Garapenaren Psikologia: oinarriak, ereduak eta teoriak

Resumen

Dokumentu honek garapenaren psikologiaren oinarrizko kontzeptuak aurkezten ditu: adinaren etapak, herentziaren eta ingurunearen arteko elkarrekintza eta disziplinaren helburuak. Era berean, aurrekari historikoen eredu mekanizista, organizista eta kontextual-dialektiko-sistematikoa laburbiltzen ditu, gaur egungo teoria nagusiekin batera. Ikasleak garapenaren aldaketak nola azaltzen diren eta teoria bakoitzak zer ekarpen egiten duen ulertuko du.

Puntos clave

Garapenaren psikologiak aldaketa-prozesuak identifikatu, deskribatu, azaldu eta aurreikusi nahi ditu.
Eragin normatiboak (homogeneoak) biologiak, kulturak, gizarteak eta historiak eragiten dituzte; idiosinkrasikoak genetikak eta bizitzako esperientziek.
Kanalizazioa: gizakiok zenbat eta gazteagoak izan, orduan eta antzekoagoak gara.
Eredu mekanizistak kanpoko eraginak eta tabula rasa kontzeptua azpimarratzen ditu; konduktismoa da adierazgarriena (Pavlov, Watson, Skinner, Bandura).
Eredu organizistak barne-prozesuak eta etapa unibertsalak azpimarratzen ditu; Piagetek lau etapa zehazten ditu (sentsoriomotorea, aurre-operazionala, operazio zehatzak eta operazio formalak).
Freudek garapen psikosexualaren fase nagusiak proposatu zituen, aho fasetik fase falikora (Edipo konplexua).

Ponte a prueba

Garapenaren Psikologia

Oinarrizko Kontzeptuak

Aldagaiak: Adina (etapak) eta aldaketa normatiboak (lehen haurtzaroa, eskola-aurreko urteak, eskolako urteak, nerabezaroa, helduaroa eta zahartzaroa).
Faktoreak: Heldutasun biologikoa, kultura, momentu historikoa, talde soziala eta ezaugarri pertsonalak.
Eraginak:
- Normatiboak (homogeneotasuna): Eragin biologikoak, kultura, gizartea eta historia.
- Normatiboak ez direnak (idiosinkrasikoak): Ezaugarri genetikoak eta bizitzako esperientziak.
Helburuak: Aldaketa-prozesuen identifikazioa, deskribapena, azalpena eta aurresana.

Herentzia eta Ingurunea

Bien arteko elkarrekintzak portaera sortzen du. Kanalizazioa: Gizakiok zenbat eta gazteagoak izan, orduan eta antzekoagoak gara.

Garapenaren Psikologiaren Aurrekari Historikoak

1. Eredu Mekanizista

Kanpoko eraginen garrantzia eta tabula rasa kontzeptua.
Eduki psikologikoak esperientzia, estimulu eta hezkuntzaren menpe daude.
Konduktismoa (Watson, Skinner, Bandura):
1. Baldintzatze klasikoa: Pavlov, Watson (soinua + objektua).
2. Baldintzatze operantea: Skinner (sagua, palankak, argiak).
3. Ikaskuntza soziala: Bandura (behaketa bidezko ikaskuntza).

2. Eredu Organizista

Barne-prozesuen (libido, oreka) eta haurtzaroko esperientzien garrantzia.
Etapa unibertsalak eta aldaketa kualitatiboen jarraipena.
Freud (Psikoanalisia) eta Piaget:
- Piageten etapak: Sentsoriomotorea (0-2), aurre-operazionala (2-7), operazio zehatzak (7-12), operazio formalak (+12).

3. Eredu Kontextual-Dialektiko-Sistematikoa

Faktore desberdinen elkarrekintza.
Garapena: aldaketa kualitatiboak eta kuantitatiboak (Bronfenbrenner, Vygotsky).

Gaur Egungo Eredu Teorikoak

Konduktismoa: Baldintzatze klasikoa (Pavlov, Watson), baldintzatze instrumentala (Skinner) eta ikaskuntza soziala (Bandura).
Garapen psikosexuala:
- 0-1 urte: Aho fasea.
- 1-3 urte: Uzki fasea.
- 3-6 urte: Fase falikoa (Edipo konplexua).

Preguntas frecuentes

Zein dira Piagetek zehaztutako garapen-etapak?

Piagetek lau etapa zehaztu zituen: sentsoriomotorea (0-2 urte), aurre-operazionala (2-7 urte), operazio zehatzak (7-12 urte) eta operazio formalak (12 urtetik aurrera).

Zer da kanalizazioa garapenaren psikologian?

Gizakiok zenbat eta gazteagoak izan, orduan eta antzekoagoak gara. Hau da, garapen-prozesuek norabide zehatza hartzen dute eta aldakortasuna txikiagoa da haurtzaroan.

Zein dira konduktismoaren hiru azpimota nagusiak?

Baldintzatze klasikoa (Pavlov, Watson), baldintzatze operantea edo instrumentala (Skinner) eta ikaskuntza soziala (Bandura), behaketaren bidezkoa.