Hitz elkartuak

Modalizazioa Eta inplikazioa:

Esaten Dugunarekiko, igorleak hartzen duen jarrerari deritzogu horrela. Modalizazio-aztarna adierazten duen elementuari, bestalde, Modalizatzaile deritzogu. 

Motak: -

Ziurtasuna: Igorleak informazioa modu ziurrean ematen du (jakina, noski, ez dago Zalantzarik…). Adierazpen-perpausak dira nagusi, funtzio Aipatzailea izaten da ohikoa. -Probabilitatea Edo zalantza: (beharbada, agian, nonbait, omen, diotenez…) Galderazko perpausetan da ohikoa.-Derrigortasuna: (Nahitaez, ezinbestean… behar…) Aginte perpausetan, funtzio Eragilea oso nabaria da gehienetan.-Balioespena.Onesteko (zorionez, eskerrak…-n, poztu…).Gaitzesteko (zoritxarrez, tamalez, goibeldu…).Igurikatzeko Edo desioa adierazteko (espero izan, ez legoke gaizki…).Hizkuntzaren Funtzio adierazkorra nagusitzen da. 

Erabilera:

Azalpenezko Testuetan, ziurtasuna adierazten dutenak dira ugarienak.Argudiozko Testuetan, ziurtasunezkoak eta balioespenezkoak.Jarraibidezko Edo instrukziozko testuetan, ziurtasunezkoak eta Derrigortasunezkoak.

Hitz Elkarketa:

Hizkuntzaren Baitan autonomia osoa duten bi elementu lexikal elkartuz sortzen den Esanahi batasuna da hitz elkarketa.Egin Daitezkeen sailkapenak asko dira. Hitz elkartu ugarienak izenak eta Izenondoak (adj.) dira. Aditz elkartuak (gaitzetsi, alfer iritzi…) Eta aditzondo (adb.) elkartuak (buru-belarri, han-hemen…) ere. Kategoria gramatikalak kontuan hartuz, sailkapena:-
Izena+izena: Oparotasunagatik hau bera da hitz motarik emankorrena. (elikadura-iturri, askatasun-maila, haur-festa…)-
Aditzoina+izena: (salneurri, ikasgela, etorbide…).-Izena+izenondoa: (katagorri, hankamotz…).-Aditzoina+izenondoa: (ezkonberri, ulerterraz, egingaitz…).-Izena+aditza: (gaupasa, odolustu, itxuraldatu, gainbegiratu…).-Hitz Elkarketa kopulatiboa: ETA juntagailuaren elipsiz lortzen dena (aita-amak, anai-arrebak, joan-etorri, anai-arrebak, txuri-urdin…).-j- zaharra, hitz hasieran: (yayo, yantzi, yauntzi, yoan…).zaharra → beste euskalkiek gazteleraren eraginez galdu duena. -Bustidura (i+t > tt, i(n)+d>i(n)y): (gutti, matten, matte zattut…)

Hitz Eratorpena

Eratorpenean, Autonomia lexikala duen hitz bati (berez esanahi osoa duen hitz bati) Autonomia lexikal propiorik ez duen elementu bat eransten zaio. Sortzen den hitzak esanahia berria du.Autonomia Propiorik ez duen hizki hori, autonomia lexikala duen hitzaren Erroari bere aurretik (aurrizki-
ezikasi), Artean (artizki-eragin) Edo atzetik (atzizki-iletsu
) Eransten zaio.Eratorpenaren Bidez berreratorpena ere bideratzen da. Hau da, eratorpenaren bidez Sortutako elementu bat oinarritzat hartuta, berriro ere Eratorpen-legera molda daiteke. Hala: Berdin→ desberdin→ desberdintasun.
Aurrizkiak:Bir-/ber-: Birlandatu, berrantolatu, birramona, berresan…Arra-: Arrapiztu, arraseme…Des-: Desohore, desegin, desegoki…Ez-: Ezikasi, ezjakin, ezezagun…Hizkuntza Moderno eta tekniko orok behar izan duen bezala, aurrizkiak mailegatu Beharrean aurkitu da euskara (super-, hiper-, poli-...).-Artizkiak: Euskarak

-ra-

Artizkia erabili izan du antzina. Gaur egun, ordea, jada ez da Emankorra. (eratorri, erakutsi, irakatsi…).-Atzizkiak: Zerrenda luzea da. -go (merkatalgo, jabego), kizun (ikuskizun, Ospakizun), -tzaile (antolatzaile, saltzaile)...

