Lurraren sorrera

Lurraren historia 1. Azaldu nola osatu ziren gure eguzki-sistema, Lurra eta Ilargia. Honako hitz hauek jaso behar dituzte azalpenenek: grabitatea, akrezioa eta planetesimalak. Eguzki-sistema: Duela 4.600 milioi urte, Lur planeta sortu zan gure eguzki-sisteman protoeguzkia bakarrik zegoanean. Protoeguzkia, hautsez eta gasez osaturiko disko inguratzen heban. Eguzkiaren inguruan biratzen ziran gorputzak, gaur egungo planetak dira. Lurra: Duela 4.600 milioi urte, disko protoplanetarioan, gorputz solido txikiak sortu ziren, planetesimalak deiturikoak, akrezioaren ondorioz, grabitatearen bidezko elkarketa-prozesua. Planetesimalak akrezioaren bidez gorputz handiagoak sortzen joan ziren. Ilargia: Gorputz handi batek talka egin heban Lurraren kontra, eta erauzitako materialek, eraztun bat sortu hebazen Lurraren inguruan, eta horren ondorioz, Ilargia sortu zan. 2.Ikertu zer diren exoplanetak. Laburbil itzazu zure ustez haiei buruzko bost ideia garrantzitsenak direnak. - Ia 3500 exoplaneta izan dira bahieztatuta orain arte - Biologoek, bi modutan sailkatu dituzte exoplanetak: harritsuak Lurra bezala, eta, minineptuno handiak.
BIDEOAREN GALDERAK
-Zein da haien helburua? Lortu dute helburu hori? Lurra bezalako beste planeta batzuk aurkitzea. Ez dute lortu. -Nola deitzen da gure galaxia? Esne bidea. -Zer dio “lur banaketaren teoriak”? Lur bezalako planetak oso bitxiak direlako. -Zer zen Theia? Lurraren bikia da. -Zer gertatu zen Theiarekin? Lurrarekin talka egin zuela, -Zergatik lurra hasi zen atmosfera hobeto eusten? Theiarekin talka egin eta gero handiago egon zen eta grabitatea handitu zen. -Zer dago Arizonan? Eta Namibian? Krater erraldoia dago. -Zergatik ez dago gehiago lurrak? Atmosferak babesten duelako. -Zergatik sortu zen eremu magnetikoa lurran? Theiarekin talka egiterakoan burdina urtu zen eta nukleoan geratu zelako. -Zergatik mugitzen dira kontinenteak? Nukleoak harri beroak gora eramaten ditu eta kontinenteak mugitzen ditu. -Bideoan CO2 beharrezko izan dela bizitza mantentzeko diote. Baina gaur egun kutsatzailetzat dugu. Zergatik? Gizakiak gehiegi sortzen ari direlako. -Nola sortu zen ilargia? Zeintzuk eraginak ditu ilargia lurran? Theiaren hondakinan elkartu ziren. Itsas maila aldaketak eta tenperaturaren aldaketak. -Zer gertatuko da ilargiagaz? Joango dela. -Bideoa ikusi eta gero lurra nola eratu zen teoria duzu? Bai.
1.2 Lurraren egitura Eredu geokimikoa Lurrazala geosferaren geruza arinena da. Lurrazal kontinentala eta lurrazal ozeanikoak bereizten dira. 10 eta 70km arteko lodiera du Dentsitate handiagoa duen mantua, Si, O, Fe eta Mg silikatoek osatua dago. Mantu horretan, goiko mantua eta beheko mantua daude. Nukleoa, geruza metaliko bat da, Lurraren dentsitate handieneko geruza da, eta, Fe eta Ni metalez osatuta dago. Kanpo nukleoa eta barne nukleoa bereizten dira.
Eredu geodinamikoa Litosfera geruza zurrua da, eta arroka solidoz osatuta dago gehien bat. Lurrazalak eta mantuaren goiko parteak osatuta dago. Astenosfera, geruza plastikoa da, eta material urtuz eta solidoz osatutako nahastea da. Endosfera, kanpoalde urtu batek eta barnealde zurrun batez osatuta dago.
Zerhaztu etenguneak, oso garrantzitsua da.
14.Or 5.Ariketa Zein dira Lurreko arroka zaharrenak? Zein da haien antzinatasuna? - Azaldu zergatik ez den arroka zaharragorik azaldu lurrazalean.
Acastako gneisak dira ezagutzen diren arroka zaharrenak, eta 4000 Ma dituzte gutxi gorabehera. Kanpo-prozesu geologikoagatik. 14.Or 6.Ariketa Ikusi bideo hau jakiteko nola kalkulatu zuen Pattersonek Lurraren adina zirkoizko kristal batetik abiaturik. Azaldu prozesua labur-labur. - Datatzeko prozesuan zehar, zein izan zuen zailtasunik handiena. Zirkoizko kristalak lurrundu zituen, berun kantitatea kalkulatzeko.
Mesosfera, zurruna da, baina hainbaten ustez, baditu behetik gora igotzen diren material urtuak.
Lehenengo laborategian berun arrasto asko zituenez, datatzeko prozesu bakoitzean, berun kantitate desberdin bat ateratzen zitzaion, eta emaitza oso desberdinak zituen, horretarako, laborategi berri bat eraiki behar izan zuen. Azkenean lortu egin zuen zirkoizko kristalak datatzea.
15.Or 7.Ariketa Azaldu zer den erradioisotopo baten semidesintegrazio-

