Soziolinguistika eta hizkuntza-kontzeptuen gida: definizioak eta laburpena

Resumen

Dokumentu honek soziolinguistikako oinarrizko kontzeptuak biltzen ditu, hizkuntza-komunitatetik hasi eta hizkuntza-politikara arte. Hizkuntza-gaitasuna, hizkuntza-aldaketa, interferentziak eta diglosia bezalako terminoak azaltzen ditu. Ikaslea hizkuntza-egoerak deskribatzeko behar dituen oinarrizko hiztegia ikasiko du.

Puntos clave

Hizkuntza-komunitatea hizkuntza bera erabiltzen edo partekatzen duen pertsona taldea da.
Elebakartasuna, elebitasuna eta eleaniztasuna hizkuntza-gaitasunaren mailak dira.
Diglosia bi hizkuntza edo aldaera egoera desberdinetan erabiltzea da, bat prestigioduna eta bestea arruntagoa.
Hizkuntza-normalizazioa hizkuntza gizarteko arlo guztietan normaltasunez erabiltzea lortzeko neurriak dira.
Ofizialtasuna Nafarroan eremu euskaldunean soilik dago; Ipar Euskal Herrian euskara ez da ofiziala.
Euskara batua euskalkien gainetik komunikazio bateraturako sortu zen euskara estandarizatua da.

Ponte a prueba

Hizkuntza-komunitatea eta aniztasuna

Hizkuntza-komunitatea: Hizkuntza bera erabiltzen edo partekatzen duen pertsona taldea.
Hizkuntza-aniztasuna: Lurralde edo gizarte batean hizkuntza desberdin asko egotea.
Hizkuntza-ukipena / zapalkuntza: Bi hizkuntza edo gehiago kontaktuan daudenean sortzen den eragina; zapalkuntzan hizkuntza batek bestea menperatzen du.

Hizkuntza-gaitasuna eta erabilera

Elebakartasuna: Pertsona edo komunitate batek hizkuntza bakarra erabiltzea.
Elebitasuna: Pertsona edo komunitate batek bi hizkuntza erabiltzea.
Eleaniztasuna: Bi hizkuntza baino gehiago erabiltzea.
Lehen hizkuntza (L1): Pertsona batek txikitatik, etxean edo inguruan, lehenengo ikasten duen hizkuntza.
Euskaldun berria: Euskara etxean ikasi ez baina geroago ikasi duen pertsona.

Hizkuntza-aldaketa eta interferentziak

Hizkuntza-alternantzia: Elkarrizketa berean hizkuntza batetik bestera pasatzea.
Alternantzia situazionala: Egoeraren arabera hizkuntza aldatzea (adibidez, lagunekin bat eta lanean beste bat).
Kode-aldaketa: Esaldi edo elkarrizketa berean hizkuntzak nahastea edo aldatzea.
Euskañola: Euskara eta gaztelaniaren nahasketa informala.
Interferentziak: Hizkuntza batek bestean eragiten duen eragina (ahoskera, egitura…).
Kalkoak: Beste hizkuntza bateko egitura edo esamolde bat zuzenean itzultzea.
Maileguak: Beste hizkuntza batetik hartutako hitzak.
Neologismoa: Kontzeptu berriak izendatzeko sortutako hitz berria.

Soziolinguistika eta hizkuntza-politika

Diglosia: Bi hizkuntza edo hizkuntza-aldaera erabiltzea, baina bakoitza egoera desberdinetan (bat prestigioduna eta bestea arruntagoa).
Hizkuntza-gatazka: Bi hizkuntzen artean lehia edo desoreka dagoenean sortzen den egoera.
Hizkuntza-normalizazioa: Hizkuntza bat gizarteko arlo guztietan normaltasunez erabiltzea lortzeko neurriak.
Hizkuntza-menderatzailea: Botere edo prestigio handiagoa duen hizkuntza.
Hizkuntza-gutxitua: Erabilera edo botere gutxiago duen hizkuntza.
Hizkuntza-hautaketa: Egoera jakin batean zein hizkuntza erabili erabakitzea.
Hizkuntza-ordezkapena: Komunitate batek pixkanaka bere hizkuntza utzi eta beste bat erabiltzen hasten denean.
Hizkuntza-jarrera: Pertsona edo gizarte batek hizkuntza bati buruz duen iritzia edo sentimendua.
Hizkuntza-aurreiritzia: Hizkuntza bati buruzko iritzi negatibo edo estereotipoak.
Hizkuntza-politika: Instituzioek hizkuntzen erabilera arautzeko hartzen dituzten erabakiak.
Hizkuntza-plangintza: Hizkuntza baten erabilera eta garapena planifikatzeko estrategiak.
Ofizialtasuna: Hizkuntza batek administrazioan eta erakundeetan erabiltzeko aitortza legala izatea.
Hizkuntza-eskubideak: Pertsona guztiek beren hizkuntza erabiltzeko eta jasotzeko dituzten eskubideak.
Ofizialtasuna Nafarroan: Nafarroan euskara ofiziala da eremu euskaldunean; beste eremuetan ez.
Ofizialtasuna Ipar Euskal Herrian: Ipar Euskal Herrian euskara ez da ofiziala; frantsesa da hizkuntza ofiziala Frantzian.
Euskara batua: Euskara estandarizatua, euskalkien gainetik komunikazio bateraturako sortua.
Hizkuntzaren arnasgunea: Euskara nagusiki erabiltzen den eta hizkuntzak bizirik mantentzeko garrantzitsua den eremu sozial edo geografikoa.

Preguntas frecuentes

Zer da diglosia?

Diglosia bi hizkuntza edo hizkuntza-aldaera erabiltzea da, baina bakoitza egoera desberdinetan. Bat prestigioduna izaten da eta bestea arruntagoa.

Zein da elebitasunaren eta eleaniztasunaren arteko aldea?

Elebitasunak bi hizkuntza erabiltzea esan nahi du, eta eleaniztasunak bi baino gehiago. Biak hizkuntza-gaitasunaren mailak dira.

Zer dira kalkoak?

Kalkoak beste hizkuntza bateko egitura edo esamolde bat zuzenean itzultzea dira. Interferentzia mota bat dira.

Nafarroan euskara ofiziala al da?

Euskara ofiziala da Nafarroako eremu euskaldunean, baina beste eremuetan ez.