-j- Zaharra, hitz hasieran: (yayo, yantzi, yauntzi, yoan…).zaharra → beste euskalkiek gazteleraren eraginez galdu duena. -Bustidura (i+t > tt, i(n)+d>i(n)y): (gutti, matten, matte zattut…)

-Lehiaketa: Txapelketa, norgehiagoka.-Txapeldun: Irabazle, garaile.-Agor: Idor, lehor, siku.-Sikutea: Idortea, lehorte.-Harpeetako: Kobazulo, haitzulo, leize, koba.-Frogatzen: Egiaztatzen, baieztatzen.-Lehertuta: Akituta, ahituta.-Iritsi: Ailegatu, heldu.-barikua: Ostirala.-Igandea: Domeka.-Marra: Lerro, arraia.-Arteza: Zuzena, taxuzkoa.-Zirkinik: Mugimendurik, ikararik.-Oinazea: Mina, sufrimendua.-hitzarmena: Ituna, akordioa.-Zalantzak: Dudak, ezbaiak.-sobera: Gehiegi, larregi.-Hitzontzi: Berritsu, kalakarri.-Argia: Azkarra, bizkorra.-Berbakoa: Hitzekoa, esanekoa.-Behintzat: Behinik behin, bederen.-galanta: Ederra, handia.-hondatua: Matxuratuta, alferrik galdua.-Ondoetan: Ertzetan, bazterretan.-Leia: Izotza, horma.-liskarra: Haserrea, tirabira, gatazka, sesioa.-iskanbila: Zarata, zalaparta.-Iseka: Burla, trufa, ista, irri.-Zeken: Zikoitz, zuhurra.-Bakandu: Banatu, bereizi.-Erraz: Aise, arin.-Erdeinua: Mespretxua, iraina.-ukamena: Ezezko, ezetza.-latza: Gogorra, bortitza, zorrotza.-Herabe: Lotsati, uzkur, isila.-Hurrera: Urbildu, gerturatu.-egitasmoa: Plana, proiektua, xedea.-onetsi: Onartu, baieztatu.-Sakela: Poltsikoa.-Ibilaldi: Bidaia, txangoa.-Alogera: Soldata, errenta, diru-sarrera.-Langile: Behargin, soldatapeko, enplegatu. 

-Lehiaketa: txapelketa, norgehiagoka.-Txapeldun: irabazle, garaile.-Agor: idor, lehor, siku.-Sikutea: idortea, lehorte.-Harpeetako: kobazulo, haitzulo, leize, koba.-Frogatzen: egiaztatzen, baieztatzen.-Lehertuta: akituta, ahituta.-Iritsi: ailegatu, heldu.-barikua: ostirala.-Igandea: domeka.-Marra: lerro, arraia.-Arteza: zuzena, taxuzkoa.-Zirkinik: mugimendurik, ikararik.-Oinazea: mina, sufrimendua.-hitzarmena: ituna, akordioa.-Zalantzak: dudak, ezbaiak.-sobera: gehiegi, larregi.-Hitzontzi: berritsu, kalakarri.-Argia: azkarra, bizkorra.-Berbakoa: hitzekoa, esanekoa.-Behintzat: behinik behin, bederen.-galanta: ederra, handia.-hondatua: matxuratuta, alferrik galdua.-Ondoetan: ertzetan, bazterretan.-Leia: izotza, horma.-liskarra: haserrea, tirabira, gatazka, sesioa.-iskanbila: zarata, zalaparta.-Iseka: burla, trufa, ista, irri.-Zeken: zikoitz, zuhurra.-Bakandu: banatu, bereizi.-Erraz: aise, arin.-Erdeinua: mespretxua, iraina.-ukamena: ezezko, ezetza.-latza: gogorra, bortitza, zorrotza.-Herabe: lotsati, uzkur, isila.-Hurrera: urbildu, gerturatu.-egitasmoa: plana, proiektua, xedea.-onetsi: onartu, baieztatu.-Sakela: poltsikoa.-Ibilaldi: bidaia, txangoa.-Alogera: soldata, errenta, diru-sarrera.-Langile: behargin, soldatapeko, enplegatu. 

-Lehiaketa: txapelketa, norgehiagoka.-Txapeldun: irabazle, garaile.-Agor: idor, lehor, siku.-Sikutea: idortea, lehorte.-Harpeetako: kobazulo, haitzulo, leize, koba.-Frogatzen: egiaztatzen, baieztatzen.-Lehertuta: akituta, ahituta.-Iritsi: ailegatu, heldu.-barikua: ostirala.-Igandea: domeka.-Marra: lerro, arraia.-Arteza: zuzena, taxuzkoa.-Zirkinik: mugimendurik, ikararik.-Oinazea: mina, sufrimendua.-hitzarmena: ituna, akordioa.-Zalantzak: dudak, ezbaiak.-sobera: gehiegi, larregi.-Hitzontzi: berritsu, kalakarri.-Argia: azkarra, bizkorra.-Berbakoa: hitzekoa, esanekoa.-Behintzat: behinik behin, bederen.-galanta: ederra, handia.-hondatua: matxuratuta, alferrik galdua.-Ondoetan: ertzetan, bazterretan.-Leia: izotza, horma.-liskarra: haserrea, tirabira, gatazka, sesioa.-iskanbila: zarata, zalaparta.-Iseka: burla, trufa, ista, irri.-Zeken: zikoitz, zuhurra.-Bakandu: banatu, bereizi.-Erraz: aise, arin.-Erdeinua: mespretxua, iraina.-ukamena: ezezko, ezetza.-latza: gogorra, bortitza, zorrotza.-Herabe: lotsati, uzkur, isila.-Hurrera: urbildu, gerturatu.-egitasmoa: plana, proiektua, xedea.-onetsi: onartu, baieztatu.-Sakela: poltsikoa.-Ibilaldi: bidaia, txangoa.-Alogera: soldata, errenta, diru-sarrera.-Langile: behargin, soldatapeko, enplegatu.