Jokabide-aldaketa teknikak — gida praktikoa

1. Errefortzua: jokabidea hobetzeko eta maiztasuna handitzeko

Jokabide on bat egin denean, estimulu positibo bat aurkeztu behar zaio jokaera hori hobetzeko edo maizago agertzeko. Errefortzua ez da inola ere zigorraren parekoa.

2. Modelatze teknika (imitazioa)

Modelatzean, norbaitek zerbait egin eta zuk berari begiratu, eta imitazioaren bidez ikasten da. Adibidez: guk tailerrean egiten dugun moduan ikusten eta imitatzen da.

3. Errepikapena: praktika etengabea

Errepikatu behin eta berriro, ondo egiten zaion arte. Adibidez: platter bat eramaten du eta lurrera botatzen badu, garbitu egin beharko du, dena biltzeko eta berriro platterra ondo eramateko ariketa errepikatuz.

4. Modelatze teknika (mugikortasunarekin egokitua)

Motor arazoekin dituzten pertsonentzat modelatzea egokitu daiteke. Daukazun mugikortasunarekin gauzak egitera irakatsi behar zaie. Adibidez: tetraplegiko batek esku batean mugimendu txiki bat badu, mugikortasun horrekin berak bakarrik jan dezan irakatsi.

5. Kateatze teknika (pausoak lotuz)

Teknika honetan, zereginak pausoz pauso irakasten zaizkio pertsonari, urratsez urrats. Adibidez: lehenengo gona jarri, gero sostengua… horrela, urratsez urratse, arropa jartzen ikasiko du.

6. Zigor positiboa eta zigor negatiboa

Zigor positiboa: portaera txarrak murrizteko edo saihesteko neurriak aplikatzea. Adibidez: jostailuak biltzea eta umea «pentsatzeko txokora» bidaltzea—berak gustuko ez duen zerbait erabiliz zuzentzen denean.

Zigor negatiboa: gustatzen zaion zerbait kentzea, portaera txarragatik ondorio bat aplikatuz.

7. Iraungitze teknika (ignoratzearen bidez)

Iraungitze teknika jokabide txarrak zuzentzeko edo desagerrarazteko erabiltzen da. Teknikak nahi ez dugun jokabideari kasurik ez egitean datza. Adibidez: ume bat zerbait eskatzen du behin eta berriro eta zuk ezetz esaten badiozu, gurasoak jarraitu behar du zutabe horretan eta ez eman arreta, nahiz eta hasieran eroso ez egon.

8. Kontzientziazko errefortzua: ondoa saritu, txarra ignoratu

Edozer ongi egiten duenean saritu eta zerbait txarto egiten duenean ignoratu. Horrela, portaera onak indartu eta portaera txarrak gutxitu egiten dira. Adibidez: klase batean bi ume daude; bat oihukatuz erantzuten saiatzen da eta bestea bere txandan itxaroten badu, ondo itxaron duen umeari aintzat hartuta saritu behar zaio.

9. Isolamendua

Isolamendua jokabide baten aurrean pertsona modu kontrolatuan isolatzea da, bere portaera aldatzeko. Adibidez, norbait ez badu ondo entzuten eta taldearekin hizketan ari denean nahasmendua sortzen badu, momentuz taldeko interakzioetatik kanpo jarri daiteke.

10. Fitxen ekonomia (token sistema)

Fitxen ekonomia jokaera-aldaketarako teknika psikologikoa da. Fitxa baten bidez puntuak irabazten ditu pertsonak bere portaeraren arabera. Puntu positibo asko baditu, sari edo baimena jasoko du; puntu negatiboak baditu, sariak gal ditzake edo ez du ezer jasoko.

11. Jokabideen kontratua

Jokabideen kontratua profesionalaren eta erabiltzailearen arteko negoziatutako akordioa da. Dokumentu honetan erabiltzaileak burutu beharreko portaerak eta haien ondorioak (sariak zein zigorrak) zehazten dira.