Errenta Aldakorra, Errenta Finkoa eta Inbertsio Fondoak: Gida Osoa Euskaraz
Errenta Aldakorra, Errenta Finkoa eta Inbertsio Fondoak
1. Errenta Aldakorra: Akzioak
ERRENTA ALDAKORRA
Akzioa enpresaren kapitalaren zati baten jabetza da. Akziodunak enpresaren jabe bihurtzen dira.
Akzio motak
- Akzio arruntak.
- Ekintza pribilegiatuak.
- Botorik gabeko akzioak.
- Ekintza erreskatagarriak.
Akzioen eskubideak
Eskubide ekonomikoak
- Dibidendua jasotzeko eskubidea: Administrazio Kontseiluak proposatu eta Batzarrak onartzen duen mozkinaren zatia jasotzea.
- Lehentasunezko harpidetza-eskubidea (LHE): Kapitala handitzean, akziodunek lehentasuna dute akzio berriak erosteko. Eskubide hau burtsan negoziatzen da.
- Likidazio kuotarako eskubidea: Enpresa likidatzen bada, akziodunek partaidetzaren zati proportzionala jasotzeko eskubidea dute (zorrak ordaindu ondoren).
Eskubide politikoak
- Informazio eskubidea.
- Informazio geigarria.
- Akziodunen Batzarretan parte hartzeko eta botoa emateko eskubidea.
- Eskualdatzeko eskubidea (saltzeko eskubidea).
- Sozietatearen erabakiak inpugnatzeko eskubidea.
- Banantze-eskubidea (enpresak akzioak banatu).
- Kontseiluan ordezkaritza proportzionalerako eskubidea.
Errendimendua
Akzioen errendimendua hiru iturritatik etor daiteke:
- Dibidendu-banaketa.
- Gainbalioak (edo minusbalioak): kotizazioaren bilakaeraren ondorioz.
- LHE (harpidetza-eskubideak) saltzearen bidez.
Akzioak saltzen diren unean bakarrik ordaintzen dira.
EEP (Eskuratze-eskaintza publikoa)
Eskuratze-eskaintza publiko bat eragiketa da, zeinaren bidez norbaitek enpresa kotizatu bateko akziodun guztiei beren akzioak erosteko aukera ematen dien prezio baten truke. Prezio hori hiru modutan ordain daiteke:
- Eskudirutan.
- Akziotan.
- Mistoan (dirua eta akzioak).
2. Errenta Finkoa
ERRENTA FINKOA
2.1. Zer da?
Enpresen eta erakunde publikoen finantziazio-iturri bat da, zorra jaulkitzean datzana. Produktu hauek zorra aitortzen diote jaulkitzen dituen entitateari.
Lehentasuna: enpresa likidatuz gero, hartzekodunak lehentasuna du akziodunen aurrean dirua kobratzeko. Epe jakin bat dute eta errentagarritasuna ezaguna da (inoiz ez negatiboa, 0 izan daiteke).
Mugaegunera arte mantenduz gero, inbertitutakoaren %100 berreskuratzea oso likidoa da.
2.2. Errendimendua: kupoia
Inbertitzaileak jasotzen dituen interesei kupoi deitzen zaie.
- Kupoi inplizitua: erosketa-prezioaren eta azken amortizazio-balioaren arteko aldea (adibidez: Altxorraren Letrak).
- Kupoi esplizitua: aldian behin ordaintzen den interesa (adibidez: Bonuak eta Obligazioak).
2.3. Errenta finko motak
A. Publikoa (2. merkatuan saltzeko aukera)
- Altxorraren Letrak: epe laburrekoak (3, 6, 9 eta 12 hilabete). Interesa inplizitua da (prezioaren barnean). Prezioa subasta bidez definitzen da. Gutxieneko zenbatekoa: 1.000 €.
- Bonuak (3-5 urte) eta Obligazioak (+5 urte): kupoi finkoa dute. Interesa esplizitua da, kupoien bidez ordaintzen dena. Subasten bidez jaulkitzen dira. Gutxieneko zenbatekoa: 1.000 €.
B. Pribatua (enpresak)
- Zor-agiriak (Pagarés): epe laburrekoak (7 egunetik 25 hilabetera) eta deskontuan jaulkitzen dira. Etekin inplizituarekin edo kupoi zeroarekin.
