Zer da botere politikoa?

Gizarte-atal batek beste bati bere borondatea ezartzean datza, eta horrek gobernari eta gobernatuen arteko bereizketa sortzen du.

Zein dira botere politikoaren justifikazio nagusiak?

Hiru dira: teologikoa, Jainkoaren aginduz; naturalista, gizakiaren berezko izaeragatik; eta funtzionalista, praktikotasunagatik eta gizarte-hitzarmenaren bidez.

Zein dira zilegitasun motak?

Karismatikoa, tradizionala, eraginkorra eta arrazional-legala. Bakoitzak boterea oinarri desberdin batean justifikatzen du.

Botere politikoa: definizioak, justifikazioak eta ereduak

Resumen

Dokumentu honek botere politikoaren oinarrizko kontzeptuak aztertzen ditu: boterearen definizioa eta modalitateak, justifikazio teologikoa, naturalista eta funtzionalista. Hobbes, Locke eta Rousseau-ren ikuspegiak alderatzen ditu, zilegitasun motak azaltzen ditu eta faszismoaren, komunismoaren eta anarkismoaren kritikak biltzen ditu. Azkenean estatu modernoaren ezaugarriak eta estatu motak laburbiltzen ditu.

Puntos clave

Boterea: gizarte-atal batek besteari bere borondatea ezartzea, gobernari eta gobernatuen arteko bereizketarekin.
Boterearen modalitateak: indarrez, konbentzimenduz eta ordainketaz.
Justifikazio nagusiak: teologikoa (Jainkoaren aginduz), naturalista (gizakia animalia politikoa) eta funtzionalista (praktikotasunagatik).
Hobbesek gizakia ezkorra dela eta natura-egoera gerra dela dio; Lockek botere banaketa defendatzen du; Rousseauk estatua herritarren borondatearen emaitza dela dio.
Zilegitasun motak: karismatikoa, tradizionala, eraginkorra eta arrazional-legala.
Estatu modernoaren ezaugarriak: hiru botere klasikoak, 4. boterea (informazio-bideak) eta 5. boterea (Internet eta sare sozialak).

Ponte a prueba

BOTERE POLITIKOA

Boterea: gizartearen atal batek beste bati bere borondatea ezartzean datza (superioritatea). Ondorioz, gobernari eta gobernatuen artean bereizketa.

Boterearen modalitateak

Indarrez: agintea indarraren edo honen mehatxuaren bidez lortzen da.
Konbentzitzez: pertsona baten pentsamendua besteei egokitzeko gaitasuna.
Ordainketaz: agintea, eskainitako ondasunen edo zerbitzuen truke obedientzia lortzea.

Botere politikoaren justifikazioa

Botere politikoaren justifikazio nagusiak hiru argudio dira:

Teologikoa: Jainkoaren aginduz.
Naturalista: berezko izaeraz (gizakia = animalia politikoa).
Funtzionalista: praktikotasunagatik (onuragarria delako → gizarte hitzarmena).

Hobbes, Locke eta Rousseau — ikuspegi konparatua

	Hobbes	Locke	Rousseau
Gizakiaren izaera	Ezkorra	Nahiko ona	Oso baikorra
Natura-egoera	Gerra: denak denen aurka	Nahiko ona: jainkoak emandako eskubideak	Ezaugarri nagusia: berezko berdintasuna
Gizarte‑hitzarmena	Ezinbestekoa	Komenigarria	Ez da beharrezkoa
Ikuspegiaren ondorioak	Botere absolutua; indarraren erabilera beharrezkoa.	Botere banaketa; indarrarik ez da behar.	Estatua herritarren borondatearen emaitza.

Zilegitasun motak

Zeinek izan behar du boterea eta zertan oinarrituta egon behar duen zalantzan dagoen galdera. Zilegitasun motak nagusiki:

Karismatikoa
Tradizionala (boterea tradizioan, ohituretan oinarrituta)
Eraginkorra (herritarren bizitza eta ondasunak babesteko gaitasuna duelako)
Arrazional‑legala (boterea zuzenbidean oinarritzen da — legeen multzoa)

Zilegitasuna ukatzen duten ikuspegiak

Ikuspegi hauek zilegitasuna ukatzen dute edo bestelako antolaketa proposatzen dute:

Faszismoa

Faszismoa: gizarte‑hitzarmena fikzio bat besterik ez dela uste dute. Errealena da norbanakoaren jatorrizko errealitate nazionala eta kulturala. Funtsean, estatuaren eredua: legitimazio karismatikoa eta botere absolutua. Kritikak: estatu liberalek indibidualen esparrua handitzen dutela eta horrek liskarrak ugal dezakeela diote.

Komunismoa

Komunismoa: estatu liberala burgesiaren boterea sustatzen duela uste dute. Helburua: klasorik gabeko gizartea. Pausoak oinarrizkoak:

Proletariotzaren diktadura: ekonomia eta jabetzaren elementuak estatuaren esku.
Egonkortasuna lortu ondoren, estatua desagertu eta langileen egitura solidarioa ezarri.

Anarkismoa

Anarkismoa: gizarte‑hitzarmena oinarri faltsutzat jotzen dute, ez baita denek prestatuta egoten estatuaren menpekotasuna onartzeko. Estatuaren erabakiak ez datoz bat herritarren behar eta nahi batzuekin. Eredu proposatua: autoritate guztiak kendu eta bi oinarri sustatzea — norbanakoaren askatasuna eta solidaritatea.

Estatu modernoaren ezaugarriak

Botere legegilea
Botere betearazlea
Botere judiziala
4. boterea: informazio‑bideak
5. boterea: Internet (sare sozialak) eta merkatuen gaineko kontrol estatala

Estatu motak

Gobernu mota arabera	Estatu burua: izaera arabera	Erregimen politikoaren arabera
Presidentzialista: estatu burua presidentea da	Monarkia: estatu burua erregea edo erregina da	Totalitarioa: herritarrek askatasun gutxi edo ez dute
Parlamentarioa: gobernua parlamentuaren menpe	—	Demokratikoa: gehiengoaren printzipioaren arabera
Asanblearioa: herritarren ordezkaritza bidezko egitura	Errepublika: estatu buruaren epea zehaztuta	—