Eguzki sistemaren eta Lurraren jatorria: egitura geokimikoa eta geodinamikoa

Eguzki sistemaren eta Lurraren jatorria

Eguzki sistemaren eta Lurraren jatorria: Unibertsoa duela 13.700 milioi urte sortu zen Big Bang deiturikoaren ondorioz. Eguzki sistema duela 5.000 milioi urte inguru hasi zen, Esne Bidearen besoetako batean zegoen nebulosa batean: hauts eta gasez osatutako laino handi eta hotz batean.

Eguzkiaren eta eguzki sistemaren jatorria: akrezio planetesimala

Eguzkiaren eta eguzki sistemaren sorrerari buruz onartuen dagoen hipotesia akrezio planetesimala da, eta honako urratsak ditu:

• Nebulosa bere ardatzaren inguruan poliki biratzen hasi zen.
• Nebulosatik gertu zegoen izar bat eztandatu zen. Eztanda sortutako uhinek nebulosa konprimatu zuten, eta ondorioz azkarrago biratu eta disko forma hartu zuen.
• Grabitatearen eraginez, nebulosako gas eta hauts kantitatea diskoaren erdian bildu zen.
• Masa tenperatura handituz joan zen, fusio nuklearreko erreakzioak hasi ziren eta Eguzkia sortu zen.
• Eguzkiaren inguruan partikula solidoak biraka ari ziren, eta grabitatearen bidez talka eginez egitura handiagoak osatu zituzten.

Lurra eta bere osagaiak

Lurra lau osagaiz osatuta dago: geosfera, atmosfera, hidrosfera eta biosfera.

Geosfera

Duela 4.500 milioi urte, Lurra harri urtuzko bola handi bat zen. Beroa bi prozesuren bidez sortu zen:

1. Akrezio planetesimalean gertatutako talkak: asteroideek Lurraren kontra talka egin eta beroa sortu zuten.
2. Isotopo erreaktiboen desintegrazioa.

Atmosfera eta hidrosfera

Desberdintze grabitatiboaren prozesuan zehar, jarduera bolkaniko bidez gas kantitate handia askatu zen:

1. Gas arinenak, H eta He, kanpo espaziora ihes egin zuten.
2. Karbono dioxidoa eta ur-lurruna lurrazalean geratu ziren eta lehen atmosfera sortu zuten. Gero, atmosferako ura kondentsatu zen eta euri handiek hidrosfera sortu zuten.

Biosfera

Eguzkitik duen distantziari esker, Lurrak tenperatura epela eta ur likidoa izan ditu. Baldintza horiek direla eta, bizia agertu ahal izan da Lurrean. Lurreko jarduera biologikoaren ondorioz:

• Atmosfera oxigenatu da.
• Lurzoruak eratu dira.
• Harrizko gainazal handiak sortu dira, adibidez kareharrizkoak.

Lurraren barne egituraren eredu geokimikoa eta geodinamikoa

Lurraren barne egitura bi eredutan sailka daiteke:

• Eredu geokimikoa: osagai kimikoen arabera sailkatzen da.
• Eredu geodinamikoa: propietate fisikoen arabera sailkatzen da.

Lurraren eredu geokimikoak

Litosfera

Litosfera lurrazalaz eta goi mantuko zati batez osatuta dago, ozeanikoa zein kontinentala izan daiteke. Gutxi gorabehera 100 km-ko sakoneran dago, solidoa, zurruna eta apurtuta. Zati bakoitza plaka tektoniko bat da.

Litosfera azpiko mantua

Litosfera azpiko mantua bi zatitan banatzen da:

• Astenosfera: goi mantuaren zatia. Solidoa eta plastikoa da.
• Mesosfera: behe mantua. Solidoa eta plastikoa da.

Bertan sortzen diren konbekzio-korronteek plaka tektonikoak mugitzen dituzte. D geruzako materiala berotzen dute, dentsitatea txikituz. Lurraren barne dinamikaren benetako eragileak, beraz, litosfera azpiko mantuko konbekzio-korronteak dira.