- Bonu eta obligazio sinpleak: epe ertain eta luzerakoak (2 urtetik 30 urtera). Enpresak kapitala itzultzeko eta interesak ordaintzeko konpromisoa hartzen du.
2.4. Errenta finkoko arrisku nagusiak
- Merkatu-arriskua: errentagarritasun baxua eduki dezake 2. merkatuan aurretik saldu nahi bada. Merkatuaren arriskua interes-tasaren eta merkatuan produktuak zenbateraino salgarriak diren araberakoa da. Inbertitzaileak nahi duena erosi edo ez erosi dezake, edo biak baldin badaude merkatuan ez dute nahikoa.
- Likidezia-arriskua: batzutan dirutan ezin izango dela produktua bihurtu.
- Kreditu-arriskua: kobratu gabe geratzea, jaulkitzaileak ordaindu behar duen dirua ez itzultzea (solbentzia arazoa).
2.5. Kontzeptu gehigarriak
Idazpenak (anotaciones): baloreak erregistro informatikoetan irudikatzen dira; titulu fisikoak (paperak) desagertu egin dira.
Garrantzitsua:
- Inbertsorea: sozietate jaulkitzearen hartzekoduna.
- Akzioduna: kapitalaren zati baten jabea.
- Hartzekodunak lehentasuna du.
2.6. Oinarrizko galderak
1. Zer esan nahi du produktu bat errenta finkoa izatea? Inbertsioaren truke interes-tasa ezagun bat eta hasierako kapitala berreskuratzeko konpromisoa jasotzea. Zorra jaulkitzeko aukera duten errenta finkoko produktuak dira.
Ezaugarriak:
- Epe jakin bat izan.
- Errentagarritasun ezaguna, inoiz ez negatiboa.
- Interes-tasa finkoa: kupoi inplizituak edo esplizituak.
- Inbertitzailea sozietatearen hartzekoduna da.
- Publikoa edo pribatua.
2. Zeintzuk dira epe laburreko errenta finkoko produktuak?
- Altxortegiko letrak (erakunde publikoak).
- Pagareak (enpresa pribatuek jaulkitzen dituztenak).
Ezaugarriak: biak deskontuan emititzen dira, nominala 1.000 €-koa da, eta interesa inplizitua da (prezioaren barnean dago).
Desberdintasunak:
- Epemugak desberdinak dira: Altxortegiko letrak epemuga konkretu batzuetan; Pagareak 7 egunetik 18 hilabetera, 2 urtera luzatu daitezke.
Bi kasuetan nominala 1.000 € denez, inbertitzea nahi badugu, 1.000 €-ren multzotan inbertitu behar dugu.
3. Zeintzuk dira epe luzeko errenta finkoko produktuak?
Bonuak eta obligazioak.
Ezaugarriak:
- Epe luzeko produktuak dira; kupoi periodikoak ordaintzen dituzte eta balio nominalean amortizatzen dira.
- Praktikan berdinak dira, baina bonuek 3-5 urteko epemuga dute eta obligazioek 10 urte arte, edo batzuetan gehiago.
- Errentagarritasuna finkoa da (aurretik ezaguna), interesa esplizitua da eta kupoien bidez kobratzen da.
- Produktu batzuetan, epemuga iristean, kupoi osoa batera jaulkitzen da; kupoi zero deitzen zaio.
Errenta finkoko produktuan inbertitzen denean, hartzekodun bihurtzen zara.
2.7. Jaulkipen primak, amortizazio primak eta kupoi zeroa
- Jaulkipen prima: nominala baino merkeago erosteagatik lortzen den diferentzia. Adibidez: nominala 1.000 €-koa bada eta 990 €-tan erosten badugu, jaulkipen prima: 10 €.
- Amortizazio prima: epemugan nominala baino gehiago kobratzen den diferentzia. Adibidez: epemuga iristean 1.020 € bueltatzen badira, amortizazio prima 20 € izango da.
Zer da kupoi zeroa? Kupoi osoak amaieran ordaintzen direnean, amortizatzeko momentuan, obligazio edo bonuaren kupoi osoa batera kobratzen da. Inbertitzaileak epemugan bakarrik kobratzen du nominal osoa (interes guztiak barne).
Eta "cupón corrido"? Dagoeneko debengatutako kupoia, baina oraindik kobratu gabe dagoena.
Zer da rating-a? Enpresa edo jaulkitzaile baten solbentzia baloratzen duen kalifikazioa da. Horretarako rating enpresak daude; ezagunenak: Moody's, Fitch eta Standard & Poor's (S&P).
