Faktore Termodinamikoak eta Eguraldiaren Dinamika

Faktore Termodinamikoak

Aire-masen segidak sortzen dira, eta horren ondorioz eguraldi ezberdinak gertatzen dira.

Jet Korrontea (Jet Stream)

Zirkulazio atmosferikoa altueran jet korronteak edo jet stream-ek zuzentzen du. Aire-korronte indartsua da, Mendebalde-Ekialde (M-E) norabidean mugitzen dena.

Jet korronteak poloaren gainean altueran dauden behe-presioak (ibilbidearen ezkerrean) eta goi-presio tropikalak (eskuinean kokatuta) bereizten ditu. Eguraldi ezberdinak sortzen dira, abiaduraren eta desplazamenduaren arabera:

Abiadura eta Ondorioak

• Abiadura aldakorra: Azkarra denean (150 km/h), trazadura ia zonala da (M-E), ondulazio txikiekin. Hori lurrazalean fronte polarrei eta horren borraskei dagokie.
• Moteltzen denean: Ondulazio sakonak egiten ditu, goi-presioak eta behe-presioak sortuz. Biak lurrazalean islatzen dira, antizikloi eta borraska dinamikoak eraginez.

Ondulazioak jet nagusitik aska daitezke. Horien eraginez, aire polarra oso hegoaldean sar daiteke, eta aire tropikala iparralderantz mugitu. Horrek inguru epeleko eguraldi-aldakortasun handia ematen du.

Urtaroko Desplazamenduak

Jetak latitudean dituen urtaroko desplazamenduen ondorioz, Espainian neguan du eragin handiena, oso hegoaldean dagoenean. Udan, iparralderantz mugitzen da, eta Iberiar Penintsulan (IP) Bizkaiko Golkoan du eragina.

Ekintza Zentroak

Goi eta behe presioko inguruak dira.

Presio Atmosferikoa

Presio atmosferikoa aireak lurrazaleko unitate batean duen pisua da. Milibaretan (mb) neurtzen da barometroarekin. Mapetan, isobarak 4 mb-tik 4 mb-ra irudikatzen dira. Presio arrunta 1013,5 mb-koa da.

Mota Nagusiak

• Goi-presioa edo Antizikloia: Goi-presioen zona da, eta inguruan presio txikiagoko beste zonak izaten ditu. Erlojuko orratzen noranzkoan mugitzen da.
• Behe-presioa, Depresioa, Borraska edo Zikloia: Behe-presioen ingurua da, eta inguruan presio handiagoko beste alde batzuk ditu. Erlojuko orratzen kontrako noranzkoan mugitzen da. Eguraldi ezegonkorra eta askotan euritsua sortzen du.

Jatorria

Ekintza zentroen jatorria termikoa edo dinamikoa izan daiteke:

1. Ekintza Zentro Termikoak: Airea hoztearen edo berotzearen eraginez sortzen dira.
   • Antizikloi termikoa: Aire-masa hozten denean sortzen da (goi-presioa eragin, aire hotzak pisu gehiago duelako).
   • Depresio termikoa: Airea berotzean sortzen da (behe-presioa eragin, aire beroak pisu gutxiago duelako).
2. Ekintza Zentro Dinamikoak: Jet korronteko gailurretatik eta asketatik sortzen dira, eta lurrazalean islatzen dira.
   • Gailurrek antizikloiak sortzen dituzte.
   • Askek borraskak sortzen dituzte.

Iberiar Penintsulako Ekintza Zentro Nagusiak

Antizikloiak

• Azoreetako antizikloia: Udan Iparralderantz eta neguan Hegoalderantz mugitzen dena.
• Antizikloi polar atlantikoak.
• Eskandinaviako antizikloia.
• Europa eta IParen barrualdeko antizikloi termikoak (lurzoruaren neguko hoztearen eraginez sortuak).

Depresioak (Borraskak)

• Islandiako depresioa.
• Genovako golkoko depresioa (Europako aire hotz kontinentala Mediterraneo itsaso beroago eta hezeagora iristean sortzen dena).
• Afrikako iparraldeko eta Iberiar penintsularen barrualdeko depresio termikoak (lurzoruaren udako berotzearen eraginez sortutakoak).

Aire-Masak

Tenperatura, hezetasun eta presioaren ezaugarri jakinak dituzten aire-atalak dira. Propietate horiek sorlekuetan hartzen dituzte.

Espainiaren latitudea dela eta, aire-masa hotz artikoak edo polarrak eta aire-masa bero tropikalak iristen dira. Sortzen diren lekuaren arabera, itsasoko hezeak edo kontinental lehorrak izan daitezke.

Fronteak

Hainbat ezaugarritako bi aire-masa bereizten dituzten azalerak dira. Fronte baten bi aldeetan airearen propietateen aldaketa bortitza gertatzen da.

Espainian fronte garrantzitsuena fronte polarra da, aire-masa tropikala eta polarra bereizten dituena. Ondulazioek bi fronteko borraskak sortzen dituzte, eta horiek prezipitazioak eragiten dituzte.