Giza eskubideak, Artea, EGE eta Demokrazia

Giza eskubideak

Giza eskubideak pertsona guztiek izateagatik dituzten eskubideak dira. Arau gisa formulatzen dira; eduki etiko handia dute, eta ondorio politikoak eta nazio zein nazioarte mailako ordenamendu juridikoetan jasotako legezko bermeak dituzte.

Ikuspegi etikotik, giza eskubideak pertsonaren duintasunaren aitortzan oinarritzen dira, eta duintasun hori defendatzea dute helburu. Gainera, pertsonak duintasun horren arabera bizi ahal izateko gutxieneko baldintza sozial, ekonomiko eta kulturalak jasotzen dituzte. Giza eskubideen aitortza prozesu historiko baten emaitza da; izan ere, gizarteak urrats luzeak egin ditu pertsonaren berezko balioa aitortzeko eta pertsona bakoitza berez helburu izan behar dela sinesteko, ez beste helburu batzuk lortzeko baliabide izan behar dela. Pertsonaren duintasunaren esanahia zabalduz joan da une historiko bakoitzean, dimentsio eta zehaztapen berriak aitortzen joan diren heinean.

Ikuspegi politikotik, giza eskubideak tresna garrantzitsuak dira gizarte eta erakunde-aldaketak sustatzeko. Arau-espazio hori onartzen denean, errealitate sozial eta politiko oro giza duintasunaren defentsaren menpe jarri beharko litzateke. Logika horren ondorioz, giza eskubideak bermatzeko lege-arauak garatu dira, eta gure ordenamendu juridikoan lege-hierarkiaren gailurrean daude.

Giza eskubideek hiru funtsezko ezaugarri dituzte:

• Berberak: Eskubideak berdinak dira pertsona guztientzat; ez dago eskubide desberdinik pertsona desberdinentzat.
• Kendu ezinak: Eskubide horiek ezin zaizkie pertsonari kendu; inork ezin du gizaki izateari utzi, jokabide desegokiak izan arren.
• Unibertsalak: Gizaki guztiei dagozkie, edozein izaera eta egoera izanda ere.

Artea

Artea mundua antolatzeko eta esperientzia egituratzeko modua da. Hitzezko sinboloak zein intuiziozko sinboloak erabiltzen ditu, hala nola koloreak, figurak eta erritmoak. Artearen helburua ez da mundua kontzeptualizatzea edo fenomenoen kausak aurkitzea, baizik eta formak azaltzea artelan baten bidez.

Edertasuna, berriz, ez da erraza definitzen. Edertasuna gauzen atseginaren eta espiritu-gozamenaren sorrera sustatzen duen ezaugarria da. Edertasunak lotura estua du artearekin: formekin lotuta dago eta izaera sinbolikoa izaten du.

Enpresa Gizarte Erantzukizuna (EGE)

Enpresa batean erantzukizunaz hitz egitean, norberak bere ekintzen eta adierazpenen erantzule izateaz ari gara. Erantzule izateko, ordea, ezinbestekoa da aurrez aukeren artean bat hautatzea; une horretan hartzen du erakundeak edo pertsonak erabakiaren erantzukizuna.

Gaur egun enpresak konturatu dira erantzukizun hori bere gain hartu behar dutela; horregatik daude beti gizarte zibilaren begiradapean.

EGE: Enpresen Gizarte Erantzukizuna.

Demokrazia

Gaur egungo sistema demokratikoa bi multzotan sailkatzen da: antzinakoa (askatasunaren, berdintasunaren eta parte-hartzearen ideiak defendatzen zituen) eta moderno (ideia liberal eta konstituzionalean oinarritua).

XIX. eta XX. mendeetan herritarrek borrokatu zuten boto-eskubidea pertsona guztientzat izateko. Demokraziaren ezaugarri nagusiena ordezkaritza-sistema izatea da. Horretarako, zazpi baldintza nagusi azpimarratzen dira:

Demokraziaren ezaugarriak

1. Sufragio unibertsala.
2. Agintariak berriz hautagarri izatea.
3. Botere banaketa.
4. Eztabaida publikoa askatasunez garatzeko bermak.
5. Hautagai izateko eta kargu publikoak betetzeko aukera berdina.
6. Erabakiak hartzeko arauen errespetua.
7. Konstituzioak ezarritako mugak gehiengoaren erabakien gainean.

Parte-hartzea oso garrantzitsua da.