Zelula eukariotoak eta mintz plasmatikoaren egitura

Zelula eukariotoak

Zelula eukariotoen ezaugarri nagusia nukleo bat edukitzea da, material genetikoa biltzen duena. Bi mota nagusi bereiz daitezke: animalia-zelulak eta landare-zelulak.

Zelularen gainazala

Zelularen gainazala zelula barneko eta zelulaz kanpoko inguruneen arteko zatia da. Nahiko konplexua da. Zelula guztiek mintz plasmatikoa dute; kanpoaldean, animalia-zelulek zelula-bildukina izaten dute eta landare-zelulek, berriz, zelula-pareta.

Mintz plasmatikoa: Osaera eta ezaugarriak

Zelularen mintza 70-90 Å (7-9 nm) lodi izaten da. Fosfolipidoz osatutako bi molekulako geruza batek hartzen du mintzaren zati nagusia; geruza horren barruan, bestalde, hainbat proteina mota dago. Zelula gehienetan, zelularen erdia lipidoek osatzen dute eta beste erdia proteinek; hala ere, lipidoen osaera uniformeagoa izaten da proteinena baino. Molekula horiez gainera, gluzido batzuk ere izaten dira.

Lipidoen artean fosfolipidoak, esfingolipidoak, kolesterola eta glikolipidoak aurkitzen dira. Proteinei dagokienez, mota ugari dago; hala ere, glukoproteinak dira ugarienak. Proteina mota bakoitzak bere ezaugarriak ematen dizkio mintzari. Esate baterako, mintz plasmatikoetan entzimak, hartzaileak eta garraiatzaileak dira nagusi, bakoitzak funtzio jakin bat betetzen duelarik.

Mosaiko jariakari eredua

Mintzean dauden molekulen antolaketa azaltzeko "mosaiko jariakari" eredua (Singer eta Nicholsonen eredua, 1972) onartzen da. Eredu horren arabera, hau da mintz plasmatikoaren osakera:

• Lipido-geruza bikoitza: Fosfolipidoek eta kolesterolak osatzen dute. Multzo hidrofilo polarrek mintzaren barrualdeko eta kanpoaldeko aldeak betetzen dituzte, eta multzo hidrofobo apolarrak barrualdean geratzen dira. Geruza hau mintzaren bizkarrezurra da.
• Proteina intrinsekoak edo integralak: Mintzeko proteinen %70 inguru dira. Mintzaren lodiera osoa edo zati bat hartzen dute. Proteina hauek anfipatikoak dira: zati hidrofilo bat dute (fase urtsuarekin harremanetan) eta zati hidrofobo bat (lipidoen zati apolarrean).
• Proteina estrinsekoak edo periferikoak: Mintzeko proteinen %30 inguru dira. Ez dute lotura handirik mintzeko molekulekin, batez ere barrualdean kokatzen dira.
• Gluzido-kateak: Kanpoko aldean daude, proteina intrinsekoekin lotuta glukoproteinak osatuz. Molekula hauek eta glukolipidoek karbohidratozko zelula-estalki bat osatzen dute mintzaren kanpoaldean.

Mintzaren dinamika eta asimetria

Eredu horren arabera, mintzak egitura asimetrikoa du; hau da, ez da berdina alde bateko eta besteko gai elkartu kimikoen banaketa. Horrek zerikusi handia du alde bakoitzaren zereginarekin. Fosfolipidoak errotazio eta makurdura mugimenduak egiteko gai dira, baita geruza batetik bestera igarotzeko ere. Mintzaren egitura, beraz, jariakaria eta aldakorra da. Kolesterol kopuruaren arabera, jariakortasuna areagotu egiten da. Lipidoez gain, proteinak ere mugi daitezke, lipido-geruzaren jariakortasun-mailaren arabera.