Espainiako arro eta isurialde hidrografikoa

3.2.KLIMA MEDITERRANEOKO LANDARE-PAISAIA.- Landare formazio bereizgarriak baso hosto-iraunkorrak eta sastrakadiak dira: makia, garriga, estepa. Formazio xerofiloak udako agorraldietara egokitu dira.(espartzua, kaktusak…) a) Baso hosto-iraunkorra.- Ez da oso trinkoa, garaiera ertaineko zuhaitzak dira, enbor okertsuak eta hosto iraunkorrak eta adaburu zabalak. Espezie bereizgarrienak: -Arteak. Klima mediterraneoko zuhaitzik ohikoena; ingurumen guztietara moldatzen da. Zura gogorra eta iraunkorra. Fruitua, ezkurra (baso handiak Sierra Morenan, Extremaduran eta Guadarraman) -Artelatzak. (prezipitazioak 500 mm/urte baino gehiago). Oso zur gogorra du kupelak, itsasontziak eta artelazkia egiteko (azala). Giza jardueren ondorioz basoen hedadura murriztu da eta nekazaritzarako eta abeltzaintzarako eraldatu dira bazkaleku bihurtuz. -Pinuak. Landatzen dira baldintza klimatikoetara eta askotariko lurzoruetara errez moldatzen baitira. Azkar hazten dira eta erretxina, zura altzariak edo paper-orea ekoizteko erabiltzen da. B) Sastrakadia. Ez da klimax-formazio bat, baizik eta gizakiaren esku-hartzearen ondorioa. Hiru mota: -Makia. Zuhaixka formazio bat. Oso trinkoa ia zeharkaezina (estrepa, txilarra, legeltxorra eta isatsa)-Garriga. Garaiera txikiko zuhaixkak (ezkaia, erromeroa, izpilikua) -Estepa. Belar multzoz osatuta dago, arantzadun zuhaixka txikiekin nahastuta (palmondo nanoa, , ezkaia, espartzua) 3.3. IBAIERTZETAKO LANDARE PAISAIA.- Etengabe ura dagoenez espezie batzuk soilik bizi daitezke eta ibaiarekiko lerro paraleloan banatzen dira. Ibaiertzeko basoetan hainbat espezie daude: haltza eta sahatsa, makala, burzuntza , lizarra eta zumarra (honek hezetasun gutxiago behar du). Giza jarduerak ibaiertzetako basoen hedadura murriztu du laboreak egiteko eta urbanizazio nahiz kanalizazioak eraikitzeko. Garrantzi bereziko paisaia da eta onura ekologikoak dakartza:
higadura arintzen du eta uholde arriskua eta lurrunketa gutxitzen ditu ere. 3.4. MENDIKO LANDARE PAISAIA.- mendian landaredia estaian banatzen da, latitudearen, altitudearen eta orientazioaren arabera. Behetik gora: basoa, sastrakadia, belardiak, belar -larreak eta landare errupikolak (likenak eta goroldioak). A) Mendi alpetar edo pirinioetan lau landaredi-estai dago: -Estai muinarra (1200 m. Arte) arteak, haritzak, erkametzak eta pagoak. -Estai subalpetarra(1200-1400 m) koniferoak: pinu gorria, izeia eta mendi pinua. -Estai alpetarra(2400-3000) belardiak eta larreak; arroka biluziak (errupikolak). -Estai elurtarra(3000 mtik gora) landarerik gabe edo errupikolak soilik. Ia urteosoan elurra. B) Mendi atlantiko. Kantauriar mendikatearen ipar-isurialdean, baso hosto erorkorra, otalurrak eta belardi-gailurrak. C) Mendi mediterraneoan ia gainontzeko penintsula osoan eta Balear uhartean bi landare-estai: basoko estai muinotarra, baso hosto-iraunkorrak eta makia eta altueran baso hosto erorkorrak eta pinudiak; eta basoz gaindiko estaian makiak eta garrigak eta sastrakadi arantzatsuak. Giza jarduerak mendiko basoak murriztea eragin du nekazaritzarako eta abeltzaintzarako erabiltzeagatik (arbendolondoa, olibondoa , mahatsondoa). 3.5. KANARIETAKO LANDARE-PAISAIA. - Flora eskualde makaronesiarra da. Espezie autoktonoak ditu. Endemismoak (berezko landare formazioak) eta erlikiak (antzinako aro geologikoetan bizi zirenak). Kanarietan landaredi-estai hauek daude: -Estai muinotarra(300-500 m): Ingurune gazian hazten direnak (astalarra, tabaiba). -Tarteko estaia(200-800): Hezetasun handiago (palmondoak eta dragoak). -Estai termokanariarra(800-1200): laurisilva edo erramu-basoa eta pagadi-txilardia. -Estai kanariarra(1.200-2200): Konifero basoak: pinu kanariarra eta zedro kanariarra. -Kanariar gaineko estaia(2.200 mtik gora): Sastrakadi eta lore ugari (Teideko bioletak) Giza jardueraren ondorioz (turismoa) landaredia murriztu egin da.

