Alokutiboa

LAPURTERA ETA ZUBERERA.Bokalak-diptongoak-hiatoak.-Bokalak:Zubererak, [ü] soinua aipagarria du. Ingurumendu foniko jakinetan zubererak garatu duen berrikuntza da.-Diptongoak-Hiatoak:Diptongo-alternantzia nabarmen bat ere bada: gau/gai gauza/gaiza.Kontsonanteak:-H fonema edo aspirazioa: Gehienbat Nafarroa Beherean ahoskatzen da. Senhar, urthe…-Bustidura: Bi modutara,I soinuak eraginda: langile >langille eta Borondatez, hiztunak azpimarratu nahi duenean: ttonttor, gutti.-Txistukariak (s,z,x;ts,tz,tx): Nafar-lapurteraz hitz hasieran x erabiltzeko joera dago: Xori, xakur, ximino…-Dardarkariak: Frantsesaren eraginez, r-a frantsesaren moduan.-Herskariak (p,t,k; b,d,g): -st- kontsonante multzoari rtz- dagokio lapurteraz. Ezaugarri morfosintaktikoak.Deklinabidea:-Nor eta nork pluraleko kasuak ongi bereitzen dira. (Haurrak etorri dira VS Haurrek egin dute).-Norekin -ekin atzizkiaren ordez -ekila(n) ager daiteke (Aitakila igorri dute).-Nora -ra, -rat eta zubereraz -la(t).-Izenordainen deklinabidean ene (nire) bitartez jokatutako formak daude.Aditza:-Aspektu gertakizuna eratzerakoan, aditzoina-
N bada, -EN gehitzen zaio. (Erran>erranen, egin>eginen).Joskera:Hainbat zenbatzaile zehaztugabe izenaren ezker zein eskuinean: asko, anitz, franko, deus.... Frango apeizen begitarteak.-Aditz-izenaren objetua edutezko (noren) genitiboan doa. Hegoaldean absolutuan (nor) ematen da.

Lagunen ikustera noa

Liburuen erosteko ekarri dut dirua.-BAI/EZ erako galderetan, aditz jokatuari -a gehitzen zaio. Nahi al du?> Nahi dula?.-Zuketa aditz alokutiboa erabiltzeko ohitura handia.LETRA ETZANA NOIZ?-Argitalepen izen eta tituluetan (liburu, egunkari...).-Izen berezia daramaten itsasontzi, hegazkin, espaziontzi eta gisakoetan.-Testuan hitz jakin bat edo beste nabarmendu nahi denean, (ironia), erdal hitza dela adierazteko, etab.-Norbaiten izenorde edo goitizena markatzeko, baina izenarekin batera doanean, bestela ez. (Nikolas Ormaetxea, Orixe)

NEURRI IZENEN ORTOGRAFIA-Euskaraz ere nazioarteko sinbolo estandarrak erabiltzen dira neurri-izenak adierazteko: cm, kg, km/h, m/s ....-Neurri izenaren aurrean idazten da kopurua eta izenak ez darama punturik bukaeran (5cm). Kopurua 1 zenbakia denean eta digitoz emana, orduan zenbaki hori ere aurrean idazten da (baina euskal tradizioaren arabera irakurtzen) 1km eta 200m [kilometro bat eta berrehun metro].-Deklinabide-atzizkia eta neurri-izenen sinboloak marratxoz lotzen dira. Etxetik 3 km-ra dago eskola.-Milatik gorako zenbaki osoaetan, digitoak hirunaka multzokatzen dira eta puntuz bereizi. Zatiki hamartarrak, komaz bereizten dira.ALOKUTIBOA.Erregistro neutroa:-Nor, nori eta nork islatzen ditu. Anaiari giltzak galdu zaizkio.-Noiz erabili erregistro neutroa? Gure solaskidea berorika tratatzen dugunean. Berorrek badaki: eskutitza iritsi da.

Erregistro alokutiboa

-Esaldiko aditzak nor, nori eta nork pertsonak islatzeaz gain, erkarrizketako solaskidea ere islatzen du. Amaia kalera joan duk (sol. Mutila)/dun (sol. Nes).-Noiz erabili e. Alokutiboa? Gure solaskidea zuka tratatzen dugunean (iparraldeak bereiziki). Ni etorri nauzu.Gure solaskidea hika tratazen dugunean.Amaia kalera joan duk (sol. Mutila)/dun (sol. Nes). Alokutiboaren mugak:-1. Eta 3. Pertsonetako bakarrik ditugu alokutibo aditzak.-Galdera eta harridura esaldietan ezin da alokutiborik erabili. Hemen al zagok hire anaia?> Hemen al dago hire anaia? (ongi). Ikaragarrizko partidua egin din Bartzelonak! > I. Partidua egin du b- k (ongi)-Menpeko esaldietan ezin da alokutiborik erabili.Etorri duken neska nire lehengusua duk> etorri den neska nire lehengusua duk.ADITZOINA.Subjuntiboarekin, ahalerarekin eta aginterarekin erabiltzen da.Nondik eta nola sortzen da aditzoina?- Aditzaren partizipioa -tu (-du) amaitzen bada, hura kenduta. Hartu>har.Hala ere, aditza bertze kategoria batetik etorria bada (ur (iz)>urtu, umil(izenond)>umildu) eta jatorrizko oinarritik bereizten ez bada, bi formak dira onargarriak.-Partizipioa -i amaitzen bada, hura kenduta. Etorri>etor.Itxi aditzak ez du galtzen (itxi ezazu) eta Eutsi eta Iritzi bietara daude ondo.-Aditzoinean -t bukaera ez ematea obesten da. Duten tradizioagatik hala ere, salbuespen batzuk onargarriak dira: oroitu eta ezagut(beti horrela); eta bat/batu, ausart/ausartu...-Gainerakoak berdinak dira: egon, hil....ERDAL GERUNDIOA.--t(z)en ZERTAN galderari erantzuten dionean.-(e)z NOIZ (nola) galderari erantzuten dionean. 2 perpausen artean aldiberekotasuna gertatzen denean.-(e)la(rik) NOIZ galderari erantzuten dionean.--ta/-(r)ik NOLA galderari erantzuten dionean-Ekintza bat bestearen ondoren gertatzen dela adierazteko beste modu bat etarekin lortzen da.--ka eta -(e)z atzizki adberbio-atzizkiekin. Eta 1 zenbatzailearekin. -(e)an atzizkia gehituz aditz partizipioari.-Eske, begira, bila, zain,.... Postposizioekin.