Filosofiaren Sorrera: Mitotik Logosera

Filosofiaren Jatorria

• K.a. VII. mendea, Antzinako Grezian. Lehen testuak galdu zirenez, ez dago urte zehatzik ezagutzen. Alexandriako liburutegia erre zutenean, dokumentu asko galdu ziren.
• Filosofiaren aurretik, dena mitoen bidez azaltzen zen: mitologia.

Mitoa: Pentsamendu Aurrearrazionala

Mitoa jainko eta heroiei buruzko alegiazko kontakizuna da.

• Alegiazko eta asmatutako kontakizun tradizionalak, irudimenezko elementu eta azalpenetan oinarrituak.
• Gauzak (naturako fenomenoak, gizakien portaera...) azaltzeko erabiltzen ziren.
• Erritu eta magiarekin lotuta zeuden.
• Naturako indarrak jainkotuak: sua, haizea, itsasoa...
• Filosofia sortu baino lehen, zibilizazio guztietan mitologia garatu zen, adibidez: greziarra, egiptoarra, euskalduna...

Mitoaren Ezaugarriak

• Ez dira errealitatean oinarritzen, asmatutakoak dira.
• Pertsonaia irrealak (jainkoak, heroiak, munstroak...). Antropomorfikoa: Jainkoak pertsonifikatzen dira, fenomeno naturalak jainkotzat hartzen dira.
• Unibertsoa kaos gisa irudikatzen zen.
• Animista: Naturan bizi diren espirituak, adimena, sentimenduak eta asmoak dituztenak.
• Indeterminista: Naturan ez dago azalpen arrazionalik, ezta kausen eta legeen sistema erregularrik ere. Gertatzen diren gauzen errua jainkoei egozten zaie. Fenomenoak arbitrarioki gertatzen dira, norbaitek eraginda.
• Bideratzailea: Mitoek jarraibideak ematen dizkiete gizakiei, nola jokatu behar duten jakiteko.
• Pentsamendu akritikoa: Mitoa jainkoek agertzen dute, eta gizakiek onartu besterik ez dute.
• Ahozko transmisioak ziren, Homero (Iliada eta Odisea) eta Hesiodo (Teogonia, unibertsoaren sorrera) greziarren lanak izan ezik.

Logos: Filosofiaren Sorrera

Pentsamendu logiko eta arrazionala.

• K.a. VII-VI. mendeetan, mitoak zalantzan jartzen hasi ziren.
  • Nola? Logikarekin pentsatuz, fenomeno bakarrek azalpen bakarra behar dutela ondorioztatuz, eta fenomeno naturalek azalpen naturalak behar dituztela pentsatuz.
• Zergatik Grezian?
  • Kokapena: Mediterraneo erdialdean, uharte asko, kostalde handia. Jendea Greziara migratu zen.

Arrazoi hauek kanpo merkataritza bultzatu zuten, aberastasun ekonomikoa sortuz. Horren ondorioz, inguruko lurraldeak ezagutu eta konkistatu zituzten (Mileto, Turkia, adibidez...). Mito berriak entzun zituzten, mito asko zeudela konturatu ziren eta "burua ireki" zitzaien. Polis independenteak sortuz joan ziren, bakoitzak bere antolamendua zuela. Pentsamendu arrazionala garatuz joan zen, eta horrek filosofiaren sorrera ekarri zuen.

Logosaren Ezaugarriak

• Miletoko Tales, greziarra, lehen filosofoa izan zen.

Pentsamendu Arrazionalaren Ezaugarriak

• Eztabaidarako, arrazoitzeko eta pentsatzeko gaitasuna; horrela erabakiak hartu eta deliberamendu publikoa garatu zen, demokraziaren sorrera ekarriz.
• Arrazoitzeko eta kritikarako tresna; fenomenoen kausak, teoriak eta arrazoiak zalantzan jartzeko gai izatea.
• Natura ez dela kaos bat konturatu ziren, ulergarria dela baizik.

Kosmosaren Kontzeptua eta Archea

• Lehen aldiz, Pitagorasek unibertsoari kosmos deitu zion. Kosmos = ordena.
  • Lehen pentsalariek (presokratikoek) kosmosa aztertu zuten.
  • Naturaren Archea aurkitzen saiatu ziren, fenomeno natural eta materia ororen sorrera azaltzeko osagai oinarrizkoena, lehen indarra.
    • Hasieran, ideia ezberdinak zeuden Archearen inguruan (ura, sua...).
    • Beranduago, Demokritok Archea atomoa zela proposatu zuen.

Logosaren Hiru Motorrak

• Harridura edo jakinmina: Gizakia naturako fenomenoez harritzen hasi zen.
• Miresmena (naturarekiko): Naturaren osakeraz mirestuta, jakinmin izugarria sortu zen.
• Zalantza: Beharrezko kritikak egiteko gaitasuna.

Filo (maitasuna) + sofia (jakinmina) = Filosofia.