1. UREN DIBERTSITATEA: Urak ikertzen dituen geografiako adarrari hidrografía deritzo. 1. PENINTSULAKO IBAIAK. Ibaia ibilgu batetik iragaten den etengabeko ur-laster bat da. 1.1. IBAIEN DIBERTSITATEAREN ERAGILEAK: Faktoreak: 1. Erliebeak eta topografiak zuzenki eragiten dute. Ibaien higadura maldaren makurduraren arabera areagotzen da. Ibai-erregimenean erliebearen alturaren arabera prezipitazioak aldakorrak dira. Obra hidrulikoetan; urtegiak eraikitzea topografía malkartsuetan, ur gehiago isurtzen denez, egokiagoa da eta aldi berean garestiagoa. 2. Arrokak. Iragazkortasunaren arabera urak lur gainean edo lurpean zirkula dezake. 3. Klimak.Prezipitazioek ibaien emaria baldintzatzen dute eta urtean zehar dituen gorabeherak ere. 4. Landarediak. Lurrunketa murrizten du.Uraren indarra ahultzerakoan higadura leuntzen du eta uholdearen arriskua gutxitzen du. 5. Giza jarduera. Gizakiak ibai-
Erregimenak eraldatzen ditu urtegiak eraikitzerakoan urez hornitzeko eta elktrizitatea lortzeko. 1.3.EMARIA ETA IBAI-ERREGIMENA: a) Emaria ibai baten zati jakin batean segundo batean igarotzen den ur-kantitatea da, m3/s-tan adierazten da. Emari erlatiboa urteko batez besteko emariaren eta arroaren azaleraren arteko erlazioa da. (l/s/km2tan):  Ibaiaren ibilbidean zehar zati emaritsuena bokalea da..Duero, Ebro eta Tajo dira Penintsulako emaritsuenak.  -Emariak irregulartasunak izan ditzake urtean zehar : agorraldiak eta ur-goraldiak. B) Ibai-erregimena ibai baten emariak urtaroaren arabera egiten duen aldaketa da. Prezipitazioen banaketa eta formaren ondorioz hiru eratakoak izan daitezke: elur-erregimeneko, euri erregimeneko eta erregimen mistoko ibaiak:
- Elur erregimeneko ibaiak goi-mendian jaiotzen dira. Udaberrian izaten du gehieneko emaria elur-izotza urtzen denean eta neguan gutxienekoa. -Euri-erregimeneko ibaiak prezipitazioen menpe baino ez daude.  -Erregimen mistoko ibaiak niboplubialak edo plubionibalak izan daitezke.

1.2. ARRO ETA ISURIALDE HIDROGRAFIKOAK: a. Arro hidrografikoa.- ibai, aintzira edo Itsaso berera isurtzen diren urak jasotzen dituen lur-hedadura da. Penintsulako arro hidrografikoek ezaugarri hauek dituzte: Isurialdeen banalerroek bereizten dituzte arroak (mendietan). Penintsulako arro hidrografikoak hurrengo hauek dira: arro kantauriarrak, Galiziako kostaldea, Miño-Sil, Duero, Tajo, Guadiana, Guadalquivir,Tinto-Odiel, Piedras, Guadalete-Barbate, Kataluniako barne arroak, Ebro, Jucar, Segura eta Andaluziako arro mediterraneoa. Arroetan ibaiak hierarkikoki daude antolatuta, ibai nagusia eta ibaiadarrak. B. Isurialde hidrografiko bat Itsaso berera isurtzen diren arroen multzoa da. Iberiar Penintsulan disimetria handia dago isurialde atlantiko-kantauriarraren (handiena), eta isurialde mediterraneoaren artean. Isurialde kantauriarreko ibaiak laburrak dira iturburuak kostaldetik gertu baitaude; higadura handia dute makurdura handiagatik; emaritsuak dira eta erregimen erregularra dute prezipitazio ugariengatik. Isurialde atlantiko ibaiak Galiziako eta Andaluziako arro txikiak salbu luzeak dira goi ordokia zeharkatzen baitute; higadura indarra ahula da eta emaritsuak dira ibaiadar asko baitituzte; erregimen irregularra da, agorraldiak udan eta adaberrian eta udazkenean ur-goraldiak. Isurialdeko mediterraneoko ibaiak Ebro salbu laburrak dira; bortizki higatzen dute deforestatutako mendi hegalak; emari txikia eta oso irregularra dituzte, agorraldi handiak udan eta udazkenean euri-jasa ugariek hondamendiak eragin ditzakete. Ohikoak dira uharrak (aldizkoko ur-lasterrak. Urtean zehar ur-ibilguak lehorrak egoten dira.

