Erdi Aroko Feudalismoa eta Gizarte Feudala: Jatorria eta Ezaugarriak

Feudalismoa eta Gizarte Feudala

Erdi Aroan eta Aro Modernoan, feudalismoa Europako sistema ekonomiko, sozial eta politiko nagusia izan zen.

3.1. Feudalismoaren jatorria

Jatorria: V. eta IX. mendeen artean Erromatar Inperioan eta Germaniar errege-erreinuetan gertatutako aldaketa sozial, ekonomiko eta politikoak.

Sorrera: Prozesu horiek biziagotu ziren eta IX. eta X. mendeetan sortu zen feudalismoa (Goi Erdi Aroan).

Feudoak edo jaurerriak

• Monarkiaren aurrean ahultasuna: Erregeek latifundio berriak eman zizkieten noblezia gerlariari.
• Gobernu pribilegioa: Nobleei lurren jabetza eta bertako biztanleak gobernatzeko ahalmena eman zitzaien.
• Ondorengotza: Ondasun eta ahalmen hauek oinordetzan jasotzen zituzten.

Nekazariak eta esklabotza

Gizarte piramidea: Nekazariak oinarrian zeuden. Hiri-inguruneetan esklabo bihurtutako pertsonak oraindik bazeuden.

• Jabeak: Errege-erreginak, goi-noblezia eta goi-klerogoa jabetzakoak ziren.
• Indarkeria feudala: Nekazari libreak noblezia gerlariaren arrapakin errazak bihurtu ziren.
• Monarkiaren ezintasuna: Erregeek ezin zituzten nekazariak babestu.
• Aristokrazia: Bere ondarea (lurrak eta ondasunak) handitzea lortu zuen.

Gizarte feudala: estamentuak eta pribilegioak

Antolaketa: Gizartea estamentutan (talde itxietan) zatituta zegoen.

Pribilegioak: Talde jakin batzuen abantaila legalak ziren, legea orokorrean aurkakoak.

Estamentuen banaketa

• Estamentu pribilegiatuak: Noblezia: goi noblezia (handi-mandiak) eta beste noblezia (zaldunak). Klerogoa: goi klerogoa (artzapezpikuak, apezpikuak) eta beste klerogoa (apaizak, mojak).
• Hirugarren estamentua: Lanbideak: nekazariak, artisauak, merkatariak, etab. Egoera: librak edo mendekoak (siervoak). Pobrezia: gehienak xumeak edo pobreak ziren.

4.1. Basailutza armatua

Basailutzaren kideak: pertsona libreen artean gertatzen zen: jaun bat (erregea edo noblea) eta basailu bat (erregea, noblea, elizgizona edo zaldun bat).

Jaunaren betebeharrak

• Babesa: Basailuari eraso eginez gero, jaunak lagundu egin behar zion.
• Mantenua: Mozkin bat edo beneficium bat ematen zion (garrantzitsuenak feudoak edo jaurerriak ziren).

Basailuaren betebeharrak

• Fidelitas edo lealtasuna: Jaunarekiko leialtasuna izatera behartuta zegoen.
• Ondorioak: Leiala izan ezean, traidoretzat hartzen zen.
• Zigorra: Jaunak haren feudoak konfiskatu ahal zizkion.
• Omenaldia: Definizioa: basailutza ituna berresten zuen zeremonia edo leialtasun juramentua zen.

Basailuaren betebeharrak: Mozkina jaso ondoren, jaunari leial izatea, laguntza militarra ematea eta aholkuak ematea onartzen zuen.

5. Feudoa

Jurisdikzioa: Jaunak feudoa gobernatzeko, legeak ezartzeko eta justizia administratzeko (beste botere garrantzitsuena) zuen ahalmena eta botere zen.

Errenta feudala

Hainbat modutan lortzen zen:

• Korbak: Mirabek jaunaren lursailetan eta gaztelua egin beharreko doako lanak.
• Tasak eta zergak kobratzea: Adibidez, zubi-saria (zubiak erabiltzeagatik ordaintzen zena).
• Monopolioak ezartzea: Mirabek jaunaren labea edo errota erabiltzera behartuta zeuden, tarifa bat ordainduz.
• Isunak: Justizia administratzeagatik edo legeak urratzeagatik jaunak kobratzen zituen zigorrak.

6. Erregeak eta monarkia feudala

Gizarte estamentalaren gailurrean erregea zegoen. Izan zirren erregeak, eta erreinuko subiranoaren funtzioa, batzuetan, gizonek betetzen zuten. Errege-erreinu batzuetan, legeek debekatu egiten zuten tronua emakume batek oinordetzan jasotzea. Dena dela, erreinuko biztanle edo hiritar guztiek leialtasuna zor zioten.