Geografia, Kartografia eta Erliebe Kontzeptuen Hiztegia

Geografia eta Erliebe Kontzeptu Nagusiak

Autonomia Erkidegoa

1978ko Konstituzioaren 2. artikuluaren arabera, Espainiako lurraldetasuna antolatzen duen autogobernu-erregimena gauzatzeko probintzia bakarreko edo askotariko eskualdea. Administrazio-ikuspegitik, probintzia eta udalerritan banatzen dira.

Sestra Kurbak

Mapa topografiko baten erliebea irudikatzeko altuera bera duten tokiak lotzen dituen sepia koloreko lerroak. Sestra kurbak gero eta hurbilago egon, malda handiagoa da.

Latitudea

Lurreko puntu bat kokatzen laguntzen duen koordenatu geografikoa. Latitudea Lurraren gainazaleko puntu batetik Ekuatorera dagoen angelu-distantzia da. Iparraldekoa (I) edo Hegoaldekoa (H) izan daiteke.

Longitudea

Lurreko puntu bat kokatzen laguntzen duen koordenatu geografikoa. Greenwich-eko meridianoarekiko ekialdera edo mendebaldera dagoen angelu-distantzia adierazten du.

Topografia

Lurraren irudikapen grafikoa eta hori egiteko prozedura ikertzeaz arduratzen den zientzia. Topografia hitza lur-eremu txikien neurketa eta deskribapen grafikoa egiten denean erabiltzen da.

Mapa

Lurraren gainazalaren zati baten irudikapen grafiko laua. Mapak egiteko proiekzio-sistema, neurria murrizten duen eskala eta errealitatea modu sinplifikatuan irudikatzeko ikurrak behar dira.

Mapa Motak

• Topografikoak
• Gaikakoak

Kartografia

Mapak lantzea, diseinatzea eta egitea helburu duten azterketak eta jarduera guztiak gauzatzeaz arduratzen den zientzia.

Erliebea

Lurrazaleko formen multzoa. Lurraren barruko indarrek sortutako egitura geologikoaren eta kanpoko eragileek egindako moldaketaren emaitza da.

Antiklinala eta Sinklinala

Estratuak tolestuta daudenean, erliebe jurasikoa eman daiteke, mendikate gazteetan sortzen dena. Tolestura ganbilak (Antiklinalak) eta ahurrak (Sinklinalak) txandakatuta sortzen dira, higaduraren ondorioz.

Meseta

Penintsulako erliebearen unitate nagusia. Barruan, antzinako zokalo paleozoikoa, kanpoaldeko mendikateak eta barnealdeko sakonuneak bereiz daitezke. Iberiar Penintsulan dagoen goi-ordokia da. Espainiako erdialdean kokatzen da eta ia bere lurralde osoa hartzen du.

Modelatu Karstikoa

Eskuarki kareharriz osatutako eskualdeetan eratzen diren forma berezien multzoa, urek kaltzio karbonatoa disolbatzean sortua. Higaduraren eraginez eratzen den erliebe konplexua da.

Dolina

Kareharrizko erliebe-formazioa. Ur gelditzen den tokietan sortutako barrunbe handiak. Askotariko formak izan ditzake eta alboan dauden beste batzuekin lotu daiteke, ubala (bilbe konplexuko barrunbeak) sortuz.

Lapiaz

Trencada zorrotzez bereizitako ildaxka sakon eta zulo irregularrez osatutako forma karstikoa. Kareharriaren pitzaduretan ura sartu eta disolbatzearen ondorioz sortutako ildo-sarez osatutako erliebe-formazio karstikoa.

Mendia

Inguruko lurretatik nabarmenki goratzen den lur-zatia, bakartua edo beste batzuekin multzokatua, mendilerroa osatuz.

Orogeno Alpinoa

Aro Tertziarioan izan zen mugimendu orogenikoa. Honi esker sortu ziren Penintsulako tolestura-mendikateak, jalkitze-arroak eta mendigune zaharrak.

Antzinako Mendigunea

Lehen Aroko mendien hondarrak, edo Aro Tertziarioan Alpetar Orogeniaren mugimenduaren eraginez zokalo-bloke bat altxatu eta ondorioz eratu ziren mendiak. Gaur egun, tontor borobilak eta forma leunduak dituzte, higadurak jandako tokiak baitira.

Jalkitze Arroa

Sakonune natural zabala, aldi geologiko jakin batean sedimentuz bete zena. Aro Tertziarioan, Alpetar Orogenesiaren ondorioz hondoratu eta sedimentuz bete ziren.

Jalkitze Arro Motak

1. Orogenesian bloke batzuk hondoratu eta beste berri batzuk sortutakoak.
2. Alpetar Orogenesia baino lehen zeuden eratuak.

Gaur egun erliebe horizontalak dituzte eta ondorengo orogenesiek ez dute eraginik.

Itsasadarra

Kostako sakonunea, itsasoak ibai-haran baten azken tartea hartzean sortutakoa, itsasoaren mailak gora egin duelako edo zokalo kontinentalak behera egin duelako. Kostalde menditsuetan itsasoak bereganatu duen haran luze eta sakona da.

Ibai Terraza

Ibai baten ertzean kokatutako zerrenda lau eta garaiak. Kuaternarioko klima-txandaketen eraginez sortuak.

Sorkuntza Prozesua

Hotz-glaziarreko aldietan, ibaiaren emaria urria da (ura izoztuta dago), higatze-indarrak behera egiten du ibilguan eta sedimentuak jalkitzen dira. Glaziar-ostean, ibaiaren emariak gora egiten du eta ibilgua sakondu egiten da, jalkitako materialak ibai-ertzetan geratuz, horrela ibai-terrazak sortuz.