Llengües romàniques i gramàtica llatina: declinacions, conjugacions i verb SUM
Llengües romàniques
Llengües romàniques: castellà, català, gallec, portuguès, italià, occità (provençal), sard i retoromànic.
Funcions dels casos llatins
Nominatiu: subjecte o atribut amb el verb SUM.
Vocatiu: exclamació, sempre entre comes.
Acusatiu: complement directe (CD) o complement circumstancial de direcció (amb preposició).
Genitiu: complement del nom (CN), introduït per la preposició de.
Datiu: complement indirecte, amb la preposició a / per a.
Ablatiu: complement circumstancial (CC) amb preposició de lloc, o sense preposició de causa (per) o d'instrument (amb).
Enunciat i exemples
Enunciat: rosa, rosae; dominus, domini (masculí); templum, templi (neutre).
Present del mode indicatiu del verb SUM (ser): sum, es, est, sumus, estis, sunt.
Et: conjunció copulativa. Conjugació de la i.
In: preposició d'ablatiu («en»), complement circumstancial de lloc.
Aposició del subjecte: sintagma nominal que va entre comes, que anomena i dona informació sobre la paraula anterior.
Cum: preposició d'ablatiu («amb»).
Bonus, bona, bonum: -us, -a, -um.
Segona declinació
Masculí: -us, -er, -ir (singular); -i, -orum (plural).
Neutre: -um, -a (singular i plural).
Verbs: present i pretèrit imperfet
Present: amo, habeo, rego, audio; amas, habes, regis, audis; amat, habet, regit, audit; amamus, habemus, regimus, audimus; amatis, habetis, regitis, auditis; amant, habent, regunt, audiunt.
Pretèrit imperfet: amabam, habebam, regebam, audiebam; amabas, habebas, regebas, audiebas; amabat, habebat, regebat, audiebat; amabamus, habebamus, regebamus, audiebamus; amabatis, habebatis, regebatis, audiebatis; amabant, habebant, regebant, audiebant.
Dos grans grups de la tercera declinació
a) Temes en consonant: són aquelles que tenen el genitiu singular amb més síl·labes que el nominatiu singular. També anomenades imparisil·labes (ex.: rex, regis; flumen, fluminis).
b) Temes en vocal -i-: són aquelles que tenen el genitiu singular amb el mateix nombre de síl·labes que el nominatiu singular. També anomenades parasil·labes (ex.: hostis, hostis; mare, maris).
Rex (S): rex, rex, regem, regis, regi, rege. (P): reges, reges, reges, regum, regibus, regibus.
Flumen (S): flumen, flumen, flumen, fluminis, flumini, flumine. (P): flumina, flumina, flumina, fluminum, fluminibus, fluminibus.
Hostis (S): hostis, hostis, hostem, hostis, hosti, hoste. (P): hostes, hostes, hostes, hostium, hostibus, hostibus.
Mare (S): mare, mare, mare, maris, mari, mari. (P): maria, maria, maria, marium, maribus, maribus.
Mode indicatiu: futur simple
Verb SUM: ero, eris, erit, erimus, eritis, erunt.
1a conj. AMO: amabo, amabis, amabit, amabimus, amabitis, amabunt.
2a conj. HABEO: habebo, habebis, habebit, habebimus, habebitis, habebunt.
3a conj. REGO: regam, reges, reget, regemus, regetis, regent.
4a conj. AUDIO: audiam, audies, audiet, audiemus, audietis, audient.
Ell será.