Periodoa

Erradioisotopo bakoitzaren nukleoa desintegratzen da denbora pasa ahala, energia gehiegi galtzean, protoiak galtzen dira, eta elementuz aldatzen da.
8.Ariketa Honako proportzio hau neurtu da arroka batean:1⁄8 40K eta 7⁄8 40Ar. Zein da arrokaren adina? 1310Ma= 1⁄2 40K + 1⁄2 40 Ar. 2·1310Ma= 1⁄4 40K + 3⁄4 40 Ar. 3·1310Ma= 1⁄8 40K + 7⁄8 40 Ar.= 3930Ma
9.Ariketa Azaldu zein den erradioisotoporik egokiena honako hauen antzinatasuna jakiteko. A) Dinosauro baten fosilaren burezurra. Potasio-40 b) Iberiar herri bateko anfora-hondakinak. Karbono-14 c) Meteorito bat. Uranio-238
Denbora geologikoaren eskala
Supereon → Kanbriaraurrea
Eon → Hedearra: Lurraren eta ilargiaren sorrera Eon → Arkearra: Fosilduta aurkitutako lehen izaki bizidunak Eon → Proterozoikoa: Lehenengo izaki zelulaniztunak: Ediacarako fauna Eonfanerozoikoa →Paleozoikoa
Periodoa → Kanbriarra Periodoa → Ordiviziarra: Lehen arrainak sortu Periodoa → Siluriarra Periodoa → Devoniarra: Lehorreko lehen ornodunak agertzen dira, anfibioak.
Periodoa → Karboniferoa: Lehorreko narrastiak sortzen dira Periodoa → Permiarra: Pangearen sorrera. Eonfanerozoikoa → Mesozoikoa
Periodoa → Triasikoa: Lehen dinosauroak sortzen dira.
Lehen ugaztunak sortzen dira. Periodoa → Jurasikoa: Lehen egaztiak sortu.
Periodoa → Kretazeoa: Lehen primateak
Bosgarren iraungipen masiboa
Ipini marrazkiak, lagungarriak dira gero gogoratzeko Zer dira fosilak?
Arroketan, izotzetan,anbarrean edo beste substantzia batzuetan babestuta geratu den izaki bizidun baten gorputzaren edo jardueraren hondakin multzoa da. Nola eratzen dira fosilak?
1.Organismoaren hondakinak sedimentu-geruza betan geratu behar dira. Geruza horrek urak estali behar du, mineralak disolbatzeko. 2.Hezur-hondakinak sedimentu-geruza berriez estalita geratzen dira. Uretako gatzak, deskonposatzen ari den materia organikoa utzitako espazioan geratzen da. 3.Elkarren segidako sedimentu-geruzak trinkotu egiten dute eskeletoa.
Eonfanerozoikoa → Zenozoikoa
Periodoa → Paleogenoa Periodoa → Neogenoa: Lehen hominidoak sortu Periodoa → Kuaternarioa: Egungo gizakia agertu
4.Mugimendu orogenikoen ondorioz azaleratu egiten dira sakoneko materialak, eta horiek higatzen direnean agerian geratzen dira barnean zeuzkaten fosilak. Kontinenteen eraketa
1.Duela 1100Ma, kanbriaraurrean, zatitzen hasi zen Rodinia superkontinentea 2.Paleozoikoaren hasieran Rodiniaren zatiek bi kontinente handi eratu zituen. Euramerika eta Gondwana. 3.Paleozoikoaren bakaeran, kontinenteek elkarren artean talka egin zuten eta Pangea superkontinentea sortu zen. 4.Mesozoikoan zehar, Pangea zatitu egin zen. Hegoaldean Gondwana, Ipar hemisferioan, Laurasia. 5.Zenozoikoan, bi kontinenteak banandu ziren eta gaur egungo kontinenteak eratu ziren.
Amaitu

4.Mugimendu orogenikoen ondorioz azaleratu egiten dira sakoneko materialak, eta horiek higatzen direnean agerian geratzen dira barnean zeuzkaten fosilak. Kontinenteen eraketa

1.Duela 1100Ma, kanbriaraurrean, zatitzen hasi zen Rodinia superkontinentea 2.Paleozoikoaren hasieran Rodiniaren zatiek bi kontinente handi eratu zituen. Euramerika eta Gondwana. 3.Paleozoikoaren bakaeran, kontinenteek elkarren artean talka egin zuten eta Pangea superkontinentea sortu zen. 4.Mesozoikoan zehar, Pangea zatitu egin zen. Hegoaldean Gondwana, Ipar hemisferioan, Laurasia. 5.Zenozoikoan, bi kontinenteak banandu ziren eta gaur egungo kontinenteak eratu ziren.