Ekonomiaren Oinarriak: Kontzeptuak eta Eragileak
Zer da ekonomia?
Ekonomia baliabide mugatuekin gure behar mugagabeak nola asetu aztertzen duen zientzia da. "Ekonomia-eskasia" unibertsala da, baina modu desberdinetan agertzen da:
- Ekonomia-eskasia: Nahi dugun guztia ez izatea.
- Baliabide-eskasia: Baliabide urriak izatea; hori da pobrezia.
Erabaki-hartzaileak edo agente ekonomikoak
Nork aukeratzen du ekonomian? Hiru eragile nagusi daude:
- Familiak: Kontsumo pribatua burutzen dute.
- Enpresak: Ekoizpen pribatuaz arduratzen dira.
- Sektore publikoa: Gizartearen ongizaterako kontsumoa eta ekoizpena kudeatzen ditu.
Oinarrizko kontzeptu ekonomikoak
Aukera-kostua
Beste aukera bati uko egiteagatik galtzen ditugun aukerak dira. Adibidez: Ikasi ala zinemara joan? Ikastea aukeratuz gero, ikusi ez duzun filma galtzen duzu; zinemara joanez gero, nota hobea ateratzeko aukera.
Kostu berreskuraezinak
Dagoeneko ordaindu diren eta berreskuratu ezin diren kostuak dira. Horiek kontuan hartuta, bigarren aukeran aldatu edo gelditu behar duzun erabaki behar duzu.
Etekin eta kostu gehigarriak
Etekin gehigarriak lortzeko egiten diren kostu gehigarriak dira. Horretarako, analisi marjinala egiten dugu.
- Erabakia: Hoteleko logela bat alokatu.
- Dilema: 10 € gehiago ordaindu eta gosaria ere hartu.
- Kostu gehigarria: 10 €.
- Etekin gehigarria: Hotelean gosaltzeko erosotasuna.
Pizgarriak
Sari (zerbait dohainik) edo zigor (negatiboa) baten bidez pertsonak aritzera bultzatzea.
Ekoizpen Aukeren Mugaldea (EAM)
Gizarte batek eskura dituen ekoizpen-baliabideak eta teknologia (konbinazioa) erabilita, epe jakin batean produzitu dezakeen ondasun eta zerbitzuen gehienezko kantitatea da.
Aukera-kostua teoria mikroekonomikoan
Teoria mikroekonomikoan, aukera-kostua balio bat da, eta erabakiak hartzeko orduan, hautazko kostu onena aukeratzen laguntzen du.
Deslokalizazioa
Enpresa batek bere ekoizpena kostu txikiagoak dituzten eskualde edo herrialdeetara mugitzen duenean gertatzen da.
Mikroekonomia eta Makroekonomia
- Mikroekonomia: Enpresen arteko lehia eta kontsumoa aztertzen du (familiak, enpresak, sektore publikoa).
- Makroekonomia: Magnitude orokorrak aztertzen ditu: langabezia-tasa, okupazio-tasak eta prezioen igoera (inflazioa).
Analisi marjinala eta fluxu zirkularra
Analisi marjinala: Egindako aukera baten kostu eta etekin gehigarriak neurtzen ditu.
Fluxu zirkularra: Enpresen eta familien arteko ondasun, zerbitzu eta errenten trukea adierazten duen erlazio multzoa da; merkatuetan gauzatzen da.
Erabaki baten adibidea: Analisi praktikoa
| Erabakia | Dilema | Kostu gehigarria | Etekina |
|---|---|---|---|
| Beroki bat erostea | 50 euro gehiago ordaindu marka hobea erosteko | 50 euro | Kalitate hobea |