Espainiako Historia Garaikidea: Berrezarkuntzatik Trantsiziora

Resumen

Dokumentuak XIX. mendearen amaieratik Trantsiziora arteko Espainiako historia garaikidea laburbiltzen du, hainbat fase bereiziz: Berrezarkuntza, Monarkiaren krisia eta II. Errepublika, Gerra Zibila, frankismoa eta Trantsizioa. Ikasleak gertakari nagusiak eta haien arteko loturak ulertuko ditu, 1981eko 23-F estatu-kolpe saiakera barne.

Puntos clave

Berrezarkuntza (1874–1931) garaian sistema politikoaren oinarriak, indarrak eta oposizioa aztertzen dira, Euskal Herriko industrializazioa eta lehen nazionalismo politikoa eta sindikala barne.
II. Errepublikak Monarkiaren behin betiko krisiaren ondoren etorri ziren, eta 1931ko Konstituzioa eta biurteko erradikal-cedista edo kontraerreformatzailea bezalako aldiak izan zituen.
Gerra Zibilak 1936an altxamendu militarrarekin hasi zen, eta nazioarteko testuingurua, Euskal Estatua, gerraren bilakaera (1936–1939) eta errepresioa ditu aztergai.
Frankismoak garapen ekonomikoa eta gizarte-eraldaketak ekarri zituen, baita erregimenaren finkapenari emandako babesa, indiferentzia eta oposizioa ere.
Trantsizioan erreforma politikoa, 1978ko Konstituzioa eta 1979ko Gernikako Estatutua izan ziren, baita terrorismoa eta krisi ekonomikoa ere.
1981eko otsailaren 23ko (23-F) estatu-kolpe saiakera Trantsizioko unerik arriskutsuenetako bat izan zen; Juan Carlos I.a erregearen mezuak erabakigarria izan zen porrotean.

Ponte a prueba

1. Berrezarkuntza (1874–1931)

Sistema politikoaren oinarriak, indarrak eta oposizioa.
3.3. Industrializazioa Euskal Herrian: eszenatoki bereziak.
3.6. Euskal Herriko lehen nazionalismo politikoa eta sindikala.

2. Monarkiaren krisia eta II. Errepublika

4.1. Monarkiaren behin betiko krisia.
4.2. II. Errepublikako biurteko errepublika-sozialista eta haren erreformak.

3. Errepublikaren bilakaera

4.3. 1931ko Konstituzioa.
4.4. II. Errepublikako biurteko erradikal-cedista edo kontraerreformatzailea.
4.5. Fronte Popularra eta gerra (1936).

4. Gerra Zibila

5.1. Altxamendu militarra eta gobernuaren erantzuna.
5.2. Nazioarteko testuingurua.
5.3. Euskal Estatua.
5.4. Gerraren bilakaera (1936–1939).
5.5. Errepresioa eta guardiako indarkeria.

5. Frankismoa

6.6. Garapen ekonomikoa eta gizarte-eraldaketak.
6.8. Erregimenaren finkapenari emandako erantzuna: babesa, indiferentzia eta oposizioa.
6.9. Frankismo berantiarraren krisia.

6. Trantsizioa eta Demokrazia

7.1. Erreforma politikoa eta oposizioa (1975–1982).
7.2. Hauteskunde orokorrak eta autonomikoak trantsizioan.
7.3. 1978ko Konstituzioa eta 1979ko Gernikako Estatutua.
7.4. Berunezko urteak: terrorismoa eta biolentzia.
7.5. Krisi ekonomikoa eta giza-gatazkak: langile-mugimendua eta soziala.

7.6. 1981eko estatu-kolpe saiakera

1981eko otsailaren 23ko estatu-kolpe saiakera Trantsizioko unerik arriskutsuenetako bat izan zen. 23-F izenez ezagutzen den gertakariak demokrazia geldiaraztea zuen helburu.

Garai hartan egoera ekonomikoa eta politikoa oso zaila zen Espainian. Langabezia, inflazioa eta gatazka sozialak handitzen ari ziren. Gainera, ETAren atentatuek segurtasun falta eta tentsio politikoa areagotu zuten. Adolfo Suárezek dimisioa aurkeztu zuen 1981eko urtarrilean.

Otsailaren 23an Antonio Tejerok Kongresuan sartu eta diputatuak bahitu zituen. Kolpistek armekin mehatxu egin zuten eta tiroak ere entzun ziren Kongresuan. Valentzian armadaren sektore batzuek tankeak kalera atera zituzten.

Une erabakigarria Juan Carlos I.a erregearen mezua izan zen. Erregeak telebistaz armadari Konstituzioa defendatzeko eskatu zion. Armadaren gehiengoak ez zuen kolpea babestu eta saiakerak porrot egin zuen. Kolpistak atxilotuak izan ziren eta epaiketa militarrean zigortu zituzten. Ondorioz, 23-Fren porrotak Espainiako demokrazia indartu eta sendotu zuen.

Preguntas frecuentes

Zer gertatu zen 1981eko otsailaren 23an?

Antonio Tejero guardia zibilak Kongresuan sartu eta diputatuak bahitu zituen, demokrazia geldiarazteko helburuarekin. Valentzian armadaren sektore batzuek tankeak kalera atera zituzten.

Zergatik porrot egin zuen 23-F saiakerak?

Juan Carlos I.a erregeak telebistaz armadari Konstituzioa defendatzeko eskatu zion, eta armadaren gehiengoak ez zuen kolpea babestu. Kolpistak atxilotuak izan ziren eta epaiketa militarrean zigortu zituzten.