Espainiako Erliebea: Geologia eta Ezaugarri Nagusiak

Espainiako Erliebea: Sarrera

Espainiako erliebea oso anitza da, bilakaera geologiko luze baten emaitza baita. Goi-lautadaren inguruan antolatzen da, eta Mendikate Zentralak bi sektoretan banatzen du: Ipar Meseta eta Hego Meseta.

Goi-lautada: Ezaugarriak eta Unitateak

Goi-lautada lautada garaia da. Aro Primarioan sortu zen, Orogenesi Hertziniarrean Mendigune Hesperiko zaharra higatzearen ondorioz. Hiru unitate bereiz daitezke:

• Antzinako Zokalo Paleozoikoa

  Mendebaldean bakarrik dago. Erliebea penilautadek osatzen dute. Penilautadetan harri gogorragoek eratutako uharte-mendiak ageri dira, eta arroila sakonak sortzen dituzte.

• Barruko Mendilerroak

  Mendikate Zentralaren eta tolestutako mendiak dira. Aro Tertziarioan sortu ziren, Goi-lautadako bloke batzuk altxatzean, Alpetar Orogenesiaren ondorioz. Harri nagusiak granitoa, arbela eta gneisa dira, forma biribilduak eta tontor lauak dituztenak.

• Barruko Arro Sedimentarioak

  Ipar eta Hego Goi-lautadakoak dira. Aro Tertziarioan sortu ziren, zokaloen blokeak hondoratzean. Lehenengo aintzirak sortu ziren, eta gero materialez bete ziren, modu horizontalean kokatuz.

Goi-lautadaren Inguruko Mendiak

Mendi hauek Aro Tertziarioan eratu ziren:

• Galiziako eta Leoneko Mendigunea

  Orogenesi Alpetarrean Mesetako blokea gaztetzean sortu zen. Materialak Paleozoikoak dira eta mendi biribilduak ditu.

• Kantauriar Mendikatea

  Bi sektore ditu: Asturiaseko Mendigunea, Mesetako blokea gaztetzean sortu zena, eta ekialdeko sektorea, Kantauriar Mendikatea hartzen duena, Aro Tertziarioan sortu ziren material sekundarioak tolestean.

• Iberiar Mendikatea

  Aro Tertziarioan sortu zen, zokaloko erdialdeko ertzean jalkitako materiala tolestean. Kareharria da nagusi.

• Sierra Morena

  Puntu askotan hautsitako makurdura handia da. Aro Tertziarioan sortu zen, Mendikate Betikoek egindako bultzadaren eraginez.

Mesetaren Kanpoaldeko Sakonuneak

Bi arro aurrealpetar dira. Sedimentu Tertziario eta Kuaternario ugari daude, eta gaur egun erliebe horizontalak dira.

• Ebroren Sakonunea

  Pirinioen paraleloa da, mendiez inguratuta dago eta material askotarikoak ditu.

• Guadalquivirren Sakonunea

  Mendikate Betikoen paraleloa da, eta itsasora irekia egon zen.

Mesetaren Kanpoaldeko Mendikateak

Orogenesi Alpetarrean eratu ziren, Fosa Betikoan eta Piriniarretan jalkitako materialak tolestean.

• Pirinioak

  Egitura konplexua dute.

• Euskal Mendiak

  Pirinioaurrearen luzapenak dira, eta material nagusia kareharria da. Altuera ertaina eta forma leunak dituzte. Gailur garaienak Aizkorri eta Gorbeia dira.

• Kataluniako Kostaldeko Mendikatea

  Mendikatearen iparraldeko erdia material Paleozoikoek osatzen dute, eta hegoaldekoak kareharriz.

• Mendikate Betikoa

  Bi mendi sistematan banatuta dago.

Uharteak eta Kostaldea

• Balear Artxipelagoa

  Bi Alpetar mendikateen arteko kate-maila da.

• Kanariar Uharteak

  Sumendi jatorrizkoak dira, Aro Tertziarioan sortuak. Kostak asko aldatu dira sumendi-erupzioen eraginez.

• Kostaldeko Erliebea

  Barnealdeko erliebeak baldintzatuta dago, baina zuzena da.