Arte Erromanikoa: Arkitektura, Eskultura eta Pintura
ARTE ERROMANIKOA
SARRERA
Datak: XI-XII. mendeak
Eraginak:
Erromatarra
Ekialdekoa: Bizantziotik eta kristautasunatik
Hedapena: Benediktiarren bitartez
TESTUINGURU GEOGRAFIKO-HISTORIKOA
- Demografia: Jaiotze eta hilkortasun tasak oso altuak ziren.
- Ekonomia: Autonahikoa, nekazal ekonomia.
- Gizartea: Estamentuetan banatuta, gizarte itxia.
- Politika: Mediterranear komunikabideak etenda, feudalismoa, batasun politikoa hautsita.
- Erlijioa: Erromesaldiak antolatzen zituzten: Leku Santuetara, Erromara, Mont Saint Michel eta Compostelara.
ARTEAREN EZAUGARRI OROKORRAK
Arkitektura:
- Materialak: Adreilua, harria.
- Eraikitzeko elementuak: erdi puntuko arkua, erdi kanoizko ganga eta erdi laranjazko kupula.
- Elementu apaingarriak: arku itsuak eta lesenak.
Eskultura eta pintura:
- Espiritualtasuna, argi gutxi, esentzia adierazteko pertsonaiak, abereak, landareak eta izaki fantastikoak.
Aldiak:
Lehen Erromanikoa: X. mendeko azkenalditik, XI. mendeko bigarren herenartekoa.
Monastegiak: otoitz etxea, lantokia eta babestokia.
Arkitekturaren berrikuntza.
Lehenengo urratsak internazionalismorantz.
Erromaniko betea: XI. mendeko azken herenetik aurrerakoa.
Frantzia: eredua.
Eraikuntza sistemak finkatu ziren.
Hiriak (bir)sortzen hasi ziren.
ARKITEKTURA
EZAUGARRI OROKORRAK
- Eraikin garrantzitsuena: eliza.
- Arkitektura beste arte plastikoen gainetik.
- Bereizgarri lokalak.
- Eraikuntza artikulatuak eta trinkoak (pisu sentipena).
- Gurutze latindarreko oinplanoa.
- Bao gutxi, txikiak eta txaranbelduak.
- Elementu sostengatzaileak:
Altuera gutxiko zutabe indartsua.
Pilare konposatua.
Horma lodiak.
- Elementu sostengatuak:
Ganga.
Kanoi-gangak.
Arku fajoiez gogortua.
Ertz-ganga (gurutze-ganga).
Arkua.
Erdi puntukoa (apainketan ere, elementu apaingarri gisa).
GANGEN BULTZADAK EUSTEKO EBAZPIDEAK
- Tramo bat beste bat berdinarekin lotu.
- Elizaren buruan abside bat jarri.
- Hormak loditu.
- Kontrahormak itsatsi.
- Fatxadan dorreak jarri.
- Nabe-gurutzadura handitu.
- Tribunak eraiki.
ELEMENTU APAINGARRIAK
- Arrosetoia.
- Baoen txaranbelketa.
- Kanpoaldetik arkuteria itsuak.
- Arku txikien galeria (loggia).
- Protiroak (Italiako arkupea).
- Arkua.
- Mainela (trumeau edo parteluz).
ERAIKUNTZA MOTAK
- Elizak.
- Monastegiak.
- Jauregiak.
- Gazteluak.
ERAIKUNTZA ESKOLAK: FRANTZIA
BORGOINIA
- Autungo Saint Lazare: Pilastra ildaskatuak, kapitel korintiarrak. Jatorri klasikozko taulamenduak eta triforioak.
- Vezelayko La Madeleine: Dobela zuri eta beltzak txandakatuak, arku fajoiak eta eragin islamiarra.
PROBENZA
- Arlesko S. Trofimo: Ojiba-gangak, eliza gotortuak, kontrahorma moduko lonbardiar bandak, arku sistema handiak eta barbakanak.
AKITANIA
- Perigueuxko Saint Front: Aztarna islamiarrak, zinborioa eta arku itsuak.
