Hiztegi Entziklopedikoa: 60 Kontzeptu Garrantzitsu

Hiztegi Entziklopedikoa: Kontzeptu eta Definizioak

Gizartea eta Kultura

Hizkuntza kolonial:

Herri kolonizatzaile baten hizkuntza.

Erlijio:

Pertsona batek jainkotzat edo sakratutzat dituen sinesmen multzoa eta praktika.

Ekialde:

Europaren arabera duten kokapena kontuan hartuta, Asiako herrialdeen multzoa.

Taliban:

1996tik 2002ra bitartean Afganistan gobernatu zuen muturreko mugimendu islamiarra.

Mendebalde:

Mendebaldeko Europako herrialdeen, horietatik sortu direnen eta zibilizazio bera dutenen multzoa.

Arraza:

Giza espeziearen barnean bereizten diren taldeetariko bakoitza.

Etnia:

Arraza bereko giza elkartea, jatorri, hizkuntza, erlijio eta kultura bera duten pertsonen taldea.

Guantxe:

Kanariar uharteetako garai bateko biztanlea.

Maori:

Zeelanda Berriko herria.

Autoktono:

Bertakoa dena.

Kolonia:

Lurralde bat populatzeko asmoa duen pertsona-multzo batek osatutako kokalekua, jaioterritik urrun dagoena.

Ekonomia eta Finantzak

Kanpo-zor:

Gobernu edo estatu batek beste gobernu edo estatu bati diru kopuru zehatz bat itzultzeko duen betebeharra.

Enkante:

Ondasunen salmenta publikoa, non gehien ordaintzen duenari ematen zaion salgaia.

Multinazionala:

Jarduerak aldi berean hainbat herrialdetan gauzatzen dituen enpresa.

Finantza-sistema:

Banku handiekin, negozioekin, ogasun publikoarekin eta abarrekin lotura duten eta elkarrekin harremanetan dauden erkundeen multzoa.

Pirateria:

Itsaso zabalean nahiz airean helburu kriminalekin egindako lapurreta.

Truke-letra:

Merkataritzako agiria, zeinaren bidez pertsona batek beste pertsona bati mailegu bat egiten dion, eta hartzaileak hitzartutako epean zehaztutako kopurua ordaintzeko konpromisoa hartzen duen.

Azoka:

Merkataritzan, erosleek eta saltzaileek salgaiak erakusteko egiten dituzten topaketak.

Muga-zerga:

Gobernu batek herrialde horretara inportatutako eta, batzuetan, bertatik esportatutako salgaiei ezarritako zergak.

Nekazaritza eta Elikadura

Pestizida:

Kaltegarriak diren izakiak (onddoak, intsektuak...) haztea eragozteko edo hiltzeko erabiltzen den gaia.

Gazitu:

Lurzoruko gatz-kontzentrazioa handitzea, lurruntzearen ondorioz.

Hondarreztatu:

Laboreak estaltzeko erabiltzen den nekazaritza teknika.

Hibrido:

Espezie edo azpi-espezie desberdinak gurutzatzean sortutakoa.

Pentsu:

Abereentzako janaria.

Jezteko makina:

Animalien esnea ateratzeko erabiltzen den tresna.

Intseminazio artifizial:

Espermatozoideak hartu eta artifizialki emearen ugalketa-aparatuan sartzeko prozesua, ernalketa lortu ahal izateko.

Espezia:

Janarien gozagarri gisa erabilitako landarea.

Gastronomia:

Otorduak ongi prestatzeko trebezia eta ondo jateko zaletasuna.

Industria eta Teknologia

Latex:

Esnearen antzeko likidoa, landare askotan dagoena.

Jalki:

Higaduraren ondorioz narriatutako materialak finkatzeko prozesua.

Manufaktura:

Eskuz edo makinen laguntzaz egindako produktua.

Estandar motor:

Errekuntza-ganberako suaren bidez erregaia errez sortzen den energia kimikoa erabiliz energia mekanikoa lortzen duen makina.

Estolderia:

Euri-ura eta hondakin-urak garraiatzeko erabiltzen diren lurpeko hodien multzoa.

Errementeria:

Burdina lantzen den lantegia.

Buztinola:

Buztina lantzen den lantokia; buztinezko ontziak egiten diren tokia.

Galdetegi:

Metalak galdatzen edo urtzen diren tokia.

Siderurgia:

Burdinaren eta honen aleazioen produkzioarekin lotutako teknologia.

Sektore estrategiko:

Eskualde edo herrialde baten ekonomiarako oso garrantzitsuak diren produkzio-unitateen multzoa.

Pergamino:

Abere-larruz egindako material garden edo opakoa, bertan idazteko edo koadernatzeko erabiltzen dena.

Tipografia:

Inprimatzeko sistema bati buruzkoa, sistema horretan tipoek eta grabatuek erliebea dute eta, tintaz busti ondoren, paperaren gainean presioa eginez aplikatzen dira.

Laser izpi:

Argi-izpi koherenteak eta energia handikoak.

Tentsio elektriko:

Potentzial-diferentzia ere deitzen zaio. Potentzial-diferentziaren unitatea volta da (V).

Fisio nuklear:

Nukleo atomiko bat antzeko neurriko bi zatitan zatitzea.

Fusio nuklear:

Bi nukleo atomiko arin astunago bat osatzeko elkartzea.

Hidrokarburu:

Karbonoa eta hidrogenoa duten gai konposatuak.

Gasbide:

Gasak distantzia luzean garraiatzeko tutu-sare metalikoa.

Erradiazio:

Espazioaren edo beste baliabide baten bidez uhinak edo partikulak transmititzeko prozesua.

Etanol:

Ardoaren, garagardoaren eta abarren alkohola. Isurkari gardena eta koloregabea da, erre-zaporea du eta usain atsegina eta berezia. Erretzeko erabili daiteke.

Metanol:

Zuraren alkohola, alkoholik sinpleena.

Ingurumena eta Osasuna

Akuifero:

Harkaitz-geruza porotsua, ura biltzeko, iragazteko eta askatzeko gai dena.

Silikosi:

Silize hautsak luzaroan arnasteagatik biriketan sortutako gaixotasuna.

Grisu:

Gas sukoia, urtegietako gasa ere esaten zaiona.

Leuzemia:

Odoleko edo odoleko zelulak sortzen dituzten ehunetako minbizia.

Mikroorganismo:

Mikroskopioaren bidez soilik ikus daitekeen izaki biziduna.

Garraioa eta Turismoa

Kala:

Arrantza ugari dagoen tokia.

Kanal:

Ura eramateko ibilbide artifiziala.

Landa-turismo:

Nekazaritza-inguruetako turismoa.

Bainuetxe:

Bainu sendagarriak hartzeko tokia.

Kabotaje:

Kostaldean zehar egiten den merkataritzako nabigazioa.

Charter hegaldi:

Ibilbide finkoetatik kanpo egiten diren aireko bidaiak (ez erregularrak).