Ondorengotza arazoa eta Lehen Karlistada: 1830ean Espainian

Ondorengotza arazoa eta ezegonkortasun politikoa

1830ean, Fernando VII.aren laugarren emazteak, Maria Kristinak, Isabel printzesari oinordekoa eman zion. Jaio baino lehen, erregeak Bourbon-en pragmatika ezarri zuen, emakumeek erregetza gobernatzeko eskubidea zuketen. Horrek Karlos Maria Isidroren jarraitzaileen (karlistak) itxaropenak ilundu zituen, absolutismoaren etorkizuna baitzegoen haien eskuetan.

Fernando VII.a gaixotu zenean, karlistak ez ziren etsi eta Bourbon-en pragmatika baliogabetzeko dokumentua lortu zuten. Sendatu ondoren, ordea, Fernando VII.ak berriro ezarri zuen oinordetza eskubidea. 1833an hil zen eta Maria Kristinak alaba Isabel koroaren aldeko aginpidea hartu zuen. Karlistak, bestalde, aspaldidanik matxinadak prestatzen hasiak ziren.

Liberalismoa

Liberalismoa antzinako erregimen feudal eta gizarte estamentalaren ordez, gizarte liberal, burgesa eta kapitalista ezartzeko prozesu bortitza izan zen. Aldaketa politikoen artean, estatu konstituzionala (Montesquieu), askatasun politikoa, herritarren berdintasun juridikoa, botereen banaketa eta nazioen subiranotasuna (Rousseau) oinarri hartu ziren. Aldaketa ekonomikoei dagokienez, merkatu nazional berriak sortu ziren (kapitalismoa, Adam Smith), hau da, klase-gizartea sortu zen.

I. Gerra Karlista (1833-1840)

Fernando VII.a hil zenean, gerra zibil bortitza sortu zen absolutisten (karlistak) eta liberalen (isabelinoak) artean. Gerra Euskal Herrian izan zen, baina baita Katalunian, Aragoian eta Valentzian ere.

Zumalakarregi eta karlistak

Zumalakarregi jeneralak armada indartsua sortu zuen, honako ideia hauek defendatuz: foruen defentsa, lur-jabetzaren erregimen tradizionala eta zorroztasun erlijiosoa. Bere estrategia bikaina izan zen eta taktika onak erabili zituen, eremua oso ongi ezagutzen baitzuen.

Errusia, Austria eta Prusia karlismoaren alde zeuden, eta Ingalaterra, Frantzia, Portugal eta Espainia liberalen alde. Liberalek hasieran galdu zuten, eta karlistek gero eta indar handiagoa lortu zuten, baina haien helburu nagusia Bilbo konkistatzea zen. Zumalakarregi hil zen eta Espartero jeneral liberalak karlisten setioa apurtu zuen.

Brgarako itunа

Azkenean, Maroto eta Espartero jeneralen artean negoziazioak egon ziren eta Bergarako Itunak amaiera eman zion gerrari. Karlistak eta liberalak sinbolo moduan besarkatu ziren, eta Bergarako Itunaren ondorioz gerra amaitu zen.