Ekonomia Oinarriak: Beharrak, Baliabideak eta Ondasunak
Ekonomia: oinarrizko kontzeptuak
Ekonomia pertsonen beharrak asetzeko baliabide urriak nola kudeatzen ditugun aztertzen duen zientzia da.
Beharrak eta baliabideak
Beharrak: zerbaiten gabeziaren sentsazioa, hori asetzeko nahia sortzen duena.
Baliabideak: beharrak asetzeko erabiltzen ditugun gauzak, hala nola dirua, denbora eta lehengaiak.
Beharren sailkapena
Behar primarioak: bizitzeko eta oinarrizko ongizaterako ezinbestekoak. Adibidez, janaria eta etxebizitza.
Bigarren mailako beharrak: bizitzeko ezinbestekoak ez direnak, baina erosotasuna eta bizi-kalitatea hobetzen dituztenak. Adibidez, bidaiatzea.
Ondasunak eta zerbitzuak
Ondasunak: beharrak asetzeko erabiltzen diren objektu materialak. Adibidez, liburu bat.
Zerbitzuak: beharrak asetzeko egiten diren jarduerak. Adibidez, medikuaren kontsulta.
Urritasun motak
Urritasun ekonomikoa: baliabideak ez dira nahikoak behar eta nahi guztiak asetzeko.
Urritasun fisikoa: oinarrizko beharrak asetzeko baliabideak ere falta dira.
Urritasun unibertsala: pertsona guztiei eragiten die, baliabideak mugatuak direlako.
Urritasun erlatiboa: pertsona bakoitzaren beharren, baliabideen eta egoeraren araberakoa da.
Aukera-kostua: erabaki bat hartzean baztertzen dugun alternatibarik onenaren balioa.
Kostu berreskuraezina: iraganean egin den eta berreskuratu ezin den gastua.
Analisi marjinala: erabaki baten kostu eta onura gehigarriak alderatzea.
Eragile ekonomikoak
Familiak: ondasunak eta zerbitzuak kontsumitzen dituzte, eta lana eskaintzen dute.
Enpresak: ondasunak eta zerbitzuak ekoizten dituzte, langileak kontratatzen dituzte eta salmenten bidez diru-sarrerak lortzen dituzte.
Sektore publikoa: zergak biltzen ditu, zerbitzu publikoak eskaintzen ditu eta ekonomia arautzen du.
Ekoizpen-faktoreak eta ekonomia-prozesuak
Ekoizpena: ondasunak eta zerbitzuak sortzea.
Banaketa: ekoitzitako ondasunak eta zerbitzuak kontsumitzaileengana eramatea.
Kontsumoa: ondasunak eta zerbitzuak erabiltzea beharrak asetzeko.
Natura-baliabideak edo lurra: naturatik lortzen diren baliabideak. Adib.: ura eta egurra.
Lana: ekoizpenean pertsonek egiten duten ahalegin fisikoa edo intelektuala.
Kapitala: ekoizteko erabiltzen diren ondasunak. Adib.: makinak eta tresnak.
Enpresa-ekimena: ekoizpen-faktoreak antolatu eta koordinatzen ditu, eta arriskuak hartzen ditu.
Metodoa eta ereduak
Metodo zientifikoa: datuak eta gertaerak aztertzea, azalpenak ematea eta ondorioak ateratzea.
Eredu ekonomikoak: errealitate ekonomiko konplexua modu sinplifikatuan azaltzeko irudikapenak.
Ceteris paribus: gainerako guztia berdin mantenduta.
Mikroekonomia eta makroekonomia
Mikroekonomia: banakako eragile ekonomikoak eta merkatu zehatzak aztertzen ditu. Adib.: familia batek nola gastatzen duen dirua.
Makroekonomia: ekonomia osoaren funtzionamendua aztertzen du. Adib.: langabezia, inflazioa eta hazkunde ekonomikoa.
Ekonomia positiboa eta normatiboa
Ekonomia positiboa: zer gertatzen den edo zergatik gertatzen den azaltzen du; datu eta gertakarietan oinarritzen da.
Ekonomia normatiboa: zer egin beharko litzatekeen azaltzen du; iritziak eta proposamenak jasotzen ditu.
Kontsumoa eta kontsumismoa
Kontsumoa: beharrak asetzeko ondasunak eta zerbitzuak erabiltzea.
Kontsumismoa: behar baino gehiago edo beharrezkoak ez diren gauzak erosteko joera.