Bizidunen Erreinuak: Ezaugarriak eta Sailkapena

Enviado por Comunidad Xuletas y clasificado en Biología

Escrito el en euskera con un tamaño de 5,9 KB

Onddoen Erreinua

  • Zelula eukariotoak dituzte.
  • Ez dute ehunik ezta organorik.
  • Heterotrofoak dira: ez dute fotosintesia egiten, ezta kloroplastorik ere.
  • Batzuk zelulabakarrak dira (legamiak), beste batzuk zelulaniztunak (perretxikoak).

Ezaugarri Nagusiak

  • Zelulabakarrak: forma biribila edo obalatua dute, mikroskopikoak dira.
  • Zelulaniztunak: hifak (harizpiak) dituzte, eta hauek mizelioa osatzen dute.
  • Elikadura motak:
    • Saprofitoak (materia ustelduaz elikatzen dira)
    • Parasitoak
    • Sinbionteak
  • Ugalketa:
    • Zelulabakarrak: gemazioz (sexugabea).
    • Zelulaniztunak: espora bidez (sexugabea edo sexuala).

Perretxikoen Atal Nagusiak

  • Txapela: Perretxikoaren goialdean dago, orriak azpian dituela.
  • Orriak: Bertan daude esporangioak, eta horietan sortzen dira esporak.
  • Hanka (oin): Perretxikoari sostengua ematen dion atala.
  • Eraztuna: Hankaren inguruan dagoen eraztun itxurako aztarna.
  • Bolba: Oinarrian dagoen hasierako mintzaren aztarna.
  • Mizelioa: Lur azpian dagoen zatia, elikagaiak xurgatzen dituena.

Onddoen Sailkapena

  • Legamiak: Onddo zelulabakarrak dira, hartzidura prozesuetan erabiltzen direnak.
  • Lizunak: Onddo mikroskopikoak dira, hifa solteak dituztenak; batzuk infekziosoak izan daitezke.
  • Perretxikoak sortzen dituzten onddoak: Haien mizelioak gorputz fruktiferoa (perretxikoa) sortzen du.

Onddoen Funtzioak Biosferan

  • Biodegradatzaileak: Materia organikoa deskonposatzen dute, ziklo naturaletan funtsezkoak izanik.
  • Likenak: Algekin sinbiosian bizi dira, eta lurzorua sortzen laguntzen dute.
  • Basoko garbitzaileak: Hilen materia organikoa desagerrarazten dute.
  • Sustraiekin sinbiosian: Landareen sustraiekin sinbiosian bizi daitezke, nitrogenoa finkatzen lagunduz.
  • Sukaldaritzan erabilgarriak: Esaterako, boilurra, esnegorria eta beste hainbat perretxiko jangarri.
  • Legamiak: Ogi, garagardo eta ardo ekoizpenean erabiltzen dira, besteak beste.

Onddoek Eragindako Gaixotasunak

  • Alergiak: Onddoen esporekiko sentikortasunak eragindakoak.
  • Intoxikazioak: Perretxiko pozoitsuak jateagatik sortutakoak (adibidez, Amanita phalloides).
  • Mikosia: Azaleko infekzioak, hala nola atleta-oina.

Protistoen Erreinua: Protozooak

  • Zelula eukarioto bakarrak dituzte.
  • Ez dute ehunik ezta organorik.
  • Ingurune hezeetan edo uretan bizi dira.
  • Heterotrofoak dira: beste mikroorganismoz elikatzen dira.
  • Mugimendua: flageloak, zilioak edo pseudopodoak erabiliz mugitzen dira.
  • Ugalketa: erdibitze sexugabez gertatzen da.

Protozooen Sailkapena

  • Flagelodunak: Uretan bizi dira; batzuk parasitoak dira (adibidez, Trypanosoma).
  • Ziliatuak: Zilioen bidez mugitzen dira (adibidez, Paramecium).
  • Errizopodoak: Pseudopodoen bidez mugitzen dira (adibidez, Ameba, giza gorputzean ere aurki daitezke).
  • Esporozooak: Ez dute mugimendurik (adibidez, Plasmodium).

Protistoen Erreinua: Algak

  • Zelula eukarioto autotrofoak dituzte.
  • Kloroplastoak eta zelula-pareta dituzte.
  • Zelulabakarrak edo zelulaniztunak izan daitezke.
  • Fotosintesia egiteko klorofila eta beste pigmentu batzuk dituzte.

Algen Ezaugarriak

  • Zelulabakarrak: Mikroskopikoak dira, eta koloniak sor ditzakete.
  • Zelulaniztunak: Hari-itxurakoak izan daitezke, eta batzuk erraldoiak dira (100 m arte).
  • Ugalketa: Sexugabea (erdibitze edo zatiketa bidez) edo sexuala izan daiteke.
  • Mugimendua: Uretan flotatzen, flageloen bidez mugitzen edo finko egon daitezke.

Algen Sailkapena

  • Alga berdeak: Klorofila dute; ur gezakoak edo gainazal hezeetan bizi dira.
  • Alga arreak: Pigmentu horiak dituzte; itsaspeko basoak osatzen dituzte.
  • Alga gorriak: Pigmentu gorriak dituzte; itsas sakonetan ere bizi daitezke.

Moneroen Erreinua: Bakterioak

  • Prokariotoak dira: ez dute nukleo definiturik.
  • Zelula bakarrekoak dira, baina koloniak sor ditzakete.
  • Lurreko lehen izaki bizidunak izan ziren.
  • Ia ingurune guztietan bizi daitezke.

Bakterioen Formak

  • Kokoak: Forma biribila dute.
  • Baziloak: Makil-itxurakoak dira.
  • Bibrioak: Koma-itxurakoak dira.
  • Espiriloak: Kiribil-itxurakoak dira.

Bakterioen Nutrizio Motak

  • Saprofitoak: Materia hiletik elikatzen dira.
  • Parasitoak: Beste organismo bati kalte egiten diote.
  • Sinbionteak: Elkar onura ateratzen dute beste organismo batekin (adibidez, Escherichia coli giza hesteetan).
  • Autotrofoak: Beren elikagaia sortzen dute; adibidez, zianobakterioek fotosintesia egiten dute.