Gramática Latina Esencial: Declinaciones, Pronombres y Verbos
1. Pronombres en Latín
Pronombres Relativos
Singular:
- Nominativo: qui, quae, quod
- Acusativo: quem, quam, quod
- Genitivo: cuius
- Dativo: cui
- Ablativo: quo, qua, quo
Plural:
- Nominativo: qui, quae, quae
- Acusativo: quos, quas, quae
- Genitivo: quorum, quarum, quorum
- Dativo / Ablativo: quibus
Pronombres Personales y Reflexivos
- 1ª Persona: (Nom) ego, (Ac) me, (Gen) mei, (Dat) mihi, (Abl) mecum
- 2ª Persona: (Nom) tu, (Ac) te, (Gen) tui, (Dat) tibi, (Abl) tecum
- 1ª Persona Plural: (Nom) nos, (Ac) nos, (Gen) nostri / nostrum, (Dat/Abl) nobis / nobiscum
- 2ª Persona Plural: (Nom) vos, (Ac) vos, (Gen) vestri / vestrum, (Dat/Abl) vobis / vobiscum
- Reflexivo: (Ac) se, (Gen) sui, (Dat) sibi, (Abl) secum
Pronombres y Adjetivos Demostrativos
Hic, haec, hoc (este, esta, esto):
- Singular: (Nom) hic, haec, hoc; (Ac) hunc, hanc, hoc; (Gen) huius; (Dat) huic; (Abl) hoc, hac, hoc.
- Plural: (Nom) hi, hae, haec; (Ac) hos, has, haec; (Gen) horum, harum, horum; (Dat/Abl) his.
Iste, ista, istud (ese, esa, eso):
- Singular: (Nom) iste, ista, istud; (Ac) istum, istam, istud; (Gen) istius; (Dat) isti; (Abl) isto, ista, isto.
- Plural: (Nom) isti, istae, ista; (Ac) istos, istas, ista; (Gen) istorum, istarum, istorum; (Dat/Abl) istis.
Ille, illa, illud (aquel, aquella, aquello):
- Singular: (Nom) ille, illa, illud; (Ac) illum, illam, illud; (Gen) illius; (Dat) illi; (Abl) illo, illa, illo.
- Plural: (Nom) illi, illae, illa; (Ac) illos, illas, illa; (Gen) illorum, illarum, illorum; (Dat/Abl) illis.
Demostrativos Anafóricos y otros
Is, ea, id (él, ella, eso):
- Singular: (Nom) is, ea, id; (Ac) eum, eam, id; (Gen) eius; (Dat) ei; (Abl) eo, ea, eo.
- Plural: (Nom) ei / ii / i, eae, ea; (Ac) eos, eas, ea; (Gen) eorum, earum, eorum; (Dat/Abl) eis / iis / is.
Idem, eadem, idem (el mismo):
- Singular: (Nom) idem, eadem, idem; (Ac) eundem, eandem, idem; (Gen) eiusdem; (Dat) eidem; (Abl) eodem, eadem, eodem.
- Plural: (Nom) eidem / iidem / idem, eaedem, eadem; (Ac) eosdem, easdem, eadem; (Gen) eorundem, earundem, eorundem; (Dat/Abl) eisdem / iisdem / isdem.
Ipse, ipsa, ipsum (el mismo, en persona):
- Singular: (Nom) ipse, ipsa, ipsum; (Ac) ipsum, ipsam, ipsum; (Gen) ipsius; (Dat) ipsi; (Abl) ipso, ipsa, ipso.
- Plural: (Nom) ipsi, ipsae, ipsa; (Ac) ipsos, ipsas, ipsa; (Gen) ipsorum, ipsarum, ipsorum; (Dat/Abl) ipsis.
2. Las Cinco Declinaciones
Esquema general de terminaciones para las cinco declinaciones latinas:
- 1ª Declinación (-a / -ae): (Singular) a, a, am, ae, ae, a. (Plural) ae, ae, as, arum, is, is.
- 2ª Declinación (-us / -i): (Singular Masculino) us, e, um, i, o, o. (Plural) i, i, os, orum, is, is. | (Singular Neutro) um, um, um, i, o, o. (Plural) a, a, a, orum, is, is.
- 3ª Declinación (-is / -is): (Singular) 0/-s, 0/-s, em/-im, is, i, e/-i. (Plural) es, es, es, um/-ium, ibus, ibus. | (Neutro Singular) 0/-e, 0/-e, 0/-e. (Neutro Plural) a/-ia, a/-ia, a/-ia.
- 4ª Declinación (-us / -us): (Singular) us, us, um, us, ui, u. (Plural) us, us, us, uum, ibus, ibus.
- 5ª Declinación (-es / -rei): (Singular) es, es, em, ei, ei, e. (Plural) es, es, es, erum, ebus, ebus.
3. Numerales
- Unus, una, unum: (Nom) unus, una, unum; (Ac) unum, unam, unum; (Gen) unius; (Dat) uni; (Abl) uno, una, uno.
- Duo, duae, duo: (Nom) duo, duae, duo; (Ac) duos, duas, duo; (Gen) duorum, duarum, duorum; (Dat/Abl) duobus, duabus, duobus.
- Tres, tria: (Nom) tres, tres, tria; (Ac) tres, tres, tria; (Gen) trium; (Dat/Abl) tribus.
