Euskadiko erliebea: ezaugarri geografikoak, bilakaera geologikoa eta unitate morfoestrukturalak

Euskadiko erliebea

Euskadi erliebea: lurrazaleko material desberdinetan higadurak eta mugimendu orogenikoek sortzarazten dituzten formen multzoa.

Ezaugarri geografikoak

Pirinioetako hegomendebaldean eta Bizkaiko golkoaren eta Ebro ibaiaren artean dago, 7.200 km²-ko azalera hartuz.

Erliebearen ezaugarriak

Pirinioekin ahaidetasuna dute eta paisaien aniztasun handia dute. Iparraldean (menditsua) eta hegoaldean (lautada) bereizten dira.

Bilakaera geologikoa

• Paleozoikoa: itsasoak sakontasun txikia zuen, karbonatoak eta koralak metatzen zirelarik (karbonikoa). Itsasotik atera ziren Aketzako mendigunea, Ebrokoa eta Pirinioetako ertza.
• Permikoa: lurrazalaren barruan magma granitikoa apurtu zen.
• Mesozoikoa: ez zen orogeniarik izan. Triasikoan mendigune paleozoikoak desagertu ziren. Triasikoaren azken urteetan itsasoak atzera egin zuen.
• Kretazikoa: mendigune paleozoikoak eta Ebrokoa altxatu ziren.
• Zenozoikoa: eozenoan Kantauriar arroko materialak deformatu ziren Europako eta Iberiar penintsulako plaken arteko konpresioagatik. Oligozenoan Trebiño-Baldegobiko laku-sistema sortu zen, eta miozenoan Ebroko lakuak lehortu ziren.
• Laugarren aroa: ibaien sarea eta jerarkizazioa garatu ziren. Kostaldean itsasgora eta itsasbera handiak izan ziren. Mendietan glaziarismoa eman zen eta kareharrizko eremuetan relieve karstikoa agertu zen.

Unitate morfoestrukturalen motak

• Aintzinako mendiguneak: Paleozoikoko zócalo gaztetuak (granitoa, arbela, kuartzita...), gailur leunak eta biribilduak.
• Tolestura-mendikateak: Hirugarren aroko mugimenduekin sortutako mendizerrak.
• Jalkierazkoak: karetzarriak, carearía, malda handiak eta malkartsuak.
• Mendikate aurrealpetarrak eta Euskal mendiak.
• Arro sedimentarioak: Zenozoikoko mugimenduengatik sortutako depresioak. Materialak: karetzarria, buztina, arenaria... Sakonune aurrealpetarrak.

Unitate morfoestrukturalaren deskribapena

Euskadiko erliebea antolatzeko bi unitate nagusi daude: Euskal mendiak eta Ebroko haranа.

• Ebroko harana: Zenozoikoko arro sedimentarioa, Toloño eta Ebro ibaiaren artean. Arenariak eta buztinak nagusi dira.
• Euskal mendiak: Pirinioetatik mendigune kantauriarrera doaz. Altitude ertainekoak dira, orokorrean karetzarriz osatuak.
  • Iparraldean, Hirugarren aroko kostaldeko kateak: Higer lurmuturretik Zumaiara arte. Material zenozoikoak.
  • Itsasertzeko antiklinala: Zumaia eta Mutriku artean. Paisaia karstikoa eta kostaldea harritsua.
  • Aketza mendigunea: Gipuzkoa eta Nafarroa artean. Mendigune paleozoikoak, material paleozoikoekin.
  • Bizkaiko sinklinala: Aketza mendigunea eta Galea lurmuturraren artean. Litologia anitza du.
  • Bizkaiko antiklinala: Aketza eta Orduña artean.
• Hegoaldea: Arabako lautada, material zenozoikoekin. Arabako erdialdeko mendilerroek altitude txikia dute. Mendebaldeko haranak eta mendilerroak karetzarriz eta buztinez osatuta daude, relieve monoklinalak eta aldapak nagusi direlarik. Trebiñoko arroa, material zenozoikoekin eta sinklinal batekin. Hego-ekialdeko haranak eta mendikateak morfologia oso nahasia dute. Toloñoko Kantauriar Jurak eta Euskal mendien eta Errioxaren artean kareharrizkoak.
• Kostaldea: Kostaldeko mendiek altuera txikia izaten dute eta itsasertz harritsu eta zuzena sortzen dute.