1. UREN DIBERTSITATEA: Urak ikertzen dituen geografiako adarrari hidrografía deritzo. 1. PENINTSULAKO IBAIAK. Ibaia ibilgu batetik iragaten den etengabeko ur-laster bat da. 1.1. IBAIEN DIBERTSITATEAREN ERAGILEAK: Faktoreak: 1. Erliebeak eta topografiak zuzenki eragiten dute. Ibaien higadura maldaren makurduraren arabera areagotzen da. Ibai-erregimenean erliebearen alturaren arabera prezipitazioak aldakorrak dira. Obra hidrulikoetan; urtegiak eraikitzea topografía malkartsuetan, ur gehiago isurtzen denez, egokiagoa da eta aldi berean garestiagoa. 2. Arrokak. Iragazkortasunaren arabera urak lur gainean edo lurpean zirkula dezake. 3. Klimak.Prezipitazioek ibaien emaria baldintzatzen dute eta urtean zehar dituen gorabeherak ere. 4. Landarediak. Lurrunketa murrizten du.Uraren indarra ahultzerakoan higadura leuntzen du eta uholdearen arriskua gutxitzen du. 5. Giza jarduera. Gizakiak ibai-erregimenak eraldatzen ditu urtegiak eraikitzerakoan urez hornitzeko eta elktrizitatea lortzeko. 1.3.EMARIA ETA IBAI-ERREGIMENA: a) Emaria ibai baten zati jakin batean segundo batean igarotzen den ur-kantitatea da, m3/s-tan adierazten da. Emari erlatiboa urteko batez besteko emariaren eta arroaren azaleraren arteko erlazioa da. (l/s/km2tan):  Ibaiaren ibilbidean zehar zati emaritsuena bokalea da..Duero, Ebro eta Tajo dira Penintsulako emaritsuenak.  -Emariak irregulartasunak izan ditzake urtean zehar : agorraldiak eta ur-goraldiak. B) Ibai-erregimena ibai baten emariak urtaroaren arabera egiten duen aldaketa da. Prezipitazioen banaketa eta formaren ondorioz hiru eratakoak izan daitezke: elur-erregimeneko, euri erregimeneko eta erregimen mistoko ibaiak: - Elur erregimeneko ibaiak goi-mendian jaiotzen dira. Udaberrian izaten du gehieneko emaria elur-izotza urtzen denean eta neguan gutxienekoa. -Euri-erregimeneko ibaiak prezipitazioen menpe baino ez daude.  -Erregimen mistoko ibaiak niboplubialak edo plubionibalak izan daitezke.

1.2. ARRO ETA ISURIALDE HIDROGRAFIKOAK: a. Arro hidrografikoa.- ibai, aintzira edo Itsaso berera isurtzen diren urak jasotzen dituen lur-hedadura da. Penintsulako arro hidrografikoek ezaugarri hauek dituzte: Isurialdeen banalerroek bereizten dituzte arroak (mendietan). Penintsulako arro hidrografikoak hurrengo hauek dira: arro kantauriarrak, Galiziako kostaldea, Miño-Sil, Duero, Tajo, Guadiana, Guadalquivir,Tinto-Odiel, Piedras, Guadalete-Barbate, Kataluniako barne arroak, Ebro, Jucar, Segura eta Andaluziako arro mediterraneoa. Arroetan ibaiak hierarkikoki daude antolatuta, ibai nagusia eta ibaiadarrak. B. Isurialde hidrografiko bat Itsaso berera isurtzen diren arroen multzoa da. Iberiar Penintsulan disimetria handia dago isurialde atlantiko-kantauriarraren (handiena), eta isurialde mediterraneoaren artean. Isurialde kantauriarreko ibaiak laburrak dira iturburuak kostaldetik gertu baitaude; higadura handia dute makurdura handiagatik; emaritsuak dira eta erregimen erregularra dute prezipitazio ugariengatik. Isurialde atlantiko ibaiak Galiziako eta Andaluziako arro txikiak salbu luzeak dira goi ordokia zeharkatzen baitute; higadura indarra ahula da eta emaritsuak dira ibaiadar asko baitituzte; erregimen irregularra da, agorraldiak udan eta adaberrian eta udazkenean ur-goraldiak. Isurialdeko mediterraneoko ibaiak Ebro salbu laburrak dira; bortizki higatzen dute deforestatutako mendi hegalak; emari txikia eta oso irregularra dituzte, agorraldi handiak udan eta udazkenean euri-jasa ugariek hondamendiak eragin ditzakete. Ohikoak dira uharrak (aldizkoko ur-lasterrak. Urtean zehar ur-ibilguak lehorrak egoten dira.

1. UREN DIBERTSITATEA: Urak ikertzen dituen geografiako adarrari hidrografía deritzo. 1. PENINTSULAKO IBAIAK. Ibaia ibilgu batetik iragaten den etengabeko ur-laster bat da. 1.1. IBAIEN DIBERTSITATEAREN ERAGILEAK: Faktoreak: 1. Erliebeak eta topografiak zuzenki eragiten dute. Ibaien higadura maldaren makurduraren arabera areagotzen da. Ibai-erregimenean erliebearen alturaren arabera prezipitazioak aldakorrak dira. Obra hidrulikoetan; urtegiak eraikitzea topografía malkartsuetan, ur gehiago isurtzen denez, egokiagoa da eta aldi berean garestiagoa. 2. Arrokak. Iragazkortasunaren arabera urak lur gainean edo lurpean zirkula dezake. 3. Klimak.Prezipitazioek ibaien emaria baldintzatzen dute eta urtean zehar dituen gorabeherak ere. 4. Landarediak. Lurrunketa murrizten du.Uraren indarra ahultzerakoan higadura leuntzen du eta uholdearen arriskua gutxitzen du. 5. Giza jarduera. Gizakiak ibai-erregimenak eraldatzen ditu urtegiak eraikitzerakoan urez hornitzeko eta elktrizitatea lortzeko. 1.3.EMARIA ETA IBAI-ERREGIMENA: a) Emaria ibai baten zati jakin batean segundo batean igarotzen den ur-kantitatea da, m3/s-tan adierazten da. Emari erlatiboa urteko batez besteko emariaren eta arroaren azaleraren arteko erlazioa da. (l/s/km2tan):  Ibaiaren ibilbidean zehar zati emaritsuena bokalea da..Duero, Ebro eta Tajo dira Penintsulako emaritsuenak.  -Emariak irregulartasunak izan ditzake urtean zehar : agorraldiak eta ur-goraldiak. B) Ibai-erregimena ibai baten emariak urtaroaren arabera egiten duen aldaketa da. Prezipitazioen banaketa eta formaren ondorioz hiru eratakoak izan daitezke: elur-erregimeneko, euri erregimeneko eta erregimen mistoko ibaiak: - Elur erregimeneko ibaiak goi-mendian jaiotzen dira. Udaberrian izaten du gehieneko emaria elur-izotza urtzen denean eta neguan gutxienekoa. -Euri-erregimeneko ibaiak prezipitazioen menpe baino ez daude.  -Erregimen mistoko ibaiak niboplubialak edo plubionibalak izan daitezke.

1.2. ARRO ETA ISURIALDE HIDROGRAFIKOAK: a. Arro hidrografikoa.- ibai, aintzira edo Itsaso berera isurtzen diren urak jasotzen dituen lur-hedadura da. Penintsulako arro hidrografikoek ezaugarri hauek dituzte: Isurialdeen banalerroek bereizten dituzte arroak (mendietan). Penintsulako arro hidrografikoak hurrengo hauek dira: arro kantauriarrak, Galiziako kostaldea, Miño-Sil, Duero, Tajo, Guadiana, Guadalquivir,Tinto-Odiel, Piedras, Guadalete-Barbate, Kataluniako barne arroak, Ebro, Jucar, Segura eta Andaluziako arro mediterraneoa. Arroetan ibaiak hierarkikoki daude antolatuta, ibai nagusia eta ibaiadarrak. B. Isurialde hidrografiko bat Itsaso berera isurtzen diren arroen multzoa da. Iberiar Penintsulan disimetria handia dago isurialde atlantiko-kantauriarraren (handiena), eta isurialde mediterraneoaren artean. Isurialde kantauriarreko ibaiak laburrak dira iturburuak kostaldetik gertu baitaude; higadura handia dute makurdura handiagatik; emaritsuak dira eta erregimen erregularra dute prezipitazio ugariengatik. Isurialde atlantiko ibaiak Galiziako eta Andaluziako arro txikiak salbu luzeak dira goi ordokia zeharkatzen baitute; higadura indarra ahula da eta emaritsuak dira ibaiadar asko baitituzte; erregimen irregularra da, agorraldiak udan eta adaberrian eta udazkenean ur-goraldiak. Isurialdeko mediterraneoko ibaiak Ebro salbu laburrak dira; bortizki higatzen dute deforestatutako mendi hegalak; emari txikia eta oso irregularra dituzte, agorraldi handiak udan eta udazkenean euri-jasa ugariek hondamendiak eragin ditzakete. Ohikoak dira uharrak (aldizkoko ur-lasterrak. Urtean zehar ur-ibilguak lehorrak egoten dira.