Espainiako Bigarren Errepublika (1931-1936): gertaerak eta erreformak

Resumen

Dokumentuak Bigarren Errepublikaren sorrera eta garapena azaltzen ditu, 1931ko apirilaren 14ko errepublika aldarrikapenetik 1936ko Frente Popularraren garaia eta Gerra Zibilaren hasiera arte. Monarkiaren krisia, 1931ko Konstituzioa, Biurteko erreformista eta Biurteko erradikal-zedista bereizten ditu. Ikasleak Errepublikaren erreformen eta gatazken arrazoiak ulertuko ditu.

Puntos clave

1931ko apirilaren 14an Errepublika aldarrikatu zen eta behin-behineko gobernua eratu zen.
Biurteko erreformistan Alcalá Zamora lehendakari eta Azaña gobernu-buru izan ziren; nekazaritza, erlijio eta autonomia arloetan erreformak egin ziren.
Erreformen artean Jesusen Lagundia desegitea, ezkontza zibila eta dibortzioa onartzea eta Katalunia eta Euskal Herriaren autonomia izan ziren.
1933ko hauteskundeetan CEDA eskuindarrak irabazi zituen eta erreformak desegin zituen.
1934ko iraultza (Asturias) gogor zapaldu zen eta Extraperlo eskandaluak Lerrouxen dimisioa eragin zuen.
1936ko Frente Popularrak hauteskundeak irabazi zituen; uztailaren 16-17an estatu-kolpea eta Altxamendu Nazionala hasi ziren, Gerra Zibilari bide emanez.

Ponte a prueba

Monarkiaren behin betiko krisia

Primo de Riveraren diktaduraren amaieran, monarkiaren aurkako bloke garrantzitsu bat sortu zen (sozialistak, nazionalistak eta aldaketa baketsuaren bila zebiltzan politikariak). 1930-1931 bitartean, Errepublikara eramateko ekintzak gertatu ziren:

Donostiako Ituna: Alcalá Zamorak presidituko zuen Batzorde Iraultzailea eratu zen, monarkia kendu eta errepublika ezartzeko helburuarekin.
Militarren altxamenduak: Jacako altxamendua eta Cuatro Vientos-ekoak, porrot egin bazuten ere, monarkiaren aurkako jarrera erakutsi zuten.
Dictablanda: Primo de Riveraren dimisioaren osteko garaia (Berenguerren gobernua), monarkiaren ahultasuna agerian utzi zuena.
Udal hauteskundeak: Iritzi publikoak (hiri nagusietan) errepublikaren alde egin zuen; batzordeek erregearen irteera eta errepublikaren aldarrikapena exijitu zuten.

1931ko apirilaren 14an errepublika aldarrikatu zen eta behin-behineko gobernua eratu zen.

1931ko Konstituzioa eta behin-behineko gobernua

Gobernu probisionala sortu zen, ezkerra boterean zela lehen aldiz, errepublikak piztutako ilusio handiarekin. Estatu demokratiko, laiko eta progresista bat eraikitzea zen helburua. Behe mailako klaseen egoera hobetzeko erreformak bultzatu zituzten, gorte demokratikoen eta ezkertiarren batasunaren bitartez.

Ezkerraren eta eskuinaren arteko ezberdintasun nagusiak bi ziren: nazionalitateen autonomia eta Eliza eta Estatuaren arteko banaketa (Azañaren jarrera antiklerikal eta laikoarekin).

Biurteko errepublikano-sozialista eta haren erreformak

Konstituzioa martxan jarri zenean, Alcalá Zamora (lehendakari) eta Azaña (gobernu-buru) izendatu zituzten. Biurteko erreformistaren helburua Espainiako arazoak konpontzea, demokrazia sendotzea eta laikotasuna bultzatzea zen.

Erreforma nagusiak:

Nekazaritza erreforma: Latifundismoa ezabatu eta nekazaritzaren produkzioa handitzea helburu. Lurrak nekazariei banatu nahi ziren, baina aplikazio motela eta estatuaren diru faltak zaildu egin zuten.
Arazo erlijiosoa: Estatu laikoa lortzeko neurriak (Jesusen Lagundia desegin, ezkontza zibila eta dibortzioa onartu). Horrek katolikoen oposizioa eragin zuen.
Autonomiaren arazoa: Katalunia (erreferendum bidez onartua), Euskal Herria (1936an onartua) eta Galizia.
Hezkuntza eta militarren erreforma: Herrialdea modernizatzeko hezkuntza laiko eta mistoa sustatu zen; militarren kasuan, leialtasuna ziurtatzeko erreformak egin ziren.

Biurteko erradikal-zedista edo kontraerreformatzailea

1933ko hauteskundeetan, anarkisten abstentzioaren ondorioz, eskuindarrek (CEDA) irabazi zuten. Gobernu berriak aurreko erreformak desegin zituen (Sanjurjori amnistia emanez, adibidez). 1934ko iraultza (Asturiasen) gogor zapaldu zuen gobernuak. Azkenik, Extraperlo ustelkeria eskandaluak Lerrouxen dimisioa eragin zuen.

Fronte Popularraren garaia: 1936-1939

1936an Fronte Popularrak hauteskundeak irabazi zituen. Programaren puntu nagusiak amnistia, erreformen itzulera eta justizia sistemaren independentzia ziren. Espainia bi bloke aurkaritan banatu zen, iraultza giroa nagusitu zen eta zatiketa politikoa areagotu egin zen. Egoera kontrolatu ezinik, 1936ko uztailaren 16-17an estatu-kolpea eta Altxamendu Nazionala hasi ziren, Gerra Zibilari bide emanez.

Preguntas frecuentes

Noiz aldarrikatu zen Bigarren Errepublika?

1931ko apirilaren 14an aldarrikatu zen Errepublika, monarkiaren krisiaren ondoren.

Zer izan zen Biurteko erreformistaren helburua?

Espainiako arazoak konpontzea, demokrazia sendotzea eta laikotasuna bultzatzea izan zen. Nekazaritza, erlijio eta autonomia arloetan erreformak egin zituen.

Zergatik porrot egin zuen Biurteko erreformistaren nekazaritza erreformak?

Aplikazio motela eta estatuaren diru falta zirela eta zaildu egin zen.

Zer gertatu zen 1936ko uztailean?

Frente Popularraren garaian egoera kontrolatu ezinik, uztailaren 16-17an estatu-kolpea eta Altxamendu Nazionala hasi ziren, Gerra Zibilari bidea emanez.