Euskara: Perpaus Motak eta Euskal Idazle Klasikoak

Euskarazko Perpaus Motak

Erlatibozkoak

• -(e)n
• -tako/-dako
• -(r)iko

Helburuzkoak

• -t(z)eko
• -t(z)ekotan
• -t(z)eagatik
• -t(z)earren
• -t(z)era

Baldintzazkoak

• (baldin) ba-
• -(e)z gero
• -t(z)ekotan...

Kontzesiboak

• -(e)n arren
• nahiz eta... -(e)n
• ba-... ere
• arren
• -ta (-da) ere
• -agatik

Kausazkoak

• -(e)lako
• eta
• bait-
• -(e)la eta
• zeren... bait-
• -(e)nez gero
• -(e)la kausa medio
• -t(z)eagatik/-t(e)arren

Denborazkoak

• baino lehen(ago)/aurretik/orduko
• eta gero/ondoren/ostean
• -takoan/-dakoan
• -(e)nez gero
• bezain laster/pronto/arin
• eta berehala
• -(e)neko/-(e)nerako
• -(e)nean
• -(e)n bitartean
• -t(z)ean
• -t(z)erakoan
• -t(z)eaz batera
• -(e)nean
• -(e)n bakoitzean
• -(e)n gehienetan
• -(e)n guztietan

Moduzkoak

• -(e)n bezala
• -(e)n moduan
• -(e)n legez
• -(e)n antzera
• -(e)n gisan
• -(e)n arabera
• ba... bezala

Euskal Idazle Garrantzitsuak

Joanes Etxeberri "Sarakoa"

• Jaioterria eta lana: Sara, Lapurdi. Sendagilea (Azkoitiko medikua, Saran).
• Idazlan nagusiak: Lau urduri gomendiozko karta, Euskararen hastapenak, Euskal Herriari eta euskaldunei eskuazko.
• Ekarpena euskal letretara: Jendea euskaraz ikastera eta irakurtzera bultzatu nahi izan zuen. Liburua argitaratu zuen, baina ez zuen espero bezainbesteko arrakasta izan. Beraz, ekarpena handia izan zen, baina garaian ez zitzaion behar adina garrantzi eman.
• Sinbolismoa: Eskoletan umeek euskaraz idazteko idatziak sustatu zituen.

Agustin Kardaberaz eta Sebastian Mendiburu

• Jaioterriak: Hernani, Gipuzkoa (Kardaberaz) / Oiartzun, Gipuzkoa (Mendiburu).
• Ezberdintasunak: Mendibururen euskara hobeto landua zen; Kardaberazen euskara, berriz, apalagoa.
• Kardaberazen Eusqueraren berri onac liburua: Euskararen gida-liburua zen, hizkuntzarekiko sentsibilitatea erakusten zuena. Gure hizkuntza landu eta ikasleen euskara hobetzeko helburua zuen. Apaizek sermoiak euskaraz egiteko eta jakintza maila desberdinetarako baliagarria zen.
• Gertakari historikoa: Karlos III.ak jesuitak Espainiatik kanporatu zituen, eta biak Frantzian hil ziren.

Manuel Larramendi

• Garaia eta karguak: XVIII. mendea (1690-1766). Apaiza, erregearen konfesore eta irakaslea izan zen.
• Idazlan nagusiak: Apologia eta gramatika, bi hiztegi.
• Helburua: Euskara defendatzea, euskarari prestigioa ematea eta euskararen aurkako kritikak deuseztatzea (lehen lana).
• Aipagarria: Eragin handia izan zuen, nahiz eta idazlan gehienak gaztelaniaz idatzi.

Jean Baptiste Elizburu

• Jaioterria eta hizkuntza: Sara, Lapurdi. Lapurteraz idatzi zuen.
• Lana: Eskuz idatzitako lan bat, erregimen zaharraren eta berriaren arteko talka islatzen duena. Atalka argitaratu zuen, testuinguruari lotuta.
• Edukia: Piarres pertsonaiak galtzen ari den bizimodu zaharra eta katolizismoa irudikatzen ditu. Bere lagunak, berriz, erromantizismoa eta aldaketa. Bien arteko bizipenak elkarrizketen bidez kontatzen dira.
• Arlo esanguratsuak: XIX. mendeko aldaketa sozioekonomiko, politiko eta kulturalen kronika da.