Sistema Endokrinoa eta Lokomozio-Aparatua: Funtzioak eta Gaixotasunak

Sistema Endokrinoa

Hormonen funtzioak eta jarduera

Hormonak mezulari kimikoak dira, eta organo eta ehunetako prozesu ugari abiarazten, geldiarazten, bizkortzen eta moteltzen dituzte.

Funtzio nagusiak:

• Metabolismoa, hazkuntza eta garapena kontrolatzen dituzte.
• Ioien eta uraren arteko oreka erregulatzen dute.
• Ugalketa eta portaera modulatzen dituzte.
• Beste funtzio askotan ere parte hartzen dute.

Nola funtzionatzen dute hormonek?

1. Guruin endokrinoek estimuluak hautematen dituzte eta erantzun gisa hormonak sortzen dituzte.
2. Hormonak odolean sartzen dira, eta organismoko zelula guztietara iristen dira.
3. Zelula hartzaileei informazioa ematen diete, eta horrek erreakzio edo erantzun bat abiarazten du.

Sistema Endokrinoaren eta Nerbio-Sistemaren arteko harremana

Hipotalamoa da bi sistemak lotzen dituen zentro nagusia. Sistema endokrinoaren eta nerbio-sistemaren barruko funtzioak betetzen ditu, garuneko seinaleak jasoz.

Hipotalamoak faktore askatzaile eta inhibitzaileak jariatzen ditu, eta horiek hipofisian eragiten dute. Hipofisiaren hormonak odolean sartzen dira, eta organo eta ehunetan eragiten duten beste hormona batzuk jariatzea eragiten dute.

Hormona nagusiak, jatorria eta funtzioak

• Hipofisia:
  • Hazkuntza-hormona
  • Tirotropina
  • Gonadotropinak
  • Adrenokortikotropina
  • Prolaktina
  • Antidiuretikoa
  • Oxitozina
• Tiroidea:
  • T3 eta T4 (metabolismoa erregulatzen dute)
  • Kaltzitonina (odoleko kaltzio-maila jaisten du)
• Paratiroidea:
  • Hormona paratiroidea (odoleko kaltzio-maila igotzen du)
• Giltzurrun gaineko guruinak:
  • Azalak: Kortisola (estresari erantzuna, metabolismoa)
  • Muinak: Adrenalina (larrialdi-egoeretan jarduten du)
• Pankrea:
  • Intsulina: Odoleko glukosa-kantitatea txikitzen du.
  • Glukagoia: Odoleko glukosa-kantitatea handitzen du.
• Obulutegiak: Estrogenoak (ugalketa-funtzioak, ezaugarri sexual sekundarioak)
• Barrabilak: Testosterona (ugalketa-funtzioak, ezaugarri sexual sekundarioak)

Ohiko gaixotasun endokrinoak

1. Diabetes Mellitus (Diabetes gozoa): Odoleko glukosa-kantitatea handitzen da. Zauriak ez dira ondo sendatzen, eta infekzioak errazago harrapatzea eragiten du. Sistema kardiobaskularrean, giltzurrunetan eta erretinan eragina du.
   • 1. motako diabetesa: Pankreak intsulina gutxiegi sortzen du. Gazteek izaten dute gehienbat.
   • 2. motako diabetesa: Pankreak intsulina sortzen du, baina organismoko zelulek ez diote erantzuten. Helduek izaten dute gehienbat.
2. Hipertiroidismoa: Tiroidearen hormona gehiegi sortzen dira, eta metabolismoa bizkortu egiten da.
3. Hipotiroidismoa: Tiroidearen hormona gutxiegi sortzen dira, eta metabolismoa moteldu egiten da.
4. Nanismoa eta Gigantismoa:
   • Nanismoa: Hipofisiak hazkuntza-hormona gutxiegi sortzean gertatzen da.
   • Gigantismoa: Hipofisiak hazkuntza-hormona gehiegi sortzean gertatzen da.

Lokomozio-Aparatua

Lokomozio-Aparatua osatzen duten sistemak eta elementuak

Lokomozio-aparatua bi sistema nagusik osatzen dute:

• Eskeleto-sistema: Hezurrek, giltzadurek eta lotailuek osatzen dute.
• Gihar-sistema: Eskeleto-giharrek eta tendoiek osatzen dute.

Nola funtzionatzen du lokomozio-aparatuak?

Mugimendu batean esku hartzen duten hezurrek, giharrek eta giltzadurek palanka baten moduan funtzionatzen dute, gorputzari mugitzeko aukera emanez.

Lokomozio-aparatuko arazo nagusiak eta prebentzioa

Ohitura osasungarriak hartuz, arazo hauek saihestu daitezke:

1. Osteoporosia: Hezur-masa galtzea da, hezurrak ahulago bihurtuz.
2. Artritisa: Giltzadura baten hantura da, mina eta zurruntasuna eraginez.
3. Artrosia: Giltzadura-kartilagoen degenerazioa da, mugimendua zailduz.
4. Gihar-kontraktura: Gihar baten oharkabeko uzkurdura iraunkorra da.
5. Zaintiratua: Giltzadura baten bihurritua da, lotailuak kaltetuz.
6. Haustura: Hezur bat apurtzea da.
7. Disko-hernia: Ornoarteko disko bat bere lekutik ateratzea da.
8. Menisko-haustura: Belauneko meniskoak apurtzea da.

Hezurren, Giltzaduren eta Giharren egitura

• Hezurrak: Kaltzio eta fosforo gatz gotorrez eta kolageno-zuntzezko substantzia batez eratuta daude.
• Giltzadurak: Bi hezur elkarrekin lotzen dituzten egiturak dira, mugimendua ahalbidetuz.
• Giharrak: Gihar-ehun ildaskatuz eratuta daude, uzkurtzeko eta erlaxatzeko gaitasuna dutenak.