II. Errepublika: 1933ko biurtekoa, 1934ko iraultza eta Fronte Popularra

Resumen

Dokumentuak II. Errepublikaren bigarren etapa azaltzen du: 1933ko hauteskundeak, CEDAren eta erradikalen gobernua, 1934ko urriko greba orokor iraultzailea eta errepresioa, eta 1936ko Fronte Popularraren garaipena. Azkenean, 1936ko uztailaren altxamendua eta Espainiako Gerra Zibilaren hasiera deskribatzen dira.

Puntos clave

1933ko azaroko hauteskundeetan eskuinak irabazi zuen, CEDAk diputatu gehien lortu zituen baina Lerrouxek osatu zuen gobernua.
Biurtekoko gobernuek Errepublikaren erreformak eten edo indargabetu zituzten: Eliza, nekazaritza erreforma eta eskola publikoa.
1934ko urrian CEDAko ministroak sartzeak greba orokor iraultzailea eragin zuen Asturiasen, Katalunian eta Euskal Herrian.
Asturiasko matxinadaren zapalketan Marokoko tropak erabili ziren; mila bat hildako eta 30.000 espetxeratu.
1936ko otsailean Fronte Popularrak hauteskundeak irabazi zituen, sozialdemokrata erreformista programarekin.
1936ko uztailaren 17an Melillako tropek matxinatu zuten, eta horrek Gerra Zibila piztu zuen.

Ponte a prueba

II. Errepublika: Biurteko Erradikal-Zedista eta 1934ko Iraultza

Eskuinaren mobilizazioek eta langileen erradikalizazioak higadura larria eragin zuten Azañaren gobernuan. 1933an, gobernu-koalizioaren barruko banaketak agerian geratu zirenean, Errepublikako presidenteak hauteskunde berriak deitu zituen, eta azaroan egin ziren.

3.1. 1933ko Hauteskundeak

Eskuinak garaipena lortu zuen, Alejandro Lerrouxen Alderdi Errepublikano Erradikalak ordezkatutako zentroarekin partekatuta. Diputatu kopururik handiena CEDAk izan arren, Alcalá-Zamora presidenteak Lerrouxi egin zion deia Gobernura sartzeko, Gobernua eskuinera gehiago ez okertzeko eta ezkerrekoen erreakzioa ekiditeko.

Ondorengo gobernuek erreforma horiek eten edo ezabatu zituzten: Gorteek arnasaldia eman zioten Elizari, nekazaritza erreforma indargabetu zuten eta eskola publikoaren eraikuntzaren erritmoa moteldu zuten, besteak beste.

3.2. 1934ko Urria

Gobernuan CEDAko hiru ministro sartzean, ezkerrak greba orokor iraultzailerako agindua eman zuen Espainia osoan, eta greba horrek altxamendu-izaera hartu zuen Asturiasen, Katalunian eta Euskal Herrian. Asturiaseko Gobernuak Franco jeneralari egin zion dei matxinada zapaltzeko. Orduan, Marokoko armadako tropak Asturiasen lehorreratu ziren, eta mila hildako izan ziren bertakoen artean, eta indar publikoaren barruan ere beste hirurehun hildako. Errepresaliak Espainia osoan hedatu ziren, eta 30.000 pertsona espetxeratu zituzten. Ezkerreko alderdien jarduerak mugatu eta zentsura ezarri zen. 1934ko iraultza Espainiako ezkerraren batasunaren ikurra izan zen, presoen amnistiaren alde egindako kanpainagatik.

Fronte Popularraren Garaia (III. Fasea)

1936ko otsailerako hauteskundeak aurreratu eta deitu ziren, azaldutako giroarengatik, CEDA eta erradikalen arteko banaketagatik eta alderdi erradikalean izandako ustelkeria kasuengatik. Hauteskunde-ituna sinatuta, Fronte Popularrean ezkerrak eta indar aurrerakoienetako gehienak zeuden ordezkatuta. Fronte Popularra ere Europako beste estatu batzuetan ere eratuta zegoen, faxismoa geldiarazteko helburuarekin. Fronte Popularraren programa, funtsean, sozialdemokrata erreformista zen. Hauteskunde-koalizio baterako gutxieneko printzipioen inguruko akordioa sustatzen zuen. Lehenengo bi urteetako berrikuntzak berrezartzea eta atxilotuentzako amnistia, besteak beste. Fronte Popularreko hautagaiek gobernatzeko behar zen gehiengo osoa lortu zuten. Horrek ez du esan nahi eskuina amaituta zegoenik, eta, izan ere, 1933an baino boto gehiago lortu zituen. Azañak gobernua eratu zuen, baina ezin izan zuten pultsurik berreskuratu; proletarioen erradikalismoarekin, kaleetan pistolak erabiltzea gero eta ohikoagoa zen. Gainera, eskuineko kideak muturrekoagoak ziren mugimenduetako militante egin ziren. Falangeak gero eta ekintza bortitz eta atentatu gehiago egin zituen. Eskuinak eta militarrek Errepublikaren aurkako altxamendua prestatzen hasi ziren. 1936ko uztailaren 17an, Melillako tropak matxinatu eta gerra-egoera aldarrikatu zuen Marokon; horrela, Espainiako Gerra Zibila sortu zuen mekanismoa martxan jarri zen.

Preguntas frecuentes

Zer gertatu zen 1934ko urrian?

CEDAko hiru ministro gobernuan sartu zirenean, ezkerrak greba orokor iraultzailea deitu zuen Espainia osoan. Asturiasen, Katalunian eta Euskal Herrian altxamendu-izaera hartu zuen, eta errepresio gogorra etorri zen.

Nork irabazi zituen 1936ko otsaileko hauteskundeak?

Fronte Popularrak irabazi zituen, gobernatzeko behar zen gehiengo osoarekin. Ezkerreko eta indar aurrerakoienen koalizioa zen.

Noiz hasi zen Espainiako Gerra Zibila?

1936ko uztailaren 17an, Melillako tropak matxinatu eta Marokon gerra-egoera aldarrikatu zutenean, Errepublikaren aurkako altxamendua hasi zen.