Transformación de Galicia no Século XVIII: O Legado do Reformismo Borbónico

O Reformismo Borbónico: Transformación e Impacto en Galicia no Século XVIII

O Reformismo Borbónico refírese aos cambios postos en marcha pola dinastía dos Borbóns, baseados no establecemento dunha monarquía absoluta, na centralización administrativa e, na segunda metade do século XVIII, na aplicación do ideario ilustrado. Este ideario tiña a intención de elevar o nivel cultural e científico-técnico para mellorar a economía do reino.

Galicia como Baluarte Estratéxico no Século XVIII

Durante o século XVIII, Galicia adquiriu unha importancia estratéxica fundamental como baluarte marítimo na defensa do imperio colonial fronte ao paso de armadas inimigas, especialmente as inglesas. Esta posición xeoestratéxica levou a diversas intervencións borbónicas na rexión:

1. A Matrícula de Mar

Creada no século XVII por Filipe IV, foi remodelada no século XVIII polos Borbóns a través da Ordenanza da Matrícula de Mar do Marqués de la Ensenada.

No reinado de Fernando VI, este sistema implicou o recrutamento de mariñeiros, levando un rexistro detallado da xente do mar segundo as súas funcións e nivel de experiencia. Era un sistema similar ás quintas, que facía obrigatorio servir na mariña de guerra para toda a xente que quixese traballar no mar. As súas características principais eran:

• Só os matriculados podían ser pescadores.
• Estaban libres de quintas e impostos.
• Podían ser chamados ao servizo da Armada ata cumprir os 60 anos.

2. O Arsenal de Ferrol

Debido á súa situación xeoestratéxica, Galicia converteuse no lugar clave para recibir ou rexeitar as frotas estranxeiras que se dirixían a capturar os barcos procedentes de América ou a saquear as cidades costeiras. A costa galega foi reforzada con baterías e castelos.

• 1726: José Patiño (ministro de Filipe V) establece en Ferrol a sede do Departamento Marítimo do Norte e unha das bases das Armadas Reais.
• 1746: Iníciase a construción dun arsenal para a edificación de barcos e o almacenamento de armas.
• 1776: Créase a Academia de Gardamariñas para a formación dos mandos militares da Armada.

Estas medidas provocaron unha significativa transformación social e urbanística en Ferrol, coa construción de novos barrios para acoller traballadores e oficiais da Armada, o que levou á creación dun importante núcleo industrial.

3. Apertura do Comercio Colonial

Os Borbóns concederon compañías de comercio que permitían realizar transaccións con América, recortando o dereito exclusivo que ata entón tiña Cádiz.

• 1734: Créase a Compañía de Galicia (A Coruña), á que se lle outorgou a exclusividade do comercio do “pau de tinte de Campeche” durante 50 anos. Non obstante, estas vantaxes non foron plenamente aproveitadas debido á debilidade da burguesía comercial galega.
• 1764: Carlos III crea o Servizo de Correos Marítimos, unha compañía de buques encargada de levar a correspondencia aos portos da Habana e Bos Aires. Estes buques tamén podían transportar persoas e mercadorías, excepto en períodos bélicos, cando se transformaban en navíos de guerra.
• 1765: Co Decreto de Libre Comercio, o porto da Coruña foi autorizado para comerciar directamente con América, impulsando unha notable renovación da cidade.
• 1785: Carlos III concede á Coruña a sede dun Consulado Marítimo e Terrestre, potenciando aínda máis a economía e o comercio mercantil da rexión.