Espainiako Erliebea: Goi Lautada, Mendiak eta Sakonuneak

Goi lautada

Unitate morfologikoa: Goi lautada Espainiako erliebearen oinarrizko unitatea da.

• Zonalde antzinakoa: Zokalo paleozoikoa, material silizeo primarioz osatua (granitoa, arbela).
• Penelautadak: Primarioan granitoaren gainean modelatutako lautadak.
• Uharte mendiak: Penelautadetan harri gogorrek eratutako mendiak.
• Arroilak: Ebakidurak sortzen dituzten bideak.

Barruko mendilerroak

Aro tertziarioan, goi lautadako zokaloaren bloke batzuk altxatu ziren. Harri primarioek forma biribilduak eta tontor lauak sortu zituzten. Mendikate zentrala goi lautada bi zatitan banatzen du: Toledoko mendiak, Tajo eta Guadiana ibaiak bereiziz.

Barruko arro sedimentarioak

Aro tertziarioan, zokaloaren blokeak hondoratu zirenean sortu ziren:

• Paramoak: Kareharriz osatutako azalera lau eta garaiak.
• Landazabalak: Lautada baxuak.
• Aldapak: Paramoen eta landazabalen artean.

Ingurumeneko mendiak

Galiziako eta Leongo mendigunea

Aro tertziarioko mendiak, paleozoiko materialekin eta erliebe biribilarekin.

Kantauriko mendiak

• Mendebaldea: Asturiasko mendigunea (paleozoikoa, Appalachesen antzeko erliebea).
• Ekialdea: Kantauriko mendiak (kareharri jurasikozko erliebea).

Iberiar mendiak

Aro tertziarioko mendiak: Moncayo (iparraldea), Gaztela-Aragoiko mendiak.

Sierra Morena

Meseta eta Guadalquivir sakonunearen artean desnibela osatzen du. Aro tertziarioa, harri paleozoikoak (Aracena).

Kanpoko sakonuneak

Ebroko sakonunea

Aurrealdeko fosa, forma triangeluarra, aro tertziarioko eta kuaternarioko sedimentuz betea. Erliebe horizontala. Penintsularen ipar-ekialdean, Pirinioen paraleloa. Erdialdean samontanoak bereizten dira.

Guadalquivir sakonunea

Baxuagoa, paisaia uniformeagoa. Kostaldean padurak sortu dira, buztinez osatuta.

Kanpoko mendikateak

Aro tertziarioko mendiak, gazteenak eta zorrotzenak. Materiala kareharria da, glaziazioek eragin handia izan dute.

Pirinioak

• Ardatz axiala: Erdiko zatia, garaiena eta malkartsuena (paleozoikoa, Aneto).
• Pirinio aurrea: Apalagoa, kareharrizkoa. Barrukaldean mendilerroak eta tarte sakonuneak; kanpokaldean mendilerroak eta euskal mendiak.
• Katalunia mendiak: Iparraldea paleozoikoa, kostaldearekin paraleloa. Hegoaldea kareharrizkoa.

Betikoa

Hegoaldea: Penibetikoa (paleozoikoa). Iparraldea: Subbetikoa (kareharrizkoa, karstikoa).

Litologia

Eremu silizeoa

Kanbriar aurreko eta paleozoiko harri zaharrek osatua. Penintsularen mendebaldean, granitoa.

Kareharrizko eremuak

• Euskal mendiak, Pirinio aurrea, Iberiar mendiak, Betikoa, kostaldeko mendiak eta Kantauriko mendien zati bat.
• Material gogorra, urak erraz higatzen ditu.
• Erliebe karstikoa: lapiazak, zintzurrak eta poljeak.

Eremu buztintsuak

Aro tertziarioko eta kuaternarioko harri sedimentarioz osatuak. Harri bigunak, erresistentzia txikikoak. Toki horizontaletan landazabalak, badlands eta lubakiak sortzen dira.