Itzulpena: RNm-tik proteinara, prozesua eta alde nagusiak eukariotoetan eta prokariotoetan

Itzulpena: RNm-tik proteinara

Itzulpena prozesuan, RNm-ko informazioa kate polipeptidikoa bihurtzen da. Prozesu honetan RNt bitartekari gisa aritzen da.

Itzulpen aurreko faseak

Aminoazil-RNt sintesia: aminoazidoak aktibatu egiten dira. Aminoazidoak aktibatzeko (tRNren CCA 3' muturrari lotzeko), ATP molekula bat behar da, eta aminoazido bakoitzerako espezifikoa den aminoazil-tRNt sintetasa entzima. Aktibazioan, ATPak pirofosfato talde bat (PPi) askatzen du eta aminoazidoa tRNtari lotzen zaio. Aminoazido-tRNt lotura hau transferentzia-konplexua deitzen da.

Hasiera

Eukariotoetan, hasiera-seinalea AUG kodoia da, 5' muturretik gertu dagoen RNm-an. Metil-GTParen hidrolisiak sortzen duen energiari esker, erribosomaren azpiunitate txikia RNm-arekin lotzen da eta hasiera-konplexua osatzen da. Ondoren, metionina aminoazidoarekin kargatutako tRNt bat lotzen da, AUG kodoiaren osagarria den antikodoiarekin.

Hasiera fasean, erribosomaren azpiunitate handia hasiera-konplexuari lotzen zaio, eta erribosoma osoa sortzen da.

• P lekua: tRNt-metionina dago.
• A lekua: hutsik dago.
• E lekua: askatu egiten da.

Luzapena

Luzapena kate polipeptidikoa hazteko prozesua da. Ziklo bakoitzean aminoazido bat gehitzen zaio kateari.

1. fasea

P lekuan tRNt-metionina dago, eta A lekua hutsik dago. Kargatutako tRNt berria sartzen da, eta bere antikodoia RNm-ko hurrengo kodoiarekin osagarria da.

2. fasea

Metionina karboxil taldearen bidez tRNtari lotuta dago. Lotura hau hautsi eta peptido loturaren bidez hurrengo aminoazidoaren amino taldearekin lotzen da, A lekuan dipeptidoa sortuz. Aminoazido-arteko lotura peptidoa peptidil transferasa entzimak katalizatzen du, P lekuan aminoazidorik gabeko tRNt bat geratuz.

3. fasea

Erribosomak 3 nukleotido mugitzen du RNm-an 5' → 3' norabidean. P lekuan dagoen tRNt E lekura igarotzen da eta kanpora askatzen da. Dipeptidil-tRNt A lekutik P lekura igarotzen da, eta hasierako egoera berrezartzen da: A lekua hutsik dago eta beste luzapen-ziklo bat hasi daiteke. Prozesu hau luzapen-faktoreek katalizatzen dute, eta GTP behar dute.

Amaiera

Erribosomaren A lekuan 3 kodoi amaierako (UAA, UAG, UGA) batek sartzen denean, kate polipeptidikoaren sintesia geldiarazten da. Amaierako proteina-faktoreak amaiera kodoiarekin lotzen dira, eta transferentzia-konplexuak A lekuan egotea eragozten dute.

Faktore hauek tRNt eta kate polipeptidikoa banatzea eragiten dute (askapena eta sintesiaren amaiera). Ondoren, erribosomaren azpiunitateak bereizten dira.

RNm luzea bada, hainbat erribosomak aldi berean irakur dezakete. Hori gertatzen denean, polisoma egitura sortzen da, eta proteina berberaren kopiak sintetizatzen dira.

Eukariotoen eta prokariotoen arteko aldeak

• Kokapena: eukariotoetan, transkripzioa mintz nuklearraren barruan gertatzen da (nukleoa), eta itzulpena zitoplasmako erribosometan. Prokariotoetan, bi prozesuak zitoplasman gertatzen dira batera.
• RNm-a: eukariotoetako RNm-k monozistronikoak dira, hau da, proteina bakar bat kodetzen dute. Prokariotoetako RNm-k, berriz, polizistronikoak dira, proteina anitz kodetzen dituztenak.
• 5' muturra: eukariotoetako RNm-aren 5' muturrak metilguanosina trifosfatoa du, erribosoma identifikatzeko.
• Erribosomak: eukariotoetako erribosomak 80S dira, eta prokariotoetakoak 70S.
• Lehen tRNt-a: eukariotoetan lehen tRNt-ak metionina du, eta ez formilmetionina. Gainera, eukariotoetan tRNt hau erribosomaren azpiunitate txikiarekin batzen da RNm-arekin batera, prokariotoetan ez bezala.