4. Conjugación Verbal
Conjugaciones Regulares
Identificación por vocales temáticas:
- 1ª Conjugación: -a-are
- 2ª Conjugación: -e-ere
- 3ª Conjugación: -o-ere
- 4ª Conjugación: -i-ire
- Mixta: -i-ere
Voz Activa (Desinencias Personales)
- Indicativo Presente: (1ª y 2ª) o, s, t, mus, tis, nt | (3ª) o, is, it, imus, itis, unt | (4ª y 5ª) o, s, t, mus, tis, unt.
- Pretérito Imperfecto: (1ª y 2ª) bam, bas, bat... | (3ª, 4ª y 5ª) ebam, ebas, ebat...
- Futuro Imperfecto: (1ª y 2ª) bo, bis, bit... | (3ª, 4ª y 5ª) am, es, et...
- Pretérito Perfecto: i, isti, it, imus, istis, ere / erunt.
- Pretérito Pluscuamperfecto: eram, eras, erat, eramus, eratis, erant.
- Futuro Perfecto: ero, eris, erit, erimus, eritis, erint.
- Subjuntivo Presente: (1ª) em, es, et... | (2ª, 3ª, 4ª y 5ª) am, as, at...
- Pretérito Imperfecto Subjuntivo: (1ª, 2ª, 4ª y 5ª) rem, res, ret... | (3ª) erem, eres, eret...
- Pretérito Perfecto Subjuntivo: erim, eris, erit, erimus, eritis, erint.
- Pretérito Pluscuamperfecto Subjuntivo: issem, isses, isset, issemus, issetis, issent.
- Imperativo Presente: (1ª, 2ª, 4ª y 5ª) 0, te | (3ª) e, ite.
Voz Pasiva
- Indicativo Presente: (1ª y 2ª) or, ris-re, tur, mur, mini, ntur | (3ª) or, eris-ere, itur, imus, imini, untur | (4ª y 5ª) or, ris-re, tur, mur, mini, untur.
- Pretérito Imperfecto Pasivo: (1ª y 2ª) bar, baris-bare, batur... | (3ª, 4ª y 5ª) ebar, ebaris-ebare, ebatur...
- Futuro Imperfecto Pasivo: (1ª y 2ª) bor, beris-bere, bitur... | (3ª, 4ª y 5ª) ar, eris-ere, etur...
- Subjuntivo Presente Pasivo: (1ª) er, eris/ere, etur... | (2ª, 3ª, 4ª, 5ª) ar, aris/are, atur...
- Pretérito Imperfecto Subjuntivo Pasivo: (1ª, 2ª, 4ª, 5ª) rer, reris/rere, retur... | (3ª) erer, ereris/erere, eretur...
- Imperativo Presente Pasivo: (1ª, 2ª, 4ª, 5ª) re, mini | (3ª) ere, imini.
- Tiempos Compuestos Pasivos (con sum):
- Pretérito Perfecto: amatus, -a, -um sum, es, est...
- Pretérito Pluscuamperfecto: amatus, -a, -um eram, eras, erat...
- Futuro Perfecto: amatus, -a, -um ero, eris, erit...
- Pretérito Perfecto Subjuntivo: amatus, -a, -um sim, sis, sit...
- Pretérito Pluscuamperfecto Subjuntivo: amatus, -a, -um essem, esses, esset...
Verbo Sum y sus Tiempos
- Indicativo Presente: sum, es, est, sumus, estis, sunt.
- Pretérito Imperfecto: eram, eras, erat, eramus, eratis, erant.
- Futuro Imperfecto: ero, eris, erit, erimus, eritis, erunt.
- Pretérito Perfecto: fui, fuisti, fuit, fuimus, fuistis, fuerunt.
- Pretérito Pluscuamperfecto: fueram, fueras, fuerat, fueramus, fueratis, fuerant.
- Futuro Perfecto: fuero, fueris, fuerit, fuerimus, fueritis, fuerint.
- Subjuntivo Presente: sim, sis, sit, simus, sitis, sint.
- Pretérito Imperfecto Subjuntivo: essem, esses, esset, essemus, essetis, essent.
- Pretérito Perfecto Subjuntivo: fuerim, fueris, fuerit, fuerimus, fueritis, fuerint.
- Pretérito Pluscuamperfecto Subjuntivo: fuissem, fuisses, fuisset, fuissemus, fuissetis, fuissent.
- Infinitivos y Participios: (Inf. Pres.) esse; (Inf. Perf.) fuisse; (Part. Fut.) futurus, futura, futurum.
5. Reglas de Evolución Fonética del Latín al Español
- Diptongación de la vocal anterior media breve tónica: e > ie.
- Diptongación de la vocal posterior media breve tónica: o > ue.
- Síncopa: pérdida de vocales átonas pretónicas y postónicas en el interior de las palabras.
- Apertura de vocales i, u en sílaba no final: i > e, u > o.
- Apertura de vocales i, u en posición final: i > e, u > o.
- Pérdida de -e final: tras las consonantes t, d, n, l, r, s, la vocal e tiende a desaparecer.
- Monoptongación:
- 7a: au > o, ae > e, oe > e.
- 7b: El diptongo ae tónico evoluciona como vocal anterior media breve tónica: ae > e > ie.
- Consonantes finales: pérdida de las consonantes finales, salvo -s y -l.
- Sonorización de oclusivas sordas intervocálicas: p, t, k > b, d, g.
- Fricatización y síncopa de oclusivas sonoras intervocálicas: d, g > 0 (desaparición).