Zerbitzuak, Merkataritza, Garraioak eta Turismoa: Gida Euskalduna

Zerbitzuak, Merkataritza, Garraioak eta Turismoa

1. Definizioa eta Sailkapena

Zerbitzuak ez dira objektu materialak, baizik eta zerbitzuak eskaintzeko ekintzak. Zerbitzuak eman daitezke:

1. Zerbitzu publikoak, estatuak emanak:

• Estatuaren eta tokiko administrazioen esku (zerbitzuak erabiliz eta zergen bidez ordainduz).
• Gizarte-erakundeek emanak, estatuak lagundu eta haien jarduera ikuskatzen du (esaterako, GKEak).

Zerbitzu pribatuak: partikularrek emanak, irabazi ekonomikoak lortzeko pertsona edo enpresetarako.

Helburua

Zerbitzuek hainbat helburu izan ditzakete:

• Merkataritza-zerbitzuak
• Finantza-zerbitzuak
• Garraio-zerbitzuak
• Turismoari loturikoak
• Informazio- eta komunikazio-zerbitzuak
• Enpresetarako zerbitzuak
• Estatuko administrazioaren zerbitzuak
• Gizarte-zerbitzuak eta zerbitzu pertsonalak

2. Zerbitzuen Kokapena

Herrialde garatuen ekonomia-sektore nagusia zerbitzu-sektorea da (enplegu eta aberastasunaren %70). Herrialde garatuek kontrolatzen dute merkataritza gehiena. Hirugarren sektoreak herrialde garatuetan duen nagusitasuna lau alderdiren ondorio da:

1. Herrialde horietako biztanleen errenta altua, bizi eta kontsumo-maila altua izan behar du.
2. Gobernuak herritarrei oinarrizko gizarte-zerbitzuak eman behar dizkie.
3. Nekazaritza eta industria-sektoreen mekanizazio eta produktibitate handiagoa, langile gutxiago behar baitira.
4. Hirugarren sektorearen nagusitasuna industrietan.

Herrialde azpigaratuetan, zerbitzuak urriak eta kalitate txarrekoak dira, eta biztanle batzuek soilik erabil ditzakete. Herrialdeetan, zerbitzuak hiriguneetan eta turismo-guneetan biltzen dira; azken horietan, turismoari loturiko zerbitzuak ekonomien euskarri izan daitezke.

3. Zerbitzuen Deslokalizazioa

Zerbitzu batzuetarako, ez da beharrezkoa hornitzailea erabiltzaileengandik gertu egotea. Askotan, herrialde garatuek zerbitzu horietako batzuk herrialde azpigaratuetara eramaten dituzte, eskulana merkeagoa delako. Herrialde aberatsetan litekeena da zerbitzu-sektoreko egungo enpleguen %20 urte gutxian deslokalizatzea (India deslokalizazioari etekin gehien atera dion herrialdeetako bat da).

4. Merkataritza

Merkataritza ondasunak eta zerbitzuak salerosteko helburuz egiten diren jardueren multzoa da. Merkataritza-jarduerarako garrantzitsuenak:

1. Garraioen eta haien azpiegituren garapena, komunikazio onak eta merkataritza-jarduera handia.
2. Merkatuaren tamaina. Merkatua zenbat eta handiagoa, orduan eta merkataritza gehiago. Internet bidez egiten den merkataritza elektronikoak garrantzia handia du.
3. Biztanleriaren aberastasuna.

Barne-merkataritza

Estatuaren mugak zeharkatu gabe egiten diren merkataritza-jardueren multzoari esaten zaio barne-merkataritza. Herrialdean ekoizten diren produktuak eta beste herrialde batzuetatik datozenak banatzen dira lurraldean. Produktuak kontsumitzaileengana eramateko, bi merkataritza-bitarteko daude:

1. Handizkaria: produktu kantitate handiak ekoizleari zuzenean erosi eta ondoren txikizkariei saltzen dizkien merkatari edo enpresa da.
2. Txikizkaria: kontsumitzailearekin zuzenean aritzen den merkataria edo saltokia da, eta produktua kantitate txikitan saltzen du. Era askotakoak daude. Azken hamarkadetan, saltoki handiak eta hipermerkatu ertainak ugaritu dira.

Kanpo-merkataritza

Kanpo-merkataritza herrialdeen artean egiten den merkataritza da. Bi mota daude:

1. Inportazioak: herrialde batek atzerrian egiten dituen ondasun- eta zerbitzu-erosketak dira.
2. Esportazioak: herrialde horrek beste estatuei egiten dizkien ondasun- eta zerbitzu-salmentak dira.

Inportazioen eta esportazioen aldeak definitzen ditu herrialde baten merkataritza-balantza eta ordainketa-balantza.

Merkataritza-fluxu nagusiak

Nazioarteko merkataritza gero eta handiagoa da, eta hiru eskualde nagusi daude: Europar Batasuna, Ipar Amerika eta Asiako ekialdeko eta hegoekialdekoak. Eskualde horien artean, herrialde garatuak munduko merkataritza gehiena kontrolatzen dute. Herrialde azpigaratuak gero eta gehiago ari dira parte hartzen munduko merkataritzan, Txinaren eta Indiaren inportazio eta esportazioen handitzeak eragin du hori. Hala ere, herrialde pobre asko munduko merkataritza-fluxuetatik kanpo daude, egun partaidetza txikiagoa baitute. Herrialde azpigaratuek manufakturak eta teknologia inportatu eta nekazaritza-produktuak eta erregaiak esportatzen dituzte.

5. Garraio-zerbitzuak

Garraio-zerbitzuak garraiobideek eta zerbitzu horietako artekariek egiten dituzten zerbitzuak dira. Herrialde garatuek azpiegitura onak dituzte. Herrialde azpigaratuetan, azpiegiturak eta garraiobideak ez dira nahikoak, herrialde bateko garraiobideen eta azpiegituren egoerak eragin handia baitu herrialde horren ekonomiaren garapenean. Garraiobideak hiru talde handitan biltzen dira: lehorreko garraioak, uretako garraioak eta aireko garraioak.

Lehorreko garraioak

Lehorreko garraioetan, bi mota daude:

• Errepideko garraioa da gizakiok joan-etorrietarako gehien erabiltzen dugun garraioa, bide laburretan bereziki, eta salgaiak leku batetik bestera eramateko ere bai. Arazo larriak sortzen ditu: istripu ugari, zirkulazioa etetea eta kutsadura.
• Trenbide bidezko garraioa pertsonak nahiz bolumen eta pisu handiko salgaiak eramateko erabiltzen da. Garrantzia handia du herrialde garatuetan; gutxien garatutako eskualdeetan, trenbide-sarea urria da.

Uretako garraioak

Bi motatakoak dira: itsas garraioa eta ibaiko garraioa. Uretako garraioa merkea da. Salgai kopuru handiak bide luzeetan garraiatzeko erabiltzen da. Munduko merkataritzaren %90 uretako garraioaren bidez egiten da. Zenbait arazo ditu: motela da, portu bereziak behar ditu eta urak izugarri kutsatzen ditu (petrolioa isurtzen edo itsasontzietako erregai-andelak itsas zabalean garbitzen direlako).

Aireko garraioak

Aireko garraioa bidaiariak eta bolumen txikiko salgaiak eramateko erabiltzen da. Kostu txikiko hegazkin-konpainiak sortzeaz bat, bidaiarien eskariak gora egin du. Alde on nagusia lastertasuna da, baina ingurumenari gogor eragiten dio.

Munduko garraio-sareak

Lehorreko garraio-sareak alde handiak ditu munduan. Herrialde pobreenetan, errepide- eta trenbide-sarea oso urria da. Herrialde aberatsek, errepide- eta trenbide-sare asko eta onak dituzte.

Portu-sareak aukera ematen du ekonomiagune handiak elkarren artean lotzeko, bai eta lehengaiak ekoizten dituzten herrialdeekin ere. Sei porturik garrantzitsuenak Ozeano Bareak bustitzen duen Asiako kostaldean daude, eskualde hori munduko manufaktura-zentro nagusietakoa baita.

Hiru bide nagusi daude:

1. Ipar Atlantikoa, Europaren eta Ameriketako Estatu Batuen arteko joan-etorriak lotzeko bidea.
2. Indiako Ozeanoaren eta Mediterraneoaren arteko bidea; petrolioa garraiatzeko erabiltzen da.
3. Ozeano Bareko bideak Ameriketako Estatu Batuak eta Asiako ekialdea lotzen ditu.

Aireko garraioak ere ekonomiaren desberdintasunak islatzen ditu (komunikazio-lotune nagusiak Ameriketako Estatu Batuetan, Londresen eta Tokion daude).

6. Turismoa

Turismoa gure ingurunetik kanpo egiten dugun edozein joan-etorri da, gutxienez 24 ordutakoa; bestela, txangoa da. Hainbat turismo-mota daude, lekuaren edo bidaiaren helburuaren arabera. XX. mendean dirudun gutxi batzuek soilik egin zezaketen turismoa. 1950eko hamarkadatik aurrera, gero eta jende gehiago hasi zen turismoa egiten.

Bilakaera horren arrazoiak:

1. Errenten igoerari esker.
2. Opor ordainduak eta erretiro-pentsioak daudelako.
3. Astialdia luzeagoa delako.
4. Garraioak lasterrak eta merkeak direlako.
5. Mugetako izapideak errazagoak direnez, handitu egin da herrialdeen arteko turisten mugikortasuna.
6. Leku askoren berri dagoenez, haiek ezagutzeko interesa dagoelako.

Turismoak garraioen azpiegiturak hobetzea eta zerbitzu ugari garatzea ekartzen du: joan-etorriekin loturiko zerbitzuak. Turismoak ekonomia-jarduerak sustatu eta aberastasuna eta enplegua sortzen ditu. Baina kalteak ere eragiten ditu: ingurunea aldatu, natura-baliabideen kontsumoa handitu, kutsadurak eta zaborrek gora egin.

Helmuga turistiko nagusiak

Turista gehien jasotzen dituzten munduko eskualdeak Mediterraneo aldeko eta Europako mendebaldeko herrialdeak, Ipar Amerika eta Ekialdeko Asia dira. Gero eta turista gehiago doaz Asiara, Hego Amerikara, Afrikako zenbait herrialdetara eta Ekialdeko Europara. 2005. urtean, 800 milioi pertsona inguruk bidaiatu zuten atzerrira. Bidaien erdiak baino gehiago aisiaz gozatzeko eta udaldian egin ziren. Autoak eta hegazkinak gehien erabiliak izan ziren.