NORMANDIA
- Saint Michelleko abatetxea: Egurrez estalia, lehiate handikoak, alboetako tribunak ertz-gangen gainean, bertikalitate handikoa.
AUBERNIA
Orcivaleko Gure Andrearen basilika: Islamiar eragina, arabesko dekorazioa, kiribildurazko mentsulak.
Toulouseko S. Sernin:
ERAIKUNTZA ESKOLAK: ITALIA
LONBARDIA: Erromaniko sorterria. Gurutze-gangak.
VERONA
- S. Zeno: Lesena bertikalak, arkuteriazko galeriak, arkupeak (lehoi itxurazko animalien gainean bermatutako kolomaz sostengatuta).
- Amalfiko katedrala: Arkupe handia.
TOSCANA
- Pisako katedrala: Hiru nabez osatua, marmolezko xafla zuriak eta beltzak, kupula gurutzadura gingilduaren gainean.
ERROMA
- Adreiluzko kanpandorreak, arku itsuak, marmol kolore aniztadunezko zutabeak.
HEGOALDEA
- Bizantiar eragina.
ERAIKUNTZA ESKOLAK: ALEMANIA
RENANIA
- Spirako katedrala: Arkuteria eta galeria lonbardiarrak. Oso handia.
WESTFALIA
- Limburgoko katedrala: Hiru nabe altuera berdinekoak. Bertikaltasuna galtzen da. Bi koru eta bi gurutzadura.
IPARRALDEA
- Adreilua erabiltzen da eta iztukuz estalia.
ERAIKUNTZA ESKOLAK: INGALATERRA
WESTMINSTER
- Lonbardiar estiloa, gero normadiarra. Abside angeluzuzena.
DURHAMGO KATEDRALA
- Normandiarren eragina: Tribuna eta lehiate altuak, koloma-balak eta kolomak. Ojiba-gangak (munduko lehen nabe zentralean).
ERAIKUNTZA ESKOLAK: ESPAINIA
CATALUNYA
Lehenengo eraikuntza erromanikoak: Arabiar, bisigodoen eta lonbardiar eraginak.
- S. Pere de Rodes: Abategiko eliza gotortua. Artikulazioa oso nabaria.
- Ripolleko abategia: Lonbardiar eragina.
X. mendeko bukaeran:
- Cardonako S. Vicens: Gangaz estalitako basilika mota.
Azken erromanikoa:
- Seo d´Urgell: Italiar eragineko galeria.
- Pobleteko monastegia: Zistertarra da, hau da, protogotikoa.
- S. Cugat del Vallés: Klaustro handia.
DONE JAKUAREN BIDEAN
Compostelarainoko erromesaldiaren bidea: Fatxadan arku handiak, tinpanorik gabeko ateak, dobela ebakiak, kupula lakainduak.
- Toro, Zamora eta Salamancako katedraleak.
- Fromistako S. Martín: Xakeztatua, hiru nabe, hiru abside, zinborio oktogonala, dorreak fatxadan, proportzio klasikoak.
- Segoviako Vera Cruz: Tenplarioen eraikuntza oktogonala.
- Gaztela, León, Extremaduran: Moriskoen eragina, gurutzaduran dorre gotor karratua eta arku itsuak.
GALIZIA
- Compostelako Santiago: Akitaniako eragina, hiru nabe, transeptua, giroladun absidea, kapera erradialak, alboko nabeetan labe-gangak, tribunak biforozko lehiaketeekin.
ESKULTURA
EZAUGARRI OROKORRAK
- Arkitekturaren markoan (osagarri bezala).
- Eraikinaren korapilo garrantzitsuenetan.
- Heziketa zerbitzua.
- Harri blokeen eragina: Geometria eskema.
ESKULTURA ELEMENTUAK
- Ataria: Bao dinteldua eta honen gainean erdi puntuko arku bat.
- Mainela: Irudiak, ikurrak, apainketa geometrikoa.
- Tinpanoa: Pantokratorra eta Tetramorfosa. Hauen azpian zirrinda horizontal apainduak: Abereen gudak, erromesaldiak, pertsonaia erlijioso estilizatuak, motibo geometrikoak.
- Kapitela: Kanpai-era, gaiak historia sakratuarenak, zaldunenak.
