Kantu gregorianoa: historia, notazioa eta musika-formak

Zer da kantu gregorianoa?

Kantu gregorianoa Eliza Erromatar Katolikoaren kantu liturgikoa da, eta bere izenaren jatorria San Gregorio Handia (San Gregorio Magno) aita santuan dago.

Zertan datza?

• Monodia da.
• Gizonen ahotsak bakarrik erabiltzen dira.
• Latinez abesten da.
• Akonpainamendurik gabe interpretatzen da (a cappella).
• Erlijio-testuingurukoa da.
• Erritmoa testuarekin estuki lotuta dago.

Jatorria eta liturgia motak

Jatorria: IV. mendetik aurrera kantuak ezarri ziren (inposizioa Karlomagnoren bidez) eta apaizek moldatu zituzten.

Liturgia motak:

• Liturgia anbrosiarra
• Liturgia hispanikoa
• Zeltar liturgia
• Liturgia galiarra (galikana)

Notazioa eta bilakaera

IV. mendean altuera ezberdinetan idatzitako neumak sortu ziren, eta lerroak zein ikurrak agertzen hasi ziren.

Guido d'Arezzo eta tetragrama: Musika-notak finkatu zituen (ut, re, mi, fa...).

Notazio adiastematikoa: Kantu guztiak buruz ikasten ziren eta ahoz transmititzen ziren. Testuaren letren gainean neumak edo zeinuak idazten ziren, hala nola punctum, virga eta episema.

Beste elementu batzuk

• Alterazioak: Si bemola (si ♭).
• Puntuazio-barrak: Zatiak bereizteko erabiltzen dira lau motatan: minimoa, ertaina, luzea eta bikoitza. Puntuazio-barrek moduak ere bereizten dituzte.
• Gidoia edo occursus: Lerroa amaitzeko eta hurrengoa hasteko balio duena.
• Asteriskoa: Koruarentzako adierazpena.
• Koma: Puntuazio-zeinu txikia.

Melodia

Melodiaren ezaugarriak monodia, incipit-a eta kadentzia dira. Esaldietan eta periodotan banatuta dago, betiere testuari jarraituz.

Incipit: Lehenengo bi noten arteko erlazioa adierazten du.

Hiru mota nagusi:

• Originala edo librea.
• Melodia-motakoa (kasuistika partikularrekoa).
• Zatiekin egindako melodia (zentoiatua).

Musika eta testua

Errezitatibo liturgikoa edo konposizio librea izan daiteke.

Estiloak: Silabikoa, neumatikoa edo melismatikoa.

Erritmoa: Librea eta irregularra da, testuaren neurriaren eta azentuaren arabera egituratua.

Partiturak: Neumak, episemak edo neumak gehi erromantillak.

Musika-formak

• Estrofikoa: Luzera baten errepikapen finkoa duena.
• Salmodikoa: Bertsotan egituratutako konposizioa.
• Somatikoa: Konposizio librekoa.
• Monologoak eta elkarrizketak (dialogoak): Esaldia galdera-erantzun moduan antolatua.

Monodia erlijiosoa: Tropoak

Nola egiten ziren tropoak?

• Egokitzapen-tropoak (adaptazioa): Melodia bati testu berria egokituz.
• Garapen-tropoak: Aurretik zegoen melodia handiago edo luzeago eginez.
• Interpretazio-tropoak: Melodia zein testu berriak gehituz.
• Ordezkatze-tropoak (sustituzioa): Tropoaren erabilera bera aldatuz.

Monodia erlijiosoa II

Zer dira? Hasieran tropo berezi bat zen arren, gerora garrantzi propioa eta berezko nortasuna hartu zuen forma musikal bihurtu zen.

Drama liturgikoa

Forma interesgarriena: Elizak modu honetan musika handitu eta edertu zuen (esaterako, Gabonetako kantekin).

Hasieran fraideek (monjeek) bakarrik antzezten zituzten drama liturgiko hauek.

Fleuryren dramen liburua: Garai hartako testu poetikoak eta liturgikoak biltzen zituen bilduma esanguratsua da.