Gerra Hotza: Mundu Bipolarraren Historia (1945-1991)

Zer izan zen Gerra Hotza?

Gerra Hotza 1945etik 1991ra bitarteko tentsio geopolitiko eta ideologiko iraunkorra izan zen, non mundua bi superpotentzien arteko lehian banatu zen: AEB (kapitalismo demokratikoa) eta SESB (komunismo autoritarioa). Bi botereek euren eragin-eremuak sortu zituzten eta sistema bipolarra eratu zen. Ez zen zuzeneko gerrarik egon bien artean, arma nuklearren beldurragatik, baina tentsioa etengabea izan zen, batez ere blokeen mugetan. Salbuespen garrantzitsua izan zen Lerrokatu Gabeko Herrialdeen Mugimendua, bi blokeetatik kanpo egon nahi zuena.

Gerra Hotzaren jatorria eta oinarriak

Gerra Hotzaren oinarriak II. Mundu Gerraren amaieran jarri ziren. Yaltako Konferentzian (1945), aliatuek etorkizuneko munduaren antolaketa eztabaidatu zuten, baina Poloniaren eta Ekialdeko Europako kontrolaren inguruko desadostasunek bi eredu kontrajarriak agerian utzi zituzten. SESBk Ekialdeko Europa bere eraginpean jarri nahi zuen, eta AEBk, berriz, demokrazia eta kapitalismoa zabaltzea bilatzen zuen. Hortik aurrera, bi sistemak taldoka antolatu ziren.

Munduaren oreka berria Bigarren Mundu Gerraren ostean

II. Mundu Gerraren ondoren, munduaren oreka politikoa eta ekonomikoa errotik aldatu zen. Europa ahulduta geratu zen, eta AEB potentzia nagusi bihurtu zen. 1945ean sortu zen Nazio Batuen Erakundea, bakea eta nazioarteko lankidetza bermatzeko. Aldi berean, Bretton Woods sistemak kapitalismo globalaren oinarriak ezarri zituen (NDF, Munduko Bankua, GATT). AEBk Marshall Plana (1947) eta Truman Doktrina ezarri zituen Europako berreraikuntza eta komunismoaren geldiaraztea bultzatzeko.

Gerra Hotzaren ondorioak eta amaiera

Gerra Hotzak ondorio sakonak izan zituen: mundua bi bloketan banatu zen, arma nuklearren beldurra eguneroko errealitate bihurtu zen, eta nazioarteko politika tentsio iraunkorrean oinarritu zen. Aldi berean, deskolonizazioa bizkortu zen, eta Nazio Batuen Erakundeak garrantzi handia hartu zuen gatazkak diplomazia bidez konpontzeko. 1991n SESBren desagerpenak sistema bipolarra amaitu eta munduaren antolaketa berri bati bidea ireki zion.

Gerra Hotzaren fase nagusiak

Lehen fasea, Lehen Gerra Hotza (1947–1953), tentsio handiko garaia izan zen: Berlingo blokeoa (1948–49), Txinako Iraultza (1949) eta Koreako Gerra (1950–53). Ondoren etorri zen Bakezko Bizikidetza (1953–1962), baina une arriskutsuak izan ziren, hala nola Berlingo Harresiaren eraikuntza (1961) eta Kubako Misilen Krisia (1962), mundua gerra nuklearretik gertu jarri zuena. Hirugarren fasean, Distentsioa (1962–1975), armamentu-murrizketarako akordioak sinatu ziren (NPT, SALT I), eta Helsinkiko Konferentziak (1975) tentsioa arindu zuen, nahiz eta gatazka gogorrak jarraitu, adibidez Vietnamgo Gerra. Azkenik, Bigarren Gerra Hotza (1975–1985/91), tentsioa berriro igo zen: Yom Kippur, SESBren Afganistango inbasioa (1979) eta ekialdeko herrialdeetan komunismoaren aurkako mugimenduak. SESB ahultzen joan zen, eta Gorbacheven erreformek (perestroika eta glasnost) sistema kolapsatu zuten. 1991n SESB desegin zen eta Gerra Hotza amaitu zen.