Etika Gizarte Modernoan: Lanetik Erronka Globaletara

Etika Laborala eta Profesionala

Etika laborala edo profesionala langile batek bere lanbidean duen portaerari buruz hausnartzen duen arloa da. Lan-jarduera bati aplikatzen zaizkion arau etikoen multzoa da.

Deontologia, etika arautzailearen zati bat da eta derrigorrez bete beharreko printzipio eta arau batzuk ezartzen ditu.

Etika profesionala enpresaren etika kontzeptutik eratorria da. Etika profesionalari dagokionez, erantzukizunak gizabanakoa bere lana modu etiko eta bidezkoan egitera behartzen du, guztien ongiaren alde lan egitera bultzatuz.

Faktore hauek etika profesional egokiaren adierazgarri dira:

• Zuzentasuna: Zuzentasunez lan egiten duen langileak harreman hobeak izango ditu lankide, bezero eta arduradunekin.
• Erantzukizunaren zentzua: Eragina du langileak egiten duen lan kopuruan eta moduan.
• Kalitatearekiko enfasia: Lanaren etika sendoa duten langileak lanaren kalitateaz arduratzen dira eta ahal duten guztia ematen dute emaitza ona lortzeko, beharrezkoa dena soilik egin beharrean.
• Diziplina: Konpromiso maila jakin bat eskatzen du eguneroko eginbeharrak burutu ahal izateko.
• Talde-lanaren zentzua: Langile gehienek elkarlanean jardun behar izaten dute enpresaren helburuak betetzeko.

Etikaren Eguneroko Erronkak

Etikak bizitza sozial guztiaren gidari izan behar du. Etikak giza eskubideen errespetua eta askatasuna ditu helburu nagusi.

Gaur egun, lehen ez bezala, etikak konponbidea aurkitu beharreko erronka asko ditu.

Auzi Bioetikoak

Lehen zientziek bizitza aztertzen zuten; orain, manipulatu egiten dute. Testuinguru honetan, diziplina berri bat sortu zen: bioetika.

• Giza genomaren aurkikuntza: Orain arte sendaezinak ziren gaixotasunak sendatzea ahalbidetuko du, baita agertzea ere prebenitu. Giza genomaren aurkikuntza diruz lagundu zuten enpresen interesek mugatu egiten dute aurkikuntza horren garapena gizateria osoan.
• Manipulazio genetikoa eta klonazioa: Landare eta animalia transgenikoekin hasi ziren, baita ardi klonatuekin ere. Etikaren ikuspuntutik giza klonazioa baztertu egin behar da, pertsonaren osotasuna eskubide bat delakoan eta edozein pertsonak bere baimenik gabe bere kopiarik ez egitea exijitu dezakeelako.
• Eutanasia: Gaixo sendaezin baten bizitza minik eragin gabe etetea da, bizitza artifizialki luzatua sufritzen jarrai ez dezan. Eutanasia aktiboa bizitza etetea da medikuak eta gaixoak adostu ondoren. Pasiboa, berriz, gaixoa artifizialki bizirik mantentzen denean eta zaintzak eteten direnean gertatzen da. Etikaren ikuspegitik hau onargarria da baldin eta giza eskubideak eta zuzenbidezko estatu demokratiko baten arau moralak errespetatzen baditu.
• Organoen dohaintza: Gure barne organoak edo ehunak behar ez ditugunean senideei edo beste pertsona batzuei emateko ekintza altruista da. Etikaren ikuspuntutik moralki onargarria da.

Auzi Ekologikoak eta Sozialak

Hainbat arazo daude planetaren ingurumena arriskuan jartzen dituztenak: kutsadura, euri azidoa, deforestazioa, gainpopulazioa, eta abar. Hans Jonasek agindu etiko berria sortu zuen: erantzukizunaren inperatiboa. Honela dio: “Joka ezazu zure ekintzaren ondorioak Lurraren gainean giza bizitza iraunkorra izatearekin bateragarriak izateko moduan”.

Arazo sozialei dagokienez, etikarentzat beste erronka batzuk ere badaude:

• Gutxiengoak: NBEko Batzar Nagusiak, 1992ko abenduaren 18ko 47/135 Ebazpenean, legearen eta moralaren ikuspuntutik, gutxiengoak baztertuak ez izateko duten eskubidea babestu zuten.
• Diskriminazio positiboa: Diskriminazio negatiboarekin alderatuta, diskriminazio positiboaren helburua da gutxiengoei lehentasunezko trataera emateko neurri politikoak ezartzea, zenbait zerbitzu edo baliabidetara eta ondare jakin batzuetara errazago irits daitezen.
• Homofobia: Nazioarteko komunitate zientifikoak dio homosexualitatea ez dela gaixotasun bat. Teoria etikoen ikuspuntutik, bikote homosexualen ezkontzak, gehienen sexu-joera bera ez izateagatik, baztertuak izan behar ez direla dio.

Auzi Ekonomikoak: Pobreziaren Globalizazioa

Eredu liberal-kapitalista mundu mailakoa bihurtzeak kontsumo-gizartearen garapena ekarri du. Planetako toki askotan errenta, ondasun eta zerbitzu maila altuetan bizi dira. Baina pobrezia ezaugarri duten gizarteak ere badaude.

Pobreziaren ondorioetako bat bazterketa agertzean datza. Azpigaratutako gizarteetan gertatzen da gehienbat. Garatutako gizarteetan, eskaleak, paperik gabeko etorkinak, lanik ez dutenak eta abar ere badaude. Emakumeena arazo berezia da, pobreziaren ondorioz sortzen diren arazoek gehien eragiten dietelako. Horri pobreziaren feminizazioa deritzo.

Globalizazioaren auziei etikatik egin behar zaie aurre. Berdintasunean eta elkartasunean oinarritutako trataera gizaki guztien artean hedatu behar da. Horretarako, eskubide indibidualen urraketa ekidin behar da.

Hirien eta Gizartearen Antolakuntza

Norberak bere papera bete behar du. Bakoitzak bere esparruan bertutetsua izan behar du.

• Ekoizleak: Nekazariak, saltzaileak, eskulangileak, eta abar. Arimaren zati irrizkoari egiten dio erreferentzia. Haien bertutea neurritasuna da. Bere zeregina betetzen badute, perfekziora hurbilduko dira.
• Zaindariak, soldaduak: Gaitasun fisiko eta moralak izan behar dituzte eta haien bertutea sendotasuna da. Hau da, gai eta entrenatuak izan behar dira hiria defendatzeko eta babesteko.
• Gobernariak: Filosofoak dira. Jakintsuak dira, hezituak daudelako. Haien bertutea zuhurtasuna da. Onenek gobernatu behar dute: pertsona jakintsuenek eta hezituenek.

Zuzentasunez edo Justiziaz Gobernatzeko Printzipioak

• Aberastasuna eta txirotasuna desagertu behar dira, batez ere gobernarien artean.
• Gobernariek ez lukete jabetza pribaturik ez ondasunik izan behar eta gainera, ez lukete boterea desiratu behar.
• Eskulangileek jabetza pribatua izan dezakete.
• Filosofoek familia gabeko agintariak izan beharko lukete. Familia gobernatzeko oztopoa delako.
• Ezkontzak estatuak antolatuko ditu. Estatuak erabakiko du norekin ezkondu behar den, beti estatuaren onerako.
• Seme-alaben hezkuntza estatuaren mende egongo da.