Osasuna eta Gaixotasuna: Faktoreak, Sailkapena eta Defentsak
Enviado por Comunidad Xuletas y clasificado en Biología
Escrito el en 
euskera con un tamaño de 225,32 KB
Osasunean eragina duten faktore erabakigarriak
| Faktore biologikoak | Bakoitzaren bizimodua |
|---|---|
Pertsona bakoitzaren organismoarekin lotuta daude.
| Pertsona bakoitzaren jokabideak eta erabakiak dira.
|
| Ingurumena | Osasun-sistema |
|---|---|
|
|
Gaixotasunaren azterketa
| Patologia | Etiologia |
|---|---|
Gaixotasunak aztertzen dituen biologiaren zientzia da. | Gaixotasunen arrazoiak aztertzen dituen zientzia da. |
Sintomak eta seinaleak
| Sintomak | Seinaleak |
|---|---|
Ezaugarri subjektiboak dira. Adibidez: mina, nekea, jateko gogorik eza... | Ezaugarri objektiboak dira. Adibidez: sukarra, eztula, takikardia, oka egitea... |
Diagnostikoa eta tratamendua
| Diagnostikoa | Tratamendua |
|---|---|
Gaixotasuna zer den jakitea da.
| Gaixoa sendatzeko edo hobeto egoteko egiten den guztia da. |
Gaixotasunen tratamendu motak
Gaixotasunen sailkapena
Jatorriaren arabera
| Ez-infekziosoak | Infekziosoak |
|---|---|
Zahartzearen, ohitura txarren eta antzeko kausen ondorio dira. Adibidez: dementzia. | Mikroorganismo patogenoek edo haiek sortutako substantziek eragindakoak dira. Kutsakorrak dira. Adibidez: kolera. |
Agertzeko moduaren eta iraupenaren arabera
| Akutuak | Kronikoak |
|---|---|
Bat-batean agertzen dira eta gutxi irauten dute. Adibidez: gripea. | Poliki garatzen dira eta luze irauten dute (batzuetan bizitza osoan). Adibidez: minbizia. |
Gaixotasun ez-kutsakorrak
Ehunen eta organoen alterazioak dira. Ez dira kutsakorrak!
Motak:
- Genetikoak: hemofilia.
- Tumoralak: minbizia.
- Immunitarioak: alergiak eta zeliakia.
- Buruko nahasmenduak: depresioa.
- Degeneratiboak: Alzheimerra.
- Nutrizioarekin eta elikadurarekin lotutakoak: malnutrizioa, anorexia, bulimia.
- Istripuekin lotutakoak: zauriak, erredurak, intoxikazioak.
- Inguruneko arriskuekin lotutakoak: asbestosia.
Gaixotasun infekziosoak
Agente patogeno batek eragindakoak dira. Kutsakorrak dira!
Agente patogenoa: gaixotasuna sortzen duen mikroorganismoa da.
Agente patogeno motak
| Prioiak | Onddoak |
|---|---|
Proteina anomaloak dira; nerbio-ehunak kaltetu eta hil egiten dituzte. Adibidez: entzelopatia espongiformea. | Organismo eukariota zelulabakarrak edo zelulanitzak dira. Adibidez: atleta-oina. |
Lehen mailako oztopoak
| Mukosak | Substantziak |
|---|---|
| Substantzia batzuk mikrobioen aurkako barrerak dira, adibidez: lisozima. |
Donazioak eta transplanteak
Donazio motak
| Organoen donazioa | Ehunen donazioa | Beste donazio batzuk |
|---|---|---|
Bizi-funtzioetarako beharrezkoak diren organoak. | Ehun espezifikoen dohaintza. | Ama-esnea, obuluak, esperma edo ikerketa zientifikorako materiala. |
Transplante motak
| Autotransplanteak | Isotransplanteak | Alotransplanteak |
|---|---|---|
Emailea eta hartzailea pertsona bera dira (ohikoenak larruazalekoak dira). | Emailea eta hartzailea genetikoki berdinak dira. | Emailea eta hartzailea genetikoki desberdinak dira. |
Oinarrizko kontzeptuen definizioak
- Osasuna: Ongizate fisiko, mental eta soziala da.
- Gaixotasuna: Gorputzeko atal baten funtzionamendua alteratzea da, eta ondorioz, osasuna galtzea dakar.
- Immunitate-sistema: Agente patogenoei edo substantzia eta ehun arrotzei aurre egiteko defentsa-mekanismo multzoa da.
- Transplantea: Prozedura kirurgiko bat da, organo edo ehun bat ordezkatzeko erabiltzen dena.