Zein izango da errenta finkoko inbertitzailearen profila? Arrisku txikia onartzen duen inbertitzailea da, segurtasuna eta egonkortasuna bilatzen dituena, errentagarritasun aurretik ezaguna izatearen truke.
2.8. Definizioak
- Bonua: errenta finkoko epe luzeko produktua, nominala 1.000 €-koa, subasta bidez prezioa definitzen dena eta errentagarritasun finkoa duena.
- Zero kupoiko bonua: bonua, kupoi bakarra duena, epemugan batera ordaindua.
- Inbertsio fondoak: inbertitzaile askoren kapitala batzen duten eta profesionalek kudeatzen dituzten inbertsioak.
3. Errenta Aldakorra: definizioak eta produktuak
Zer nahi du esan produktu bat errenta aldakorrekoa izateak? Errenta aldakorreko produktuan errentagarritasuna ez da aurrez ezagutzen; enpresaren emaitzen eta merkatuaren bilakaeraren araberakoa da. Inbertitzailea enpresaren jabe bihurtzen da (akziodun), eta normalean ez dago epemuga finkorik.
Zeintzuk dira errenta aldakorreko produktuak? Akzioak, partizipazioak, subordinatuak eta preferenteak.
Zeintzuk dira errenta aldakorreko arriskuak? Merkatuko arriskua (errentagarritasuna galtzeko aukera dago saltzerakoan merkatuan zerbait gertatzen bada), interes-tasarena, dibidenduena (inbertitzen bazaude) eta enpresa porrot egiten badu, akzioak balio gabe geratzen dira.
Nondik lor dezakegu errentagarritasuna errenta aldakorreko produktuetan?
- Dibidenduetatik (haiek jasotzen ditugulako).
- Salerosketa irabaziak baditugu.
- Arpidetza lehentasun eskubidetik.
3.1. Kontzeptuak
- Dibidenduak: enpresak irabaziak dituenean, akzio bakoitzeko ordaintzen den irabaziaren zatia. Hau da, enpresaren mozkinetik akziodunei banatzen zaien zatia.
- Arpidetza lehentasun eskubidea: kapital geikuntza egiten denean, akziodun zaharrei ematen zaien eskubidea akzio berriak erosteko edo 2. merkatuan saltzeko.
- Akzio liberatuak: akziodunei akzio berriak ematen zaizkie, baina beren poltsikotik dirurik ordaindu gabe; kostua enpresaren erreserbetatik ordaintzen da. %100eko liberazioan, akzio berriak erabat doan emango dira; inbertitzaileak ez du dirurik ordaindu behar.
- Kapital geikuntza: enpresak kapitala handitu nahi duenean. Bi eratan: 1. akzio berriak atera; 2. erreserbetan dagoena kapitalera pasatuz.
4. Inbertsio fondoak
INBERTSIO FONDOAK
4.1. Zer dira? (IKI - Inbertsio Kolektiboko Erakundea)
Inbertsio fondoak lagun askoren (partaideen) dirua biltzen duten erakundeak dira, ondarea batera inbertitzeko.
Funtzionamendua: zure aurrezkiak erakunde kudeatzaile baten esku uzten dituzu, beste partaide batzuen diruarekin batera inbertsioak egin ditzan.
Inbertsio eremuak: diru hori hainbat aktibotan inbertitu daiteke: akzioetan, errenta finkoko tituluetan, moneta-aktiboetan, deribatuetan edo beste fondo batzuetan.
4.2. Partizipazioak eta elementuak
- Partizipazioak: inbertitzaile baten jabetzakoak diren fondoaren ondare zatiak.
- Partaideak: fondoan dirua jartzen duten pertsonak.
- Erakunde kudeatzailea: dirua non eta nola inbertitu erabakitzen duen erakundea.
4.3. Inbertsio fondo motak
Inbertitzen duten lekuaren arabera, hainbat mota daude:
- Monetarioak: epe laburreko inbertsioak egiten dituzte, 60 eguneko karterekin.
- Inmobiliarioak: higiezinetan (etxeak, eraikinak...) inbertitzen dute.
- Errenta finkokoak: zorrean inbertitzen dute.
- Errenta aldakorrekoak: akzioetan inbertitzen dute.
- Mistoak: errenta finkoa eta aldakorra konbinatzen dituzte (finko-mistoak edo aldakor-mistoak izan daitezke).