Aurrezkia, aurrekontua, inbertsioak eta aseguruak: finantza pertsonalaren oinarriak
Aurrezkia
Aurrezkia gure diru sarreretatik kontsumitzen ez dugun zatia da. Gaur egungo diru sarreren kontura etorkizunean egin dezakegun kontsumoa da. Aurrezkiaren kontrakoa zorra da: zorra etorkizuneko diru sarreren kontura gaur egun egiten den kontsumoa da.
Aurrezteak dituen abantailak
- Larrialdiei edo ustekabeei aurre egitea.
- Etorkizunerako planak egitea.
- Zorrik ez izatea.
- Inbertsioak egin edo mozkinak lortzeko aukera izatea.
- Lan egoera ezegonkorrei aurre egitea.
Aurrekontua
Aurrekontua finantza plan pertsonalizatu bat da, gastuak kontrolatzen eta diru sarrerei ahalik etekin handiena ateratzen laguntzen duena.
Diru sarrerak eta diru irteerak
Diru sarrerak: nomina, Gizarte Segurantzako pentsioa, mantenu pentsioak, bankuetako kontuen interesak eta lan osagarriak.
Diru irteerak: etxebizitza, erosketak, luxuzko objektuak, oporrak, epe laburreko ordainketak eta opariak.
Gastu motak
- Ezinbesteko gastu finkoak: ezin dira murriztu.
- Beharrezko gastu aldakorrak: murriztu daitezke, baina ez guztiz.
- Beharrezkoak ez diren gastuak: saihestu daitezke.
Aurrekontuaren eraginkortasuna neurtzea
Aurrekontu bat eraginkorra izateko, aurrezkiak funtsezko elementua izan behar du, ustekabeei aurre egiteko edo etorkizuneko planak egiteko funtsak izatea ahalbidetuko baitigu. Aurrekontua berrikusi behar da, hobetzeko, bi neurri matematiko hauek erabiliz:
- Ehuneko aldakuntza (aurrekontuen jasotako zenbatekoen aldaketak ehunekotan adierazita): (X2 - X1) / X1 · 100
- Aldakuntza absolutua (zenbat aurreztu dugun edo zenbat gehiago gastatu dugun diruan): X2 - X1
Inbertsioak
Inbertsioa etorkizunean diru gehiago lortzeko asmoz dirua erabiltzea da.
Inbertsioen ezaugarriak
- Likidezia: inbertsio batek dirua bihurtzeko duen gaitasuna.
- Segurtasuna: inbertsio batek sprot baino diru gutxiago galtzeko aukera; arriskua zenbat eta txikiagoa, segurtasuna handiagoa.
- Errentagarritasuna: etekin handiak lortzeko gaitasuna.
Errenta finkoko balioak
Produktuek aurrez ezarritako errentagarritasuna ematen dute, eta inbertitutako dirua epe jakin batean itzultzen dute.
Errenta aldakorreko balioak
Ez dute aurrez finkatutako errentagarritasunik ematen. Akzioak enpresa baten jabetza-zatia adierazten duten tituluak dira, eta jabetza-eskubide ekonomikoak eta kudeaketarako eskubideak ematen dituzte.
Zorra eta maileguak
Bizitza osoan dirurik ez zor izatea ia ezinezkoa da. Zorra, oraingo kontsumoari etorkizuneko sarrerekin aurre egiteko asmoz hartzen den betebehar ekonomikoa da.
Maileguak
Mailegua: kontratu baten bidez, maileguak diru kopuru bat jartzen du mailegu-hartzailearen esku, eta hitzartutako baldintzak jarraituz itzuli behar da.
Zor motarik ohikoenak
- Hipoteka-maileguak: etxea erosteko lortutakoak (etxeak bermatzen du).
- Mailegu pertsonalak eta kontsumokoak: maileguen kontratu ohikoenak; gasto jakin baterako erabiltzen dira, adibidez automobila, bidaiak...
- Kreditu-txartela: bankuei egin beharreko ordainketa atrasatzea, mailegu bat balitz bezala.
Aseguruak
Aseguru-kontratua: bidez, aseguru-etxeak hirugarren bati kalte-ordainak emateko konpromisoa hartzen du, kontingentzia edo ezbeharren bat gertatzen bada. Horren truke, prima bat jasotzen du.
Asegurugintzako kontzeptuak
- Prima: asegurua ordaintzen den prezioa.
- Poliza: kontratuaren baldintzak jasotzen dituen dokumentua.
- Aseguratzailea: aseguru-etxea.
- Aseguratua: aurreikusitako arriskuan dagoen pertsona edo ondasuna.
- Hartzailea: asegurua kontratatzen eta prima ordaintzen duen pertsona.
- Onuraduna: kontratuan hitzartutako kontraprestazioa jasotzen duen pertsona.
Asegurumotak
- Kalteen aurkako aseguruak: etxebizitzaren segurua, motordun ibilgailuen nahitaezko asegurua, erantzukizun zibileko asegurua.
Pentsio planak
Pentsio planak ekarpen-maileguen bidez osatzen diren aurrezki planak dira, ondorio hauei aurre egiteko: erretiroa, lanerako ezintasuna, menpekotasuna edo heriotza.
Zor publikoa eta familien inbertsioak
Zor publikoa murrizteko, familien inbertsioak sustatzen dira:
- Altxorraren letrak (3, 6, 12 eta 18 hilabete).
- Bonuak (3 eta 5 urte).
- Obligazioak (10, 15 eta 30 urte).
Zorraren kalitatea eta maila
- %0-10: normala.
- %10-15: altua.
- %15-20: oso altua.