Musikaren historia eta erritmoa: Bach, Vivaldi, Strauss eta Errenazimentua

Musika Aroak eta Konpositore Handiak

Johann Sebastian Bach (1685-1750)

Barroko Aroko musikagile eta organista alemaniarra izan zen. Historian izan den musikari familia ospetsuenetako baten kidea. Barrokoak eman duen konpositore handienetakoa bezala hartzen da, bere obren edertasunaz gain kopuruarengatik. Horretaz gain, Bachen lana inspirazio iturri izan da hainbat musikagilerentzat.

Printze batentzat lanean aritu ondoren, lanpostua onartu zuen Leipzigeko elizan. Bachen lana elizkizun bakoitzerako obra berri bat idaztea zen. 300 kantata idatzi zituen, igande bakoitzerako bat.

Bach 1750. urtean hil zen. Meza, pasio, kantata, kontzertu, sonata eta batez ere fuga ugari konposatu zituen. Bere garaian, musika jotzaile gisa lortu zuen ospea; konpositore gisa, berriz, 100 urte beranduago goraipatuko zuten. Bachen heriotzarekin bukatu zen Barroko garaia.

Musikaren Idazkera eta Garapena

Erdi Aroa: Musikaren Lehen Idatzia

Erdi Aroan kristautasuna nagusitu zen Europan, eta horrekin batera musika elizetara iritsi zen. Gregorio Handia garai hartako Aita Santuak elizetan erabili beharreko doinuen nolakoa finkatu zuen. Horregatik deitzen zaie Erdi Aroko erlijio kantuei gregorianoak.

Doinu haiek eliza guztietara iristeko beharra sortu zen, eta ezinbestekoa bihurtu zen zeinu bidezko sistema bat asmatzea. Guido d'Arezzok (990-1050) asmatu zuen grafia hori. Soinua adierazteko lau marratako sistema pintatu zuen: tetagrama.

Monjeek egin zuten kopista lana, eta horrela zabaldu ahal izan zituzten doinu horiek. Idatzirik jasota geratu ziren doinuek denboran zehar iraun dute. Herri xeheak ez zuen idazkera sistema hori jaso, eta bere doinuak idatzi gabe geratu ziren. Hori da musika herrikoiaren hainbat doinu galdu izanaren arrazoietako bat.

Pentagrama eta Klabeak

Gaur egun erabiltzen dugun idazkera eta pentagrama Erdi Aroko tetagramaren ondorio eta garapena da. Tetagrama lau marrako sistema da.

Gaur egun erabiltzen dugun idazkera motari izena emateko ikur bat agertzen da pentagramaren hasieran. Ikur horri sol klabea deitzen diogu, eta horrek ematen dio ikur hori hasten den marra berean kokatzen den notari izena. Gainerako notak horren arabera kokatzen dira, gora edo behera non dauden kontuan hartuta. Sol ikurraren sorrera 6 hizkian dago.

Notak adierazteko hizkiak ere erabili izan dira, oraindik ere nomenklatura ingelesa deritzonean. La nota da abiapuntua, eta hori adierazteko A hizkia erabili izan da. Ondoren beste guztiak jarraian datoz.

Errenazimentua (Pizkundea)

Pizkundea edo Errenazimentua XV. eta XVI. mendeetako mugimendu soziokulturala da, arte eta kultura munduan aro aberatsa. Italian sortu eta Europan zehar hedatu zen.

Aldaketa nagusiak:

• Inprimategietan lehen partiturak inprimatzen hasten dira.
• Musikari dagokionez, polifonia erabiltzen hasten da, eta musika profanoaren eta instrumentalaren garaipena ematen da.

Polifonia: Ahots bat baino gehiago erabiltzen denean ematen da.
Profanoa: Erlijiosoa ez dena.

Errenazimentuan garaiko idazle handien letrak erabiltzen hasi ziren.

Gorputza, Dantza eta Erritmoa

Giza Ahotsa eta Gorputzaren Musika

Gure gorputzak ere musika sor dezake eta tinbre ezberdinak egiteko gai da: kriskitin jo, txistuka, txalo eginez, hanka lurrez joz, gorputzeko hainbat atal kolpatuz. Hala ere, gure gorputzean tinbrerik erabiliena ahotsa da. Kultura eta garai guztietan erabilitako soinu tresna hau oso aberatsa da, eta horren erabilera era askotakoa izan daiteke. Kultura, garai eta estilo bakoitzean bere modura erabili da ahotsa.

Zer da Dantza?

Dantza beste komunikazio bide bat da. Gizakiak bere gorputzaren mugimendu erritmiko eta askearen bidez sentimenduak eta ideiak adierazteko bidea da. Beraz, gorputzaren hizkuntza da, baita kulturaren zati garrantzitsu bat ere. Herri eta kultura guztiek dituzte euren dantzak, eta horrekin lotura estua dute dantzarako abesti eta musikek.

Dantzaren Sorrera

Hainbat hipotesi daude dantzaren sorrerari buruz. Horietako baten arabera, antzina, gizakiek animalien mugimendua errepikatzen zuten, haiek ehizatzeko. Baina denborarekin funtzio magikoa egiten hasi ziren. Ehizatzen hasi aurretik musikarekin batera dantzatzen hasi omen ziren, ehizarako zortea eta oparotasuna izan nahian. Horrenbestez, dantzak hasieran funtzio erlijiosoa eta soziala zuela uste da.

Gorputzaren Mugimendua

Dantzak sentimenduak adierazteko aukera ematen digu. Horrez gain, dantzari esker gure gorputzaren mugimenduak erabiltzen eta ikasten ditugu. Gorputzaren adierazpena, espazioaren erabilera, lagunekiko harremana; guztiak erabili edo landu ditzakegu.

Erritmoa eta Pultsua

Mugimendua eta Erritmoa

Mugimendu guztiek denboran zehar mugimendu bat egiteko denbora behar dute. Edozein pauso edo mugimendu sekuentzia abiadura jakin batzuetan egiten ditugu. Abiadura eta denbora horrek ematen dio erritmoa mugimenduari.

Gure gorputzak ere erritmoa du. Erritmoa ez dago musikan bakarrik; bizitza eta mugimendua duen guztiak du erritmoa. Adibidez: arnasa hartu eta botatzea, edozein mugimendu edo atsedena, begiak itxi eta irekitzea. Hizkuntzak berak ere erritmoa du (hitzen eta esaldien erritmoa, hizketaldi eta isiluneen pausaldia). Gure gorputzean, bihotza da erritmoaren adierazgarri nagusia. Bihotz taupada errepikatuak erritmoaren adibide garbia dira: bizitzaren pultsua, eta horixe da hain zuzen ere musikan aurkitzen duguna: pultsua.

Pultsua, Azentua eta Neurriak

Pultsua erritmoa egituratzen duen unitate metrikoa da. Pultsuetan kolpe indartsuagoak eta ahulagoak daude. Pultsua adierazteko kolpe indartsu edo handiagoari azentua deitzen zaio.

Pultsu neurriak daude, lehenengo pultsua indartsuagoa dutelarik. Bestetik, hiruko eta lauko neurriak ditugu. Desberdintasuna pultsu kopuruan dago, hauek ere azentua edo lehenengo pultsua daramatelako.

Biko neurria denean, bi pultsuren ondoren zatilerro bat ezartzen da pentagraman goitik behera. Hirukoa denean, hiru pultsuren ondoren, eta lauko neurria denean, lau pultsuren ondoren. Zatilerroek konpasak banatzen dituzte, eta konpasa neurriaren arabera osatzen da. Konpas bakoitzaren hasieran indartua den pultsua jartzen da: azentua.

Iraupen Ikurren arteko Erlazioak

Biko, hiruko eta lauko neurrien arteko ezberdintasun nagusia konpas bakoitzean dagoen pultsu kopuruan datza. Pultsu horiek hainbat modutan bete ditzakegu, iraupen ikur edo zelula erritmiko ezberdinak erabiliz.

Musikari Handiak: Barrokoa eta Erromantizismoa

Johann Strauss (Aita: 1804-1849 / Semea: 1805-1899)

XIX. mendeko musikari austriarrak. Garai hartan balsak ziren nagusi. Jendea gauero biltzen zen areto handi eta antolatuetan balsa dantzatzen.

Johann Strauss Aita

Gurasoen tabernan ikasi zuen bere kasa biolina jotzen. Lan handia egin ondoren, lehenengo obrak konposatzen hasi zen. Bere balsek entzuleak liluratuta uzten zituzten. Orkestra txiki bat sortu zuen eta haiekin jotzen zituen. Austria osoan ibili zen, ospe handia lortuz. Obra ezagunena Urte Berriko Kontzertu ospetsua amaitzeko jotzen den Radetzky Martxa da.

Johann Strauss Semea

Aitak ez zuen nahi musikari izatea, horregatik aritzen zen ezkutuan. 6 urterekin konposatu zuen bere lehenengo balsa. Aita baino hobea zen biolina jotzen, eta aita baino konpositore ospetsuagoa izatera iritsi zen. Bere orkestra sortu zuen, baina aita hil zenean haren orkestrarekin batu zuen berea eta kontzertuak ematen hasi zen. Balsen Erregea deitzen zioten. Bere obrarik ezagunena Danubio Urdina balsa da.

Antonio Vivaldi (1678-1741)

XVII. eta XVIII. mendeko musikari italiarra. Antonio Vivaldi (Venezia 1678 - Viena 1741) veneziar musikagile eta biolin jotzailea izan zen, Musika Barrokoaren garaikoa. San Markoko dukearen biolin jotzailea zen. Arte etxean ikasi zuen, beraz, musika tresna gustukoena biolina zuen.

Teologia ikasi eta apaiz ordenatu zen. Hala ere, elizako lanak baino, umezurtz etxe batean aritu zen apaiz. Hango arduradunek azkar proposatu zioten musika irakasteko. Vivaldik arrakasta handia lortu zuen jarduera horietan. Han ikasi behar zuten gaztetxoak gogoz zaletu ziren musikarekin. Ikasleentzat konposatutako lanak 600 baino gehiago dira. Kontzertu horietatik, gaur egun jende gehienak ezagutzen duena Lau Urtaroak da.

Johann Sebastian Bach (Errepikapena)

Barroko Aroko musikagile eta organista alemaniarra izan zen. Historian izan den musikari familia ospetsuenetako baten kidea. Barrokoak eman duen konpositore handienetakoa bezala hartzen da, bere obren edertasunaz gain kopuruarengatik. Horretaz gain, Bachen lana inspirazio iturri izan da hainbat musikagilerentzat.

Printze batentzat lanean aritu ondoren, lanpostua onartu zuen Leipzigeko elizan. Bachen lana elizkizun bakoitzerako obra berri bat idaztea zen. 300 kantata idatzi zituen, igande bakoitzerako bat.

Bach 1750. urtean hil zen. Meza, pasio, kantata, kontzertu, sonata eta batez ere fuga ugari konposatu zituen. Bere garaian, musika jotzaile gisa lortu zuen ospea; konpositore gisa, berriz, 100 urte beranduago goraipatuko zuten. Bachen heriotzarekin bukatu zen Barroko garaia.