- Atea: Materiala: Brontzea, paneletan banatua.
IRUDI ESKULTORIKOEN EZAUGARRIAK
- Paisaiaren desagerpena.
- Irudien desitxurapena.
- Sinbolismoa.
- Alde erreal eta fantastikoen arteko nahasketa.
- Irudi elkartuak.
- Irudi adierazkorrak baina ez errealistak.
- Errepikapenak.
- Estilizazioa.
- Baxuerliebearen nagusitasuna.
- Zurruntasuna.
ESKULTURA MOTAK
- Erliebea.
- Bulto borobilekoa: Gurutzefikak eta Birjina Tronuan Umearekin.
ESKULTURA ESKOLAK: FRANTZIA
- Gune garrantzitsuenak: Borgoña eta Languedoc.
- Toulouseko Kristo Maiestatetsua.
- Vezelayko La Madeleine.
- Tamainu handikoak.
ESKULTURA ESKOLAK: ITALIA
- Lonbardia: Abstraktua eta sinbolikoa.
- Parmako katedrala: Gurutzetiko Jaitsiera: Sinpletasuna eta jazoera hunkigarria.
ESKULTURA ESKOLAK: ALEMANIA
- Eskultura exentoa da garrantzitsuena.
- Rhin eta Mossa ibaiertzetan: Metal lanak.
- Erfurtheko Wolfram irudia.
ESKULTURA ESKOLAK: ESPAINIA
- Ripolleko ataria: Ikuspegi intelektual eta baikorra.
- Klaustro handietan kapitel historiatuetan: Gai biblikoak, profanoak eta landare itxurakoak.
- Exentuan: Kristo Maiestatetsuak, Ama Birjina koroatua eta Gurutzetiko Jaitsiera.
- Languedocen eragina: Silosko Domingo eta Leongo S. Isidoro.
- Galizia: Mateo maisuaren lana: Loriako Ataria: Hiru baoko fatxada, sentiberako joera.
PINTURA
EZAUGARRI OROKORRAK
- Arkitekturaren menpekotasuna.
- Adierazpen teologikoa.
- Motak:
Horma-pintura.
Miniatura.
Oihalezko pintura.
IRUDI PIKTORIKOEN EZAUGARRI KOMUNAK
- Abstrakzio kanona.
- Konposizio bakunak.
- Pintura laua, itzaldura gabekoa.
- Perspektibarik eza.
- Marrazkiaren lerro segurua.
- Programa sinboliko bati forma eta kolorea eman behar diote.
- Karolingiar, otoniar, bizantiar, koptar eta Espainian arabiar eraginak.
EGITERAKOAN IZANDAKO ALDIAK
- Silueta monokromoak.
- Tonu arre eta ilunak.
- Haragi eta jantziak modelatzen dira.
APAINKETARAKO TOKIAK
- Elizaren burualdea: Pantokrator eta Ama Birjina Tronuan.
- Gangak eta hormak: Apokalipsiaren gaiak, Genesia, Testamentu Berria, lokal debozioak eta tradizioak.
- Oihal gainean: Aldarearen aurrekaldean: Frontalak.
- Liburuak: Biblien miniaturak, Ebangelioak, Pasio-liburuak, Sainduen bizitzak.
PINTURA ESKOLAK: ITALIA
- Hasieran: Ekialdeko mosaikoaren imitazioa.
- Toscana eta Umbrian: Gurutze formako ohol gainean Gurutzefika eta Salbatzailearen irudiak.
- Erdialdean eta Hegoaldean: Idealismoa, solemnitatea, errealismoa, pintoreskotasuna.
PINTURA ESKOLAK: ESPAINIA
CATALUNYA
- Bizantiar eragina.
- Tahülleko S. Climent: Marrazkiaren trazu gogorra, geometria zurruna, gizatasun goxo eta delikatua, inflexio leuna.
GAZTELA-LEÓN
- Akitaniako eragina.
- Leongo S. Isidoro: Hondo zurizko pintura.
- Frontalak.
- Pintura narratiboa.
- Pintura soltea.
- Animalia erreal eta fantastikoak.