Euskal Foruen Berrespena eta Oligarkiaren Azterketa

1839ko Urriaren 25eko Legea: Foruen Berrespena

Isabel II.a, Jainkoaren Graziaz eta Espainiako Monarkiaren Konstituzioaz Espainiako Erregina denak, eta, haren adingabetasunean, haren Ama Agurgarria den Maria Kristina Borboikoa Erregina alargunak, Erresumako Erregina Gobernatzaileak, honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi zera jakinarazten dizuet:

Gorteek honako hau agindu dutela eta neronek berretsi dudala:

Artikuluak

1. Art. 1. Euskal probintzietako eta Nafarroako Foruak berresten dira, monarkiaren batasun konstituzionalari inolako kalterik eragin gabe.
2. Art. 2. Gobernuak, aukera izan bezain laster eta euskal probintziei eta Nafarroari entzun ondoren, lehen aipatutako Foruetan haien interesa aldarrikatzen duen nahitaezko aldaketa proposatuko dio Gorteei, Nazioaren eta Monarkiaren Konstituzioaren interes orokorrarekin bat eginez eta, aldi baterako eta lehen adierazitako moduan eta zentzuan, sor litezkeen zalantzak eta eragozpenak ebatziz eta Gorteei horren berri emanez.

Nik, Erregina Gobernatzaileak. – Erreginak eskuz sinatua – Jauregian, 1839ko urriaren 25ean.

Joaquin Costaren Oligarkia eta Kaxikismoa

Oligarkiaren Osagaiak

Honen bitartez, gobernu mota hau osatzen duten faktoreak eta bakoitzak gainerakoekiko okupatzen duen posizioa erabakitzen ditugu. Hiru dira kanpoko osagai horiek:

• Oligarkak (primate deiturikoak): Talde bakoitzeko gizon itzaltsuak edo gailenak, euren buruzagitza osatzen dutenak eta, oro har, erdialdean bizi direnak.
• Jauntxoak: Lehen, bigarren edo goragoko mailakoak, lurraldean sakabanatutakoak.
• Gobernadore Zibila: Komunikazio organo eta tresna lana egiten diona.

Sistema Kexagarria

Funtsean, horixe da bere atsekabearen azpian amore emandako eta ahuldutako nazio osoari intziri eginarazten dion trikimalu guztia. Oligarka eta jauntxoek osatzen dute klase gidari edo gobernatzaile deitzen dioguna eta "alderditan" banatuta eta sailkatuta dagoena.

Ordezkapen Faltsua

Baina deitzen badiogu ere, horrela balitz nazioaren zati eta bere ordezkari organiko izango litzateke. Baina gorputz arrotza baino ez da, zergak ezarri eta kobratzeko, ministerioak, kapitaintzak, telegrafoak, trenbideak, bateriak litzatekeen bezala. Gotorlekuak indarrean hartutako atzerritar taide bat izango litzateke.

Hauteskundeen Manipulazioa

Hauteskundeetan (...), ez da herria, bozkatzea faltsifikatu eta sistema galbidera eramaten duena, klase kontserbadoreak eta gobernatzaileak baizik. Horretarako, euren posizioaz, aberastasunaz eta masak zuzentzeko eman zitzaien aginteaz eta botereaz baliatzen dira.

Joaquin Costa, "Oligarkia eta jauntxokeria Espainiako egungo gobernu mota gisa" Madril 1901