Industrializazioa euskal herrian
Geografía10,52 KB
1.- BIZKAIKO EREDUA
NOIZ
: XIX. Mendearen bigarren
Erdialdean.
NON
: Nerbioi itsasadarraren
Ezkerraldean (Barakaldo, Sestao) eta Bilbon
GARAPENA
:
KAUSAK: Itsasportuko hurbiltasuna, fosforo gabeko kalitateko burdina, bertako burgesia Merkataria.
ONDORIOAK: Merkataritza garatua, esportazioa (Britaina Handira), burdingintza (siderurgia---metalurgia), Garraiobide eta azpiegituen garapena (trenbideak, portuak…)
OLIGARKIA: Ibarra, Txabarri, Martínez Rivas, Sota eta Aznar, Urkijo, Etxeberri Larrinaga…
LEHEN FABRIKA MODERNA: Boluetako Santa Ana (1841)
2.- BIZKAIKO ETA GIPUZKOAKO INDUSTRALIZAZIOAREN KONPARAKETA
BIZKAIA | GIPUZKOA | |
Kokapen geografikoa | Kontzertratua (Itsasadarraren ezkerraldean) | Sakabanatuta (Deba, Urola, Oria ibaien ibarretan) |
Industriaren sektorea | Sektore baten Nagusitasun nabarmenik (burdingintza) | Industrializazio Multisektoriala |
Enpresaren tamaina | Enpresa Handiak | Enpresa Txikiak eta ertainak |
Enpresaren erregimena | Enpresa Pribatuak | Erregimen Kooperatiboko enpresak |
Langileak | Etorkinak (Estatu Espainoletatik batez ere) | Bertakoak |
Industralizazioaren erritmoa | Industralizazio Arina | Industrializazioa Mantsoa |
3.- GIPUZKOAKO INDUSTRIA, SEKTOREAK ETA ESKUALDEAK
SEKTOREA | KOKAPENA |
Burdingintza | Donostia, Pasaia, Hernani, Zeztoa, Soraluze, Elgoibar, Eibar |
Armagintza | Eibar, Elgoibar, Soraluze |
Oihalgintza | Bergara, Tolosa, Errenteria |
Papergintza | Tolosa |
Zementugintza | Zumaia, Donostia, Zarautz |
4.- NAFARRAKO ETA ARABAKO EZAUGARRIAK
Industrializazioa Beranduago(1960)
Bizkaia Eta Gipuzkoa nahiko aseta zeuden industri aldetik eta horregatik Industrializazioa ondoko probintzietara zabaltzen hasi zen.
Hamarkada Honen aurretik(Heracio Founier izan ezik) ez Araban ez Nafarroan, ez zegoen Garrantzi aparteko industriarik.
Erakunde Horiek erraztu egin zuten industria berrien ezarpena, neurri batzuk ipini Zuten:
Lantegi Berriak eraikitzeko lurzorua eta azpiegitura beharrezkoak(argia, ura, Errepideak etb) eskaintzen hasi ziren. Nafarroako Diputazioa fondo galdurako kredituak(itzulketarik gabekoak) eta onura Fiskalak(zerga gutxiago) eskaintzen hasi.
Araban, Industria Gasteiz aldean biltzen joan da, Nafarroan berriz, probintzian zehar Sakabanaturik agertzen da(Iruñea kokagune industrialik garrantzitsuena izan Arren.
Ipar Euskal Herrian ere industrializazioa berandu gertatu zen eta herri handietan Soilik: Baiona-Angelu-Miarritze eta Donibane-Lohizune, Hazparne eta Maule. Industria aipagarrienak hauek ziren: kimika, aeronautika gaiak, elikagaien Eraldaketa (arraina, esnekiak) eta lurraren eta oinetakoen industria.
5.- SEKTOREAK EUSKAL HERRIAN
INDUSTRIA | PROBINTZIA/ESKUALDEA |
Papergintza | Gipuzkoa (Tolosan) |
Ontzigintza | Gipuzkoa (Basaia), Lapurdi (Baiona) |
Siderurgia eta Metalurgia | Gipuzkoan (Ernani, Legazpi, Arrasate, Beasain) Bizkaia (Bilbao, Barakaldo, Sestao) |
Kimika | Ipar Euskal Herrian |
Oihalgintza | Bergara, Tolosa |
Oinetakogintza | Ipar Euskal Herrian (Baiona, Angelu) |
Armagintza | Gipuzkoa (Eibar, Soraluze, Elgoibar) |
Elikagaiak eta Edariak | Nafarroa (Tolosan), Bizkaia (Bermeo), Araba |
Zementugintza | Gipuzkoa (Zestoa, Zumaia) |
6.- LEHEN ETA BIGARREN INDUSTRIA IRAULTZAK
EZAUGARRIAK | 1.INDUSTRI IRAULTZA | 2.INDUSTRI IRAULTZA |
Garaia | 1780-1850 | 1850-1945 |
Energia Iturriak | Ikatza-Koke | Petrolioa, Elektrizitatea, Gas naturala |
Makineria Asmakizunak | Lurrun makina | Errekuntza Motorra, motor elektrikoa, Bessenger bihurgailua |
Garraiobideak | Lurrun Itsasontzia eta lurrun trena | Metroa, Tranbia, tren elektrikoa, automobilak, hegazkinak |
Komunikabideak | Telegrafoa | Telefonoa, Irratia, telebista |
Merkatua | Barnekoa, Nazioartekoa (Europa) | Nazioartekoa, Munduko mailakoa (hedakuntza koloniala, inperialismoa) |
Eskulana | Lantegietako lantegiak, hasierako lan banaketak, Langileak antolatu gabeak | TAYLORISMOA, FORDISMOA, antolatutako proletarioa (sindikatuak) |
Hedapena | Britania Handian | Alemania, AEB, Japon |
Oinarrizko Industria | Ehungintza(kotoia) Eta siderurgia(burdina) | Metalurgia, Elektrizitatea, Kimikoak, Tresna elektrikoak |