Inicio / Directorio / Historia /

1876ko uztailaren 21eko Legea: euskal foruen amaiera

HistoriaActualizado el 4,94 KB

Resumen

Testu honek 1876ko uztailaren 21eko legea aztertzen du, euskal lurraldeen foruak deuseztatu zituena. Legearen testuingurua, egileak eta euskal probintzien arma-zerbitzu, zerga eta foru-pribilegioekiko eragina azaltzen dira. Foruen deuseztapen prozesua 1839tik 1878ra arte nola garatu zen ere jasotzen da.

Puntos clave

  • Lege hau 1876ko uztailaren 21ean argitaratu zen La Gaceta de Madrid aldizkarian, Alfontso XII.aren eta Cánovas del Castillo gobernuburuaren agindupean.
  • Legeak 4 artikulu ditu; Araba, Bizkaia eta Gipuzkoak arma-zerbitzuetara eta estatuko gastuetara laguntzeko betebeharrak hartu zituzten.
  • Euskal probintziek soldadutza salbuespena eta zerga-salbuespena zituzten aurretik.
  • Foruen deuseztapen prozesua Lehen Gerra Karlistaren amaieratik (1839) hasi zen, eta 1841, 1844 eta 1845eko legeekin jarraitu zuen.
  • 1841eko Nafarroako lege paktatuak Nafarroa erresuma izatetik Espainiako probintzia izatera pasatzea ekarri zuen, autonomia fiskala mantenduz.
  • 1878an Kontzertu ekonomikoa ezarri zen, autonomia fiskala berriro emateko.

Ponte a prueba

Ondoren aztertuko dugun testua, lehen mailako testu historikoa da eta izaera juridikoa du, lege bat baita. Testu honen gaia politikoa da esukal lurraldeen gobernuari buruz hitz egiten duelako. Testua publikoa da “La gaceta de Madrid”en argitaratu zelako. Madrilen idatzi zen eta egilea kolektiboa izan zen gorteak, Alfontso XII.a (errege 1874-1885) eta Antonio Canovas del castillo idatzi zutelako. Canovas gobernuburua zen eta alderdi kontserbadoereen buruzagia zen. Hartzailea baita ere kolektiboa zen espainiako herritar guztiei zuzenduta baitzegoen, bereziki euskal lurraldeetako biztanleentzako. Testu hau Berrezarkuntza garaian (1874-1931) idatzi zen non monarkiaren ezarpena ematen zen, lehen errepublikaren ostean. Testua idatzi zen garaian Alfontso XII.a zegoen errege gisa (1874-1885), eta 1876ko kontituzioa indarrean zegon. Legearen asmoa zen foruen abolizioa 1839ko legean agertzen den bezala.


Testu honetan Legearen 4 artikulu eta Legearen egileak agertzen dira. Testuaren sarreran adierzatzen da Espainan Monarkia konstituzional bat zegoela eta subiranotasuna konpartituta egongo zela, erregearekin (Alfontso XII. 1874-1885) eta Gorteekin. 1., 2. eta 3. artikuluetan Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa arma zerbitzuetara joateko, zein estatuko gastuetan laguntzeko bete-beharrak hedatzen zaizkiela esaten dute, Konstituzioak halaxe agintzen dielako nazioko biztanle guztiei. Lehen euskaldunek bi pribilegio zituzten: Soldaduska salbuezpena, non Euskaldunek ez zuten soldaduzka egin behar estatuko armadan, bakarrik probintziaren lurraldean eta probintziatik kanpoko zerbitzua, hautazkoa edo ordaindua izan ahal zen. Baita ere zerga salbuezpena zeukaten, non haien zergak herriarentzat ziren eta ez Gobrenu zentralarentzat, herria baitzen lurrerandeen jabea. eta euskal probientziek haien sistema fiskala zutelako.


4. artikuluan aipatzen den bezala Gobernuari baimena ematen dio foruen erreformak egiteko aurreko legeetan nolabait, 1837ko irailaren 19koa, 1841eko abuztuaren 16koa, edo baita ere Lege Paktatua esaten zaiona non Isablen II.aren eta Nafarroaren artean simnatu zen ituna da eta bertan Nafarroa erresuma izatetik probintzia izatera pasatu zen, baina bere autonomia fiskala eta administratiboa mantentzen. Bi lege hauetatik aparte ere daukagu 1841eko urriaren 29an egin zen dekretua. Lege honen helburua zen foruen deuseztapena, Espainiako monarkiaren probintziak berdinak izateko armadan eta zergak ordaintzeko momentuan.
Foruak hego Euskal Herrian antzinatik izan diren lege berezien multzo bat dira. Horien arabera pribilegio batzuk ekartzekn zituen, hala nola intsituzio politiko bereziak (batzar nagusiak eta aldundiak) eta hainbat eskubide; esate baterako, foru baimena, kaparetasun unibertsala, barne aduanak…
Lehengo parrafoan aipatu dudan bezala testua hau Berrezarkuntza garaia kokatu behar dugu eta garai honek hiru sasoialdi izan zituen: Alfontso XII.a (1874-1885), Mª Kristinaren erregordetza (1885-1902) eta Alfontso XIII.a (1902-1931). Bitartean foralismoaren eta liberalismoaren aurkako ikuspuntuak ematen ari ziren. Berresarkuntza eman zen III. Karlistaldiaren amaieran (1872-1876).


Sasoialdi hoentan foruak duseztatzeko prozesua ematen ari zen, prozesu hau hasi zen Lehen Gerra Karlista amaitu zenean (1839). 1839ko urriaren 25ean idatzi zen legeari buruz hainbat interpretazio daude, batzuentzat foruak deuseztatzeko izan zen eta beste batzuentzatt foruak bermatzeko. Lehen aipatu dudan bezala 1841eko Nafarroako lege paktatuak Nafarroa erresuma izatetik Espainiako probintzia izatera pasatu zen, abina probintzia berezia zen autonomia fiskala eta adminsitratiboa baitzuen. Lege paktatu honetan ere aduanak lekuz aldatu egin ziren eta gazteen sodaduzka egiteko beharra ere egin zen.
1841eko, 1844ko eta 1845eko legeetan Bizkaiko, arabako eta Gipuzkoako foruak ezeztapena jasan zuten eta hauen administrazioa eta legedia estatuaren menpe jarri ziren. Foru Baimenak eta Batzar Nagusia kendu egin zituzten eta baita ere aduanak mugitu egin zituzten kostaldera. Foruak ez ziren guztiznindargabetu oraindik auotnomia militarra eta autonomia fisakal zutelako.


Hamarkada moderatuan (1844-1854) Liberal moderatuak gobernuan zeudela Foruen berrezarpen partzial bat eman zen non Batzar Nagusiak berreskuratu zire, baina aduanak, sistema judiziala eta foru baimenak ez ziren berreskuratu. 1878an Kontzertu ekonomikoa ezarri zen Autonomia fiskala emateko.
Foruen ezeztapen prozesu honek egoera jasanezina eragin zuen Euskal herrian eta III. Karlistaliaren hasierarako arrazoietariko bat izan zen.
Laburbilduz testu hau garrantsia handikoa da, euskaldunontzat batez ere, gure foruen bide luzeari amaiera eman ziolako. Lege honen bitartez deuseztatu ziren euskal foruak eta pribilegio batzuk, nolabait Zergen sistema eta Soldaduzka. Foruen deuseztapen honekin ere foruen pribilegioak ezabatu ziren. Foru sistemetatik geratuko zen gauza bakarra pribilegio ekonomikoak izan ziren.

Descargar

PDF Word HTML

Preguntas frecuentes

Zer izan zen 1876ko uztailaren 21eko Legea?

Euskal lurraldeetako foruak deuseztatu zituen lege bat izan zen, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa estatuko arma-zerbitzu eta gastuetara lotuz.

Zein pribilegio zeuzkaten euskal probintziek lege hau baino lehen?

Soldadutza salbuespena, lurraldetik kanpoko zerbitzua hautazkoa edo ordaindua izan zitekeena, eta zerga-salbuespena, beren zergak herriarentzat zirelako.

Noiz hasi zen foruen deuseztapen prozesua?

Lehen Gerra Karlista amaitu zenean, 1839an. Ondoren 1841, 1844 eta 1845eko legeek jarraitu zuten prozesua.

Ponte a prueba

Tarjetas de repaso

Pulsa una tarjeta para ver la respuesta.

Test

1. Noiz argitaratu zen 1876ko Legea?
2. Nork idatzi zuen legea, testuaren arabera?
3. Zein artikulu-kopurua du legeak?
4. Zer ekarri zuen 1841eko Nafarroako lege paktatuak?
5. Noiz ezarri zen Kontzertu ekonomikoa?
6. Zein gerraren amaieran hasi zen foruen deuseztapen prozesua?

Preguntas generadas con IA a partir del documento: comprueba las respuestas con el texto.