PUZa (Prozesatzeko Unitate Zentrala) ordenagailuaren osagai nagusia da, programen aginduak interpretatzen eta datuak prozesatzen dituena. Bere abiadura megahertzetan (MHz) neurtzen da.

Zein da ROM eta RAM memorien arteko desberdintasuna?

ROM memoria irakurtzeko bakarrik da eta ordenagailua itzaltzean ere informazioa gordetzen du. RAM memoria irakurri eta idatz daiteke, baina ordenagailua itzaltzean bertako edukia ezabatzen da.

Ordenagailuaren osagaiak: hardwarea eta softwarea, gida laburra

Resumen

Dokumentu honek ordenagailuaren osagai fisikoak (plaka nagusia, PUZ, memoriak, biltegiratze-unitateak, periferikoak eta konexioak) eta softwarea (definizioa eta software motak) azaltzen ditu. Ikasleak ordenagailuaren oinarrizko egitura eta funtzionamendua ulertuko ditu.

Puntos clave

Plaka nagusia (motherboard) ordenagailuaren gailuak konektatzeko plataforma nagusia da.
PUZa ordenagailuaren garuna da: aginduak interpretatu, datuak prozesatu eta sistema gobernatzen du, MHz-tan neurtutako abiaduran.
ROM memoria irakurtzeko bakarrik da eta ordenagailua itzalita ere informazioa mantentzen du; RAM memoria irakurri eta idatz daiteke, baina itzaltzean edukia galtzen da.
Disko gogorrak sistema eragilea, aplikazioak eta erabiltzaileen datuak gordetzen ditu; USB memoriak eta memoria-txartelak kanpoko euskarriak dira.
Periferikoak sarrerakoak (teklatua, sagua), irteerakoak (pantaila, inprimagailua) edo sarrera/irteerakoak (modema, ukipen-pantaila) izan daitezke.
Softwarea programen multzoa da; sistema eragilea, programazio-hizkuntzak, aplikazio-programak eta multimedia-programak bereizten dira.

Ponte a prueba

1. Hardwarea: Ordenagailuaren Osagai Fisikoak

1.1. Plaka Nagusia (Motherboard)

Definizioa: Ordenagailuaren gailuak konektatzeko plataforma nagusia da.
Osagaiak: Mikroprozesadorea, memoria nagusia (RAM eta ROM), zabalkuntza-erretenak, beste txip batzuk (BIOS, etab.).
Konexioak: Gailuak busen, ataka berezien edo hedapen-erretenen bidez konektatzen dira bertara.

1.2. PUZ (Prozesatzeko Unitate Zentrala)

Definizioa: Ordenagailuaren osagai nagusia da, ordenagailuaren garuna.
Funtzioa: Programen aginduak interpretatzeaz, datuak prozesatzeaz eta sistema gobernatzeaz arduratzen da.
Osagaiak:
- Kontrol-unitatea: Prozesu guztiak koordinatu eta kontrolatzen ditu.
- Unitate aritmetiko-logikoa: Eragiketa matematikoak egiteaz arduratzen da.
Abiadura: Megahertzetan (MHz) neurtzen da.

1.3. Memoria

ROM memoria (Read-Only Memory):
- Ezaugarria: Edukia irakurri bakarrik.
- Funtzioa: Hemen gordetzen da ordenagailua pizterakoan behar duen osagaien informazioa (disko mota, memoria mota, mikroprozesadorea, etab.).
- Iraunkortasuna: Ordenagailua itzaltzean, bertan dagoen informazioa ez da galtzen, oinarri-plakako pila bati esker.
RAM memoria (Random Access Memory):
- Ezaugarria: Edukia alda daiteke, irakurtzeko eta idazteko memoria da.
- Iraunkortasuna: Ordenagailua itzaltzean, edukia ezabatu egiten da.
Zokaloak: Oinarri-plakan RAM memoria txertatzeko erabiltzen dira.

1.4. Biltegiratze-Unitateak

Barne Informazio-Euskarriak:
- Disko gogorra: Sistema eragilea, aplikazio-programak eta erabiltzaileen datuak gordetzen dira bertan.
- Ezaugarriak: Ahalmena (kapazitatea) eta abiadura (bira/min) kontuan hartu behar dira.
Kanpo Informazio-Euskarriak:
- USB memoriak: Informazioa leku batetik bestera eramateko erabiltzen dira, informazioa oso azkar grabatu eta irakurri daitekeelako.
- Memoria-txartelak: Kameretan eta telefonoetan erabiltzen dira. Memoria-txartelen irakurgailua informazioa irakurtzeko erabiltzen da.

1.5. Periferikoak

Sarrerako periferikoak: Datuak eta aginduak kanpotik sartzeko erabiltzen dira (teklatua, sagua, mikrofonoa, eskanerra, etab.).
Irteerako periferikoak: Datuak prozesatu ondoren, informazioa ateratzeko erabiltzen dira (pantaila, inprimagailua, bozgorailuak, etab.).
Sarrera/Irteerako periferikoak: Ordenagailuari datuak sartzeko eta hortik informazioa ateratzeko erabiltzen dira (modema, ukipen-pantaila, etab.).

1.6. Konexioak eta Atakak

Busak: PUZarekin, memoriarekin eta sarrera/irteera gailuekin komunikatzen dira.
Hedatze-txartelak: Dispositibo desberdinak konektatzeko (monitorea, teklatua, etab.) eta hedatze-erretenaren bidez oinarri-plakarekin konektatzen dira.
Elikatze-iturria: 220 volt-eko korronte alternoa 5-12 volt-eko korronte zuzen bihurtzeko transformadorea da.
Konexio-portuak: Ordenagailuaren dispositibo guztiak elkarrekin eta osagaiekin komunikatzeko konexioak dira.
- Paraleloa (LPT): Inprimagailuak konektatzeko erabiltzen zen.
- Seriea (PS/2): Sagua eta teklatua konektatzeko (abiadura txikia, COM1, COM2).
- USB (Universal Serial Bus): Abiadura handikoak, gaur egun inprimagailu, eskaner, memoria eta beste hainbat gailutan erabiltzen dira.
- FireWire (IEEE 1394): Oso azkarra, kamerak eta bideo-gailuak konektatzeko erabiltzen da.

2. Softwarea: Ordenagailuaren Programa eta Aginduak

2.1. Definizioa

Softwarea: Ordenagailua abian jartzeko, datu-prozesaketaren bidez, ordenagailua erabiltzeko aukera ematen duten programen edo aginduen multzoa da.

2.2. Software Motak

Sistema eragilea: Oinarrizko funtzio guztiak nola egin erakusten dio ordenagailuari (adibidez, Windows, macOS, Linux).
Programazio-hizkuntzak: Programak sortzea dute funtzio nagusi (adibidez, C, C++, Java, Python, etab.).
Aplikazio-programak: Erabiltzaileen beharrei erantzuteko erabiltzen dira (adibidez, kalkulu-orriak, datu-baseak, testu-prozesadoreak, Photoshop, nabigatzaileak, etab.).
Multimedia-programak: Periferikoek sortutako edukiak tratatzeko erabiltzen dira (adibidez, irudiak, soinua, bideoa editatzeko programak, etab.).