Industria Iraultza: eragina eta demografia (laburra)

INDUSTRIA IRAULTZA: zer den (laburra)

Industria Iraultza Ingalaterran, XVIII. mendearen erdialdean hasi ziren aldaketa demografikoak eta ekonomikoak definitzen ditu. Erresuma Batua munduko fabrika bihurtu zen XIX. mendearen lehen erdian, eta gainerako herrialdeek britainarren produktu industrialen kontsumitzaile edo lehengaien hornitzaile izatera pasa ziren. Aldaketa horretatik industria- eta finantza-burgesia sortu zen, enpresen, bankuen eta konpainien jabe; eta sortu zen baita gizarte-klase berri bat ere: industriako proletarioak.

Demografia-iraultza eta arrazoiak

Erresuma Batuan izugarrizko demografia-iraultza gertatu zen: jaiotza-tasa igo egin zen eta heriotza-tasa txikitu zen. Ingalaterrako biztanleria hirukoiztu egin zen mende eta erdian. Hazkunde demografikoa garapen ekonomikorako pizgarri izan zen; Britainia Handiko industrializazioak arrakasta izan zuen, biztanleria eta nekazaritza-baliabideak aldi berean hazten hasi zirenez. Bi prozesuk ekarri zuten hazkunde demografikoa: jaiotza-tasa handitzea eta heriotza-tasa gutxitzea.

• Jaiotza-tasa igo izana: jendea gazteago ezkontzen hasi zen eta dieta hobetu zen; horren ondorioz, ugalkortasuna handitu zen.
• Heriotza-tasa txikitu izana: 1760. urtetik aurrera hasi zen beherantz, bi arrazoirengatik:
  • dieta hobetu zen ekoizpena handitzeagatik eta garraiobide berriek elikagaiak inportatzeko aukera emateagatik;
  • medikuntzan aurrerapen handiak izan ziren eta higienea hobetu zen (azpiko arropa erabiltzen hasi ziren, ura edangarri bihurtu zen, eta antzeko neurriak ezarri ziren).

XIX. mendearen bigarren erdialdean, ordea, jaiotza-tasa txikitu egin zen gizarte eta pentsamolde aldaketen ondorioz. Adibidez, haurrei lan egitea debekatzeak seme-alabak zama ekonomiko bihurtzea eragin zuen; erlijio-sinesmenek ere eragin txikiagoa izan zuten jaiotzak bultzatzen zituzten garaian.

Itxiturak eta nekazaritzaren eragina

Bestetik, lur-sail itxituren eraginak oso garrantzitsuak izan ziren nekazaritza arloan. Nekazaritza-iraultza XVIII. mendearen hasieran hasi zen, itxituren legea onartzean; hau XIX. mendean zabaltzen joan zen eta berritasun teknikoak sartu ziren. Ingalaterran, lurren erdiak baino gehiago behe-nobleziarenak ziren, eta errentan ematen zizkieten lur horiek nekazariei. Nekazaritzako lurzoruaren zati handi bat lur-sail irekitan banatuta zegoen, jabetza komunal handietan. Ondare komun horiek kolektiboki ustiatzen ziren eta bertatik egurra eta beste baliabide natural batzuk hartzen ziren.

Parlamentuak onartutako itxitura legeek dehesa komunal zaharrak hesitutako lur-sail pribatu bihurtu zituzten. Horren ondorioz, Ingalaterrako landa-paisaia izugarri aldatu zen; eta eraginak oso garrantzitsuak izan ziren: ondasun komunalak desagertu zirenez, lurrik gabeko nekazariek hirietara jo zuten lan bila. Ekoizpen-sistema errentagarriago bihurtu zen, nekazaritzako lanak mekanizatu baitziren. Itxiturak zirela-eta, abereek ezin izan zituzten zelaietan bazkatu; ganadua ukuiluetan sartuta hasi zen eta merkaturako hazten hasi zen. Horretarako, lurra agortzen ez zuten bazka-landareak landatu ziren.

Nekazaritzaren garapenari esker, industria ere hazten hasi zen: landek janariak ematen zizkieten, baita industriarako lehengaiak eta fabriketan lan egiteko beharra ere. Nekazarien diru-sarrerak handitzeak industria-produktuak erosteko ahalmena sortu zuen.

Liburuan agertzen diren itxiturak eragineko hiru alderdi nagusiak:

• Komunitateen ondasun komunalen desagerpena eta lur-jabetza pribatuaren hedapena, herritarren migrazioa eraginda.
• Nekazaritzaren mekanizazioa eta ekoizpen-sistemaren eraldaketa, errentagarritasuna handituz.
• Merkatu-orientazioa: ganaduaren merkaturatzea eta landa-produkzioaren industria-katearekin lotura estuagoa.

Industria-iraultza hastearen baldintzak

Industria-iraultza Erresuma Batuan hasi izatea kasualitatea ez zen; zenbait baldintzatzaile bildu ziren: testuinguru politiko eta instituzionalak mesede egin zion aldaketa handiari: Erresuma Batuak monarkia parlamentarioa zuen eta egonkortasun politikoa eskaintzen zuen. Herrialdea munduko lehen itsas eta merkataritza-potentzia bihurtu zen. XVII. mendeaz geroztik, merkataritza liberalaren alde egin zen eta beste herrialdeetako merkataritza eta industria-monopolioak baztertzen joan ziren. 1846. urtean nekazaritzaren liberalizazioa onartu zenean, izugarrizko bultzada eman zitzaion britainiar industriari.

Britainia Handiko Industria Iraultza ez zen planifikatutako aldaketa bat izan, berezkoa baizik; ekimen pribatuek zeregin nabarmena izan zuten askatasun ekonomikoa duten testuinguru batean.

Terminoen definizioak

KOKE:

Zenbait ikatz-motatik kiskaliz lortzen den erregai solidoa. Kokea burdina ekoizteko eta industria-prozesu askotan erabiltzen da, beroa eta karbonoa ematen dituelako.

PUDELAKETA:

Burdinurtua burdin gozoago (garbiago) bihurtzeko prozesua, karbonoaren zatiren bat kentzea barne hartzen duena.

IJEZKETA (laminadoa):

Burdinazko xaflak fabrikatzea; errazagoak eta erosoagoak bihurtzen dituzte totxoak baino, eta metalaren kalitatea eta erabilgarritasuna hobetzen ditu prozesu horrek.

Trenaren asmakizunak eta ondorioak

Trena eta garraioaren iraultza: Trena izan zen iraultza handia; George Stephenson ingeniariak pertsonak eta salgaiak garraiatzeko lehenengo lurrun-makinen artean egin zuen aurrerapena. Liverpool-Manchester linea izan zen bidearekiko jauzi erabakigarria. Asmakizun horrek ondorio ugari izan zituen:

• Metalurgia-industria hobetu eta zabaldu zen, trenak eta geltokiak eraikitzeko beharrezko piezak ekoizteak eskaria handitu zuelako.
• Ingeniaritza zibilean aurrerapen handiak eragin zituen: trenbideen ibilbideak eraiki behar izan ziren eta baldintza tekniko zorrotzak bete behar izan zituzten.
• Material astunen garraioa errazten zuen: tren-makina bakar batek zama handi asko garraiatu zitzakeen.
• Bidaien iraupena nabarmen laburtu zen eta bidaiak eskuragarriagoak bihurtu ziren; horrek pertsonen mugikortasuna handitu zuen.
• Lehengaien eta produktuen prezioak merkatzeak merkataritza eta industria garatu zituen.
• Kapital-sozietate handien sorrera bultzatu zuen, tren-lineak eta industria-inbertsioak finantzatzeko beharrak direla-eta.
• Orokorrean, egoera sozial eta ekonomikoetan aldaketak eragin zituen: lehen etxetik irten ez ziren pertsona asko bidaiatzen hasi ziren, eta hiri- eta industria-sareak elkar lotu ziren.

Txukun egindako tren-garraioaren garapenak beraz, ezinbestekoak izan ziren Industrializazioaren sakontze eta zabalkunderako.