Berpizkundeko musika: testuingurua, molde erlijiosoak, profanoak eta instrumentalak

Música27 oct 2026Actualizado el 7 nov 20267,71 KB

Resumen

Dokumentuak Berpizkundeko musika aztertzen du: XIV. eta XVI. mendeen arteko aldi historikoa, bere testuinguru historiko eta kulturala, eta musikaren papera Elizan, gorteetan eta literatoen artean. Berpizkundeko musika erlijioso, profano eta instrumentalaren ezaugarriak, molde nagusiak eta konpositore garrantzitsuenak ere aurkezten dira.

Puntos clave

Berpizkundea XIV. eta XVI. mendeen artean eman zen, Italian (Florentzian) sortu zen eta Europara hedatu zen.
Inprenta asmakizunak musika azkarrago idaztea eta zabaltzea ahalbidetu zuen.
Eliza katolikoaren krisiak Luteroren Erreforma eta Kontraerreforma ekarri zituen; Trentoko Kontzilioak musikari arauak ezarri zizkion.
Musika profanoa eta instrumentala garatu ziren, eta musikariak profesional bihurtu ziren.
Polifonia aberastu zen imitaziozko kontrapuntua, cantus firmusa eta bariazioa erabiliz.
Molde nagusiak: koral eta anthem (erlijiosoak), madrigala, chansona eta villancico (profanoak), eta bariazioa, toccata, fantasia eta ricercarea (instrumentalak).

Ponte a prueba

Berpizkundearen testuinguru historiko eta soziala

Noiz eta non eman zen Berpizkundea?
XIV. eta XVI. mendeen artean eman zen. Italian sortu zen, Florentzian zehazki, eta gero Europa osora hedatu zen.
Zein ezaugarri sozial nabarmentzen da garai hartan? Eta zein pertsonaia?
Antropozentrismoa nabarmentzen da; gizakiak bere burua unibertsoaren zentrotzat hartzen du. Garai hartako artearen munduko pertsonaia garrantzitsuak Michelangelo eta Leonardo da Vinci izan ziren.
Zein zen garai hartako testuinguru historiko eta kulturala?
Testuinguru historikoa
- Boterea monarkia absolutisten eskuetan dago.
- Noble eta aberatsak artisten mezenasak izango dira.
- Garapen ekonomiko handia dago, eta komunikabide zein garraioak hobetzen dira. Ondorioz, musikariak erraz mugi daitezke leku batetik bestera.
- Erlijio-munduan Luteroren Erreforma eta Kontraerreforma katolikoa ematen dira.
Testuinguru kulturala
- Humanismoaren (antropozentrismoaren) garaia da.
- Artea pixkanaka laikotu egiten da: poliki-poliki erlijio-mundutik aldentzen da.
- Inprenta asmatzen da.
- Autoreak ez dira jada anonimoak.
- Grezia eta Erromako ideal klasikoetara bueltatzen da.
Zer da Berpizkundea?
Aldi historiko bat eta kultur mugimendu bat da.
Zeintzuk dira artearen ekoizpen-guneak?
Artistez eta musikariz beteriko nobleen gorteak dira.
Zer da mezenas bat?
Pertsona aberats eta boteretsuak ziren, artistak babesten zituztenak haien obrak erosiz edo sustatuz.

Musikaren eginkizuna Berpizkundean

Zein asmakizun izan zen garrantzitsua musikaren zabalkundean? Zergatik?
Inprenta. Inprentaren bidez musika askoz azkarrago idazten zelako eta, ondorioz, askoz azkarrago zabaltzen zelako.
Zein zen musikaren eginkizuna Elizan?
Eliza banatzean, musikaren bidez zabaltzen zen kultu desberdinetako fedea: anglikanoa, protestantea eta katolikoa.
Zertarako erabiltzen zuten musika literato eta filosofoek?
Euren ideiak adierazteko.
Zertarako erabiltzen zuten musika errege eta ahaltsuek?
Euren botere eta aberastasuna erakusteko.

Berpizkundeko musikaren ezaugarri orokorrak

Zein zen Berpizkundeko testuinguru musikala?
- Kultura musikala handitzen da.
- Musika profanoa eta instrumentala garatzen dira.
- Musikariak profesional bihurtzen dira.
Azaldu Espainian non egiten zuten musika Berpizkundean. Nola deitzen zitzaien haurrei eta musikariei?
Gorte eta katedraletako kaperetan egiten zen musika. Kapera bakoitzak bere musika propioa zuen. Haurrei seiseak (seiak) deitzen zitzaien eta musikariei ministrilak.
Zeintzuk dira Berpizkundeko musikaren ezaugarriak?
- Musika erlijioso zein profanoan polifonia erabiltzen da.
- Musika-tresnak hobetzen dira.
- Polifonia aberasten da, horretarako hiru teknika erabiliz: imitaziozko kontrapuntua, cantus firmusa eta bariazioa.
- Testuak garrantzi handia du eta erritmoa baldintzatzen du.
- Instrumentuentzako bereziki konposatzen hasten da.

Berpizkundeko musika erlijiosoa

Zein zen Elizaren egoera Berpizkundean?
Eliza katolikoa krisian dago eta barne-borroka asko ditu. Ondorioz, Alemanian Luterok Eliza katolikotik banandu eta protestantismoa sortzen du. Ingalaterran, Henrike VIII.a erregea ere Eliza katolikotik banatzen da eta Eliza anglikanoa sortzen du.
Zeintzuk dira molde polifoniko erlijiosoak? Azaldu bakoitza.
- Koral (Coral): Alemanian garrantzitsua. Konposizio sinplea da, lau ahotsetara idatzia, alemanieraz abesteko eta testura homofonikoa duena.
- Anthem: Ingalaterran garrantzitsua. Lau ahotsentzat egindako motetea da.
- Meza eta motetea: Europa katolikoan garrantzitsuak. Elizako abesti guztiak elkartzean sortzen den forma musikal konplexua da.
Zer da Trentoko Kontzilioa (“Concilio de Trento”)?
Eliza katolikoa kezkatuta zegoen bere egoeragatik. Arazoak konpontzeko batzar bat burutu zuen, Trentoko Kontzilioa deitua. Bertan arau batzuk ezarri ziren, eta arau horietako batzuek musikari eragiten diote:
- Latina erabili behar da kantuetan.
- Polifonia konplexua ekidin behar da.
- Musika profanoa tenpluetan debekatuta dago.

Berpizkundeko musika profanoa

Nolakoa da musika profanoa?
Herrialde bakoitzak bere estilo propioa du eta herrialde bakoitzean bertako hizkuntza erabiltzen da.
Zeintzuk dira musika-molde polifoniko profanoak? Definitu hirurak.
- Madrigala: Italian garrantzitsuena. Polifonia konplexua lau edo bost ahotsetarako. Normalean a cappella abesten da eta musika deskribatzailea da.
- Chanson: Frantzian garrantzitsuena. Laguntza instrumentala duen abesti polifonikoa da; normalean deskribatzailea da.
- Villancico: Espainian garrantzitsuena. Garai hartan ez zuen Gabonekin zerikusirik; testura homofonikoa du eta lau ahotsetara abesten da.

Berpizkundeko musika instrumentala

Zer gertatu zen Berpizkundean musika-tresnekin? Zer ekarri zuen horrek?
Musika-tresnak hobetu egiten dira teknika aldetik eta instrumentu berriak sortzen dira. Berpizkundean musika-tresna bakoitzaren izaera eta tinbre bereizgarriak aurkitu ziren, aurrerapen teknikoei esker.
Bereziki zein musika-tresna garatzen dira Berpizkundean?
Hari-instrumentuak eta akordeak emateko edo aldi berean hainbat doinu sortzeko gai diren instrumentuak garatzen dira.
Aipatu Berpizkundeko harizko musika-tresna ohikoenak:
- Igurtziak: Biola, biolina, hankako biola (viola da gamba) eta zarrabetea.
- Sakatuak: Lauta, bihuela, klabea, espineta eta birjinala.
- Teklatukoak: Klabikordioa.
Aipatu Berpizkundeko haizezko musika-tresna ohikoenak:
- Zurezkoak: Txirula, oboea eta klarinetea.
- Metalezkoak: Txirimia, tronpeta eta turuta.
- Haize-teklatukoak: Organoa.
Aipatu Berpizkundeko perkusiozko musika-tresna ohikoenak:
Kaskabiloak, panderetak eta danbolinak.
Zeintzuk dira musika-molde instrumentalak? Definitu laurak.
- Bariazioa: Musikagileek gai xume bat aurkezten dute eta gero bertsio desberdinak garatzen dituzte.
- Toccata: Teklatuko instrumentuekin interpretatzeko musika-lan laburra.
- Fantasia: Musika-lan aske eta inprobisatua.
- Ricercarea: Imitaziozko musika-lana, kanonaren antzekoa.
Berpizkundeko konpositore nagusiak:
- Tomás Luis de Victoria
- Giovanni Pierluigi da Palestrina
- Josquin Desprez
- Claudio Monteverdi
- Juan de Antxieta
- Maddalena Casulana
- Caterina Willaert

Descargar

PDF Word HTML

Preguntas frecuentes

Zer da mezenas bat Berpizkundean?

Pertsona aberats eta boteretsuak ziren, artistak babesten zituztenak haien obrak erosiz edo sustatuz.

Zer da Trentoko Kontzilioa?

Eliza katolikoak burutu zuen batzarra, bere arazoak konpontzeko. Bertan musikari buruzko arau batzuk ezarri ziren, esaterako latina erabiltzea eta polifonia konplexua ekiditea.

Zein dira Berpizkundeko musika profanoaren molde nagusiak?

Madrigala (Italia), chansona (Frantzia) eta villancico (Espainia) dira. Guztiak polifonikoak dira eta herrialde bakoitzeko hizkuntza erabiltzen dute.