Cantares Gallegos de Rosalía de Castro: análise completa

Cantares Gallegos (17/05/1863)

Significado e Impacto

A publicación de Cantares Gallegos marca o inicio do Rexurdimento da literatura galega. Antes dela, o galego tiña escasa presenza no ámbito literario. Os cancioneiros medievais aínda non se coñecían nin existían compilacións da lírica popular. Ata aquel momento, a obra máis sobresaliente da literatura galega moderna era A gaita gallega (Xoán Manuel Pintos).

É un libro de inspiración popular polos temas que trata, pola capacidade da súa autora para captar a actitude e as vivencias da xente do pobo, por asumir como propios os seus “cantares” e pola lingua e forma de expresión utilizadas.

A súa importancia vén dada porque:

• É o primeiro libro de valor poético escrito en galego moderno.
• É unha alegación en contra daqueles que, sen razón nin coñecemento, desprezaban Galicia.
• Denuncia a marxinación de que eran obxecto os galegos, e en particular os labregos, emigrantes e mulleres.
• Reivindica a validez e capacidade do galego como lingua para escribir todo tipo de poesía.
• Convértese en modelo dunha serie de obras que se publicarían nas seguintes décadas imitando o seu contido e forma.

Estrutura e Temas Principais

Rosalía explica que compuxo esta obra como imitación do Libro de los cantares de Antonio Trueba, de quen tomou a idea de glosar cantares ou ditos populares.

Os 36 poemas estrutúranse de xeito circular e pechado porque o prólogo ten a mesma voz lírica que o epílogo: nun poema inicial unha moza é convidada a cantar, e finalmente o libro péchase con outro en que esta mesma se despide dando por cumprida a súa misión e pedindo perdón pola pouca graza do seu cantar. Os 34 poemas restantes teñen voces distintas e son de temas variados. Nalgúns, a voz poética pódese identificar coa de Rosalía, pero na maioría deles aparecen e falan outros personaxes, case sempre de extracción social popular e labrega. Entre todos compoñen unha especie de retablo da sociedade galega da época.

Os Catro Núcleos Temáticos

A obra divídese en catro núcleos temáticos principais:

Poemas Costumistas

Son os máis numerosos e describen aspectos da vida galega da época: romarías, supersticións, devocións populares, festas e traballos na aldea, tipos populares, etc. Exemplos: Nosa Señora da Barca, Un repoludo gaiteiro, San Antonio bendito.

Poemas Amorosos

Expoñen coitas sentimentais por medio de monólogos ou diálogos entre homes e mulleres. Exemplos: Quíxente tanto, meniña, Cando a luniña aparece, Cantan os galos para o día.

Poemas Intimistas

Expresan vivencias e sentimentos persoais, como a melancolía, a soidade e a lembranza dos antepasados e da infancia. Exemplos: Campanas de Bastabales, Como chove muidiño.

Poemas Sociais e Patrióticos

Denuncian as inxustizas sociais nun ton de sarcasmo, ironía e dor ante problemas como a emigración ou o trato que reciben os galegos fóra de Galicia. Exemplos: Adiós ríos, adiós fontes, Airiños, airiños, aires, A gaita gallega, Castellanos de Castilla.