Erromatar Antzerkia: Jatorria, Tragedia eta Komedia Nagusiak

Erromatar antzerkiaren jatorria

Erromatar antzerkia K.a. III. mendean, Italiako hegoaldeko greziar kolonien eraginez sortu zen, antzerki greziarrarekin harremanetan jarri ondoren.

Tragedia eta komedia bereiztea

Antzerki mota nagusiak bi ziren: tragedia eta komedia. Bakoitzak bere ezaugarri propioak zituen:

• Tragedia: protagonistak jainko edo heroiak ziren, hizkera fina eta solemnea erabiltzen zuten.
• Komedia: protagonistak kaleko gizonak ziren, hizkera arrunta eta umoretsua erabiltzen zuten.

Erromatar antzerki lanen oinarria

Lehen antzerki lanak greziar obren itzulpenak edo moldaketak ziren, eta gaia eta pertsonaiak greziarrak ziren. Geroago, latinoek gai, leku eta pertsonai erromatarrekin osatutako antzezlanak sortu zituzten:

• Tragedia: cothurnus (oina, greziarra) eta fabula praetexta (erromatarra).
• Komedia: pallium (jantzia, greziarra) eta fabula togata (erromatarra, jantzi arrunta).

Tragedia

Erromatar tragediak greziar tragediak imitatuz sortu ziren. Livio Andronico, Nevio eta Enniok gai, leku eta pertsonai greziarrekin tragediak idatzi zituzten. Tragediagile garrantzitsuenak Pacuvio eta Accio izan ziren.

Tragediak ez zuen arrakasta handirik izan Erroman, eta azkenean desagertu egin zen. Gizarte goi-mailakoek ez zuten antzerki behe-mailakoarekin nahastu nahi, eta behe-mailako ikuslegoak anfiteatroko eta zirkuko ikuskizunak nahiago zituen. Ondorioz, tragediak gutxiengo baten esku geratu zen.

Komedia

Komediak ere gai eta pertsonai greziarrak izaten zituen. Ezaugarri nagusiak hauek ziren:

• Monologo luzeak, pertsonai garrantzitsuek edo jainkoek esandakoak.
• Iragan ekintzen, uneko egoeren eta etorkizuneko asmoen aipamenak.
• Ikuslegoari modu onez deia egitea antzezlanaren amaieran.

Pertsonai errepikakorrak

Komedietan honako pertsonai tipikoak agertzen ziren:

• Gazte axolagabea
• Emakume eroslea (emegaldua)
• Agure zekena
• Matrona birtutetsua
• Neskato maitemindua
• Soldadu harroa
• Sukaldari lapurra
• Esklabu gezurti eta tranpazalea

Pertsonai hauek ikusleek ezagutzen zituzten, eta jakin egiten zuten zer egin eta zer esan behar zuten.

Komediagile nagusiak

Plauto (K.a. 251-184)

Komediagile arrakastatsu bakarra izan zen bere garaian. Heriotzaren ondoren bere fama handitu zen, eta mende bat geroago 130 komedia atribuitu zitzaizkion. Varronek 21 komedia benetakotzat jo zituen, eta gaur egun horiek kontserbatzen dira: Amphitruo, Aulularia (lapiko txikia), Captivi (presoak), Miles gloriosus (gudari harroa) eta Pseudolus, guztiak palliata motakoak.

Terentzio (K.a. 190-159)

Paliata landu zuen, baina Plautoren estilotik urrundu gabe. Ez zuen arrakasta handirik izan, eta jendea Plauto nahiago zuen. Bere obretan kutsu didaktikoa nagusitzen zen: ikuslegoa hezitzea zen helburu nagusia, eta ez farre egitea soilik.

Sei komedia idatzi zituen: Andria, Hecyra, Eunuchus, Heautontimorumenos, Phormio eta Adelphoe.

Beste komediagile batzuk

Fabula togata generoan, Titinio eta Afranio izan ziren garrantzitsuenak, nahiz eta arrakasta gutxiago lortu zuten.