Azalpen testua

• Antolaketa Gaitasuna:

  
  hizkuntzaren egitura formala kontrolatzearen osagaiak ezagutu. Gramatikalki zuzen diren esaldiak sortu edo ezagutu.

  • Hizkuntza gaitasuna

    
    Ezagutza eta trebetasun lexiko, fonologiko eta morfosintaktikoa hartzen dituzte. Ezagutzen kopuruarekin neta kalitatearekin, eta horiek biltzeko etan antolatzeko moduekin nahiz eskuragarritasunarekin zerikusia du. Ezagutzaren antolaketa gizabanakoen barabera aldatzen da (pertsona eleanitza bada, ala ez...)
    • Gait. Fonologikoa: soinu-unitateak (fonemak, alofonoak), hitzen osaera fonetikoa (egtitura silabikoa, hitzen azentua), fonetika (prosodia: azentua eta erritmoa, intonazioa, erredukzio fonetikoa eta bokalikoa, forma ahulak eta sendoak, asimilazioa).
    • Gait. Lexikoa: hizkuntza baten hiztegiaren ezagutza eta hiztegi hori erabuiltzeko ahalmena adierazten du, eta elementu lexikoak eta gramatiukalak hartzen ditu bere baitan. Elementu lexikalak: esamolde eginak, hitz isolatuak. Elementu gramatikalak: zenbatzaileak, erakusleak, izenordainak, juntagailuak...
    • Gait. Semantikoa:hitzen esanahiekin zerikusia duen alderdiak aztertzen ditu. Hitzen testuinguru orokorra: erreferentzia, konnotazioa. Hitzen erlazio semantikoa: sinonimo/antonimo, hiponimo/hipeeronimo...
    • Gaitasun ortografikoa: letren forma, hitzen ortografia, puntuazio ikurrak...
    • Gait. Ortoepikoa: aurrez prestatutako testu bat ozen irakurtzeko.

  • Diskurtso Gaitasuna:

    
    pasarte koherenteak eratzeko duen gaitasuna. Esaldien antolaketa eta hori kontrolatzeko ahalmena du. Gaiaren antolaketa, koherentzia/kohesioa, estiloa/erregistroa, kalitatea/kantitatea, garrantzia. Testua antolatzeko ahalmena.

• Pragmatika Gaitasuna:

  
  

  • Gaitasun funtzionala:

    
    ahozko diskurtsoa zein idatzizko testuak helburu funtzional jakinarazteko erabiltzearekin du zerikusia. -Mikrofuntzioak: jarrerak adieraztea eta ezagutzea, pertsuazioa erabiltzea, gizarte-bizitzako harremanak bideratzea (agurrak, aurkezpenak). -MAkrofuntzioak: testuaren erabilera (deskribapena, narrazioa, iruzkina, azalpena, argudioa, esplikazioa...).

  • Gait. Soziolinguistikoa:

    
    erabilera baldintza soziokulturei dagokie. -Gizarte-harremanenn adierazle linguistikoak (agurra, hitz egiteko txandak, harridura azaltzeko, adeitasun arauak). -Herri jakintzaren adierazpenak (atzotitzak, esaìdeak, jarrerak), -Erregistro desberdintasuna. -Hiru aldaera  mota daude: diatopikoa (goeografia, hizkera desberdina), diastraktikoia (adina,sexua), -diafasikoa (testuingurua).

  • Estrategia gait.:

    
    hitzezko eta ez-hitzeko estrategiak ezagutzea, komunikazioa eraginkorragoa sortzeko, zailtasunak gainditzeko modua ematen diotenak. -Zerbait zahiesteko estrategiak,-Denbora irabazteko estrategiak, Automonitoretzako estrategiak,-Interakzio estrategiak.

Irakurketa Gaitasuna

Def.:

Irakurlearen helburuak lortzeko, ezagutzak eta aukerak garatzeko, eta gizartean parte hartzeko xedearekin testu idatziakulertzeko, erabiltzeko eta aztertzeko gaitasuna.

• Parte hartzen duten elementuak:

  
  testuingurua, testua eta irakurlea.
  • Testuingurua: helburu pribatuetarako irakurketak (informazio praktikoa, intelektuala lortzeko, harremanak mantentzeko, gozatzeko irakurketa), helburu publikoetarako (ekintza sozialean parte hartzeko, administrazioarekin harremanak), ikasteko, helburu profesionaletrarako (eremu laborala).

  • Testu motak

    
    Testu jarreaituak:narrazioa, deskriptibia, argudioa, elkarrizketa, zientifikoa, azlpena, instruktiboa... Testu etenak: foiletoak, diagramak, taulak, grafikoak... Marrazkienkin askotan.
  • Irakurlea: informazioa eskuratu (datu edo ideia garrantzitsuak, zailtasunak egon daitezke), ulertze orokorra garatu (gaia identifikatu eta ideiak argi eta ulergarriak diren), interpretazioa (ideien arteko erlazioa, horretarako eskemak egin: deskriptiboa, kausala...), edukiari burzko hausnarketa eta balorazioa (irakurlearen ezagutzak, beste testu batzuk), formaz hausnartu eta balorazioa egin.

• Irakurketaren prozesu kognitiboak:

  
  
  • Oinarrizko proposizioak eraiki
  • Oinarrizko ieiak lotu
  • Testuaren esanahi orokorraz errepresentazioa lortu: paragrafo bakoitzaren idei nagusiak hartu eta ondoren laburpen oso bat egin ideia horietan erreparatuz.
  • Testuaren egitura identifikatu: testu bat analizatzeko bere egituran arreta jarri behar dugu. Diskurtso markagailuak identifikatzean eta atalen arteko erlazioa identifikatzea.
  • Buruko eskema edo egoeraren eredua eraiki: testuaren informazioa, era koherentean, gure ezagutzan eta eskema subjektiboetan txertatuz eta gero hura antolatuz.

• Prozesu kognitiboak eta estrategiak:

  
    estrategia prozesu beterazlea da eta haren bitartez trrebetasun bat aukeratzen da,koordinatzen da eta aplikatzen da zeregin intelektual baten gauzatzean. Teknika da estrategia gauzatzeko erabiltzeb dugun ekintza.
  • Prozesua autoerregulatzeko estrategiak:
    • Segmentazioa: Testuko informazioa analizatzeko erabiltzen  diren estrategiek eta teknikek testua bera segmentatzen eta antolatzen lagundukodigute, ideia nagusiak identifikatzen eta kontzeptuak elkarrekin erlazionatzen, ulermena eta ikasketa hobetuz.
      

      -Helburuak

      Analisi-unitateak identifikatzea(paragrafoak), ideia nagusiak identifikatzea eta bereiztea, ulermen teknikak menderatu (gai nagusia, bigarren mailakoak identifikatu), ezagutza eraikitzea.
      

      -Informazioaren lokalizazioa (irizpideak)

      Testuko kokakpenean arreta (lehen eta azkenengo parrafo), galdera espezifikoak, gako-hitz garrantz. Bilatzea, hitzen grafiari arreta, ideiak lotzeko erabiltzen diren hitzei erreparatu. -
      Teknikak:(azpimarratzea), lineala, albokoa (parrafoa seinalatuz), egiturazkoa(ezkerreko marginan zenbakiekin) eta nabarmentzekoa.
      

      -Sintesia:

       eskematizazio eta laburtpen teknikak datuak antolatzeko; eskema ideiak ordenatzen eta egituratzen.
      

      -Eskema tipoak:

      giltza, gezia, diagrama, garapenetakoa eta barretakoa. -Kontzeotu mapa: armiarma eta hierarkikoa. -
      

      Zelan egin laburpena?

        1-testuinguruaren analisia, 2- testua ulertzea eta datuak hautatzea (testuratzea: elisioa, orokortzea, bategite eta berrantolatzea eta bltzea eta berrantolatzea.

    • Irakurketa teknikak:

      
      irakurketa lasterra (ikuspegi orokorra), berreskuratzeko irakurketa, iakurketa estrategikoa, kritikoa eta eraginkorra. -Irakurleen zailatsunak: hitzen esanahiakez ezagutzea, enuntziatuak ulertzeko zailtasunak, haria galdu, ez da gai ideia